Γενναίον δε το μή εξιστάμενον εκ τής αυτού φύσεως
Αριστοτέλης, Περί τα ζώα ιστοριών, Α

Ο Περικλής. Πρόσωπο με πολλές γωνίες. Φαινομενικά αυστηρό. Μάτια μαύρα που αναζητούσαν παντού τα βάθη. Μαλλιά που αραίωναν με αργούς ρυθμούς. Με το περήφανο μουστάκι κάποτε να εξαφανίζεται για να αντικατασταθεί λίγο αργότερα από το γένι. Που κάπου εξομάλυνε τις γωνίες του προσώπου. Το γέλιο πάντα δυνατό και απελευθερωμένο. Και με το χαμόγελο να φωτίζει ολόκληρο το πρόσωπο, αν όχι ολόκληρο το σώμα. Όπου εκεί έλαμπε αιφνιδιαστικά και απρόσμενα η παιδική αθωότητα. Κάθε στιγμή που έσκαγε –και έσκαγε συχνά. Η αθωότητα του δισταγμού, η αθωότητα της συστολής που ζητούσαν σεμνά την απόκριση. Όχι τη συγκατάνευση. Αλλά την αναγνώριση ότι ο φορέας του χαμόγελου δεν παίρνει ποτέ τον εαυτό του πολύ στα σοβαρά.

Ανάλωση

Ο Περικλής. Ψηλός. Ευθυτενής. Με το βάδισμα να υπενθυμίζει κάποιες φορές στους άλλους, αλλά πάντοτε ανεπίγνωστα για τον ίδιο, ότι τα πέλματα μάλλον δεν γιατρεύονται ποτέ οριστικά...
Ο Περικλής. Μια ζωή. Μια ζωή που αναζητούσε διαρκώς το πού και το πώς θα αναλωθεί. Ναι, αυτή είναι η λέξη. Ανάλωση με οδοδείκτη μια ένσαρκη ιδέα. Την ιδέα της καθολικής δικαιοσύνης. Ιδέα ένσαρκη γιατί για εκείνον αναφερόταν πρώτα απ’ όλα στην εκάστοτε διπλανή και στον εκάστοτε διπλανό. Άμεσα. Αδιαμεσολάβητα. Εδώ και τώρα, παντού όπου βρισκόταν, κάθε στιγμή. Ανεξάρτητα από φύλο, φυλή, χρώμα, εθνότητα, καταγωγή, κοινωνικό στάτους ή απουσία κάθε κοινωνικού στάτους. Ιδέα που αφορά την εκάστοτε διπλανή και τον εκαστότε διπλανό που ο Περικλής θαύμαζε πάντοτε απεριόριστα. Και κάποτε ερωτευόταν. Με την ίδια πάντα παιδική αθωότητα. Γιατί μπροστά σε όσα έκανε ή όσα τράβηξε η διπλανή ή ο διπλανός, μπροστά σε όσα αναδείκνυε η προσωπικότητά του ή η προσωπικότητά της, ο Περικλής θεωρούσε με πάσα ειλικρίνεια ότι ο ίδιος ήταν λιγότερος, ότι είχε κάνει ή είχε υποστεί ελάχιστα. Κάνει και υποστεί απλώς αυτά που δεν τον έθεταν εκτός της αυτού φύσεως. Δεν τον έκαναν να εξ-ίσταται της αυτού φύσεως.

Απλός πολίτης

Όπου η αυτού φύσις διέθετε έναν πυρήνα από ατσάλι. Ατσάλι ανοξείδωτο και ατσάλι άκαμπτο. Ανοξείδωτο από τη νοτιά των ανθρώπων, όταν αυτή έπνεε ανάστροφα. (Αυτή την ανάστροφη νοτιά ο Περικλής την ονόμαζε «καθημερινό φασισμό».) Άκαμπτο γιατί αυτό ήταν το πείσμα που του επέτρεπε να είναι πάντοτε ευγενής προς όλους και προς όλα. Άνθρώπους, αλλά και έργα. Έργα τέχνης και έργα στοχασμού. Έργα δημιουργίας. Ακόμη και εν μέσω πείσμονος διαφωνίας.΄Οπου το ευγενής και το γενναίος παραπέμπουν στην ίδια ρίζα. Στον ίδιο πυρήνα από ατσάλι. Ίσως έτσι εξηγείται το πώς η ολοκληρωτική ανάλωση εαυτού μπορεί να διατηρείται μια ζωή: το ατσάλι μένει σταθερά εκεί. Ανοξείδωτο και άκαμπτο. Ευγενώς και γενναία. Ανοίγοντας μόνιμα τον εαυτό προς τα έξω. Προς ανθρώπους και έργα.
Ο Περικλής δεν ήταν «ήρωας». Ό,τι κι αν μπορεί να σημαίνει ή να μην σημαίνει η λέξη. Ο Περικλής υπήρξε απλός πολίτης. Όπου τούτη η λέξη είναι, δηλαδή οφείλει να ξαναγίνει, όσο βαρυσήμαντη, αλλά και όσο ταπεινή, της πρέπει. Γιατί ο «φασισμός» δεν είναι μόνο καθημερινός. Κάποτε γίνεται καθεστώς. Όπου σε συνθήκες καθεστωτικού φασισμού, το μόνο που έκανε ο Περικλής ήταν το απλό εκείνο που του υπαγόρευε η αυτού φύσις: το να «προσπαθήσει», όπως λέει ο ίδιος, «να παραμείνει πολίτης». Αλλά τούτο είναι δίδαγμα προς όλους και όλες απανταχού. Δίδαγμα εσαεί. Γι’ αυτό οι Ανθρωποφύλακες παραμένουν ανάγνωσμα συγκλονιστικό σε κάθε επόμενη και ξανά επόμενη και ξανά επόμενη ανάγνωση. Γι’ αυτό συνιστούν ανάγνωσμα μόνιμα επικίνδυνο.

Όλων μας και δικός μου

Ο Περικλής είναι όλων μας. Του γυιού του, της Μαρίας, των συγγενών του και των άμεσων φίλων του όλων των ηλικιών και όλων των φύλων. Άλλα και όλων μας ανεξαιρέτως. Στην Ελλάδα, στη Σουηδία, στο Παρίσι, στο Λονδίνο, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της οικουμένης. Αυτή ήταν η ανάλωσή του. Αλλά είναι και δικός μου εντελώς προσωπικά. Μια μικρή αληθινή ιστορία: κάποτε το 1969 φύγαμε από το Παρίσι, μαζί με τον παλαιόθεν συμφοιτητή μου και ανέκαθεν εγκάρδιο φίλο Πλάτωνα Ανδρεάδη (άλλες περιπέτειες εδώ... και με μια σύντροφο, την Πούλια, από την ίδια ακριβώς στόφα. Που έχασε ο Πλάτωνας και χάσαμε όλοι πριν λίγο καιρό...) με ένα μικρό μεταχειρισμένο αυτοκίνητο που είχε αγοράσει εκείνος, προκειμένου να παραλάβουμε τον Περικλή από την Γενεύη. Τον είχαμε γνωρίσει –και θαυμάσει, χωρίς να του το έχουμε πει ποτέ– από τη «θητεία» μας στη Μπουμπουλίνας στην πρώτη υπόθεση του Πατριωτικού Μετώπου (υπόθεση που αμνηστέυθηκε μετά το αντιπραξικόπημα του άνακτος). Ο ίδιος ο Περικλής μας είχε ζητήσει να τον παραλάβουμε προκειμένου να έρθει στο Παρίσι για να προετοιμάσει τη μαρτυρία του στο Συμβούλιο της Ευρώπης. (Και μένει στα χέρια μου ένα από τα ελάχιστα δακτυλογραφημένα αντίτυπα των Ανθρωποφυλάκων. Ούτε πολύγραφος δεν του ήταν άμεσα διαθέσιμος τότε...) Στη φοιτητική εστία που έμενε μετά την απόδρασή του (με πλαστό διαβατήριο της Νοτιαφρικανικής Ένωσης) μας υποδέχθηκε στην πόρτα ένας τρόφιμος εμφανώς αφρικανικής καταγωγής. Του είπαμε ότι θέλουμε τον Περικλή, μας ρώτησε το όνομά μας, του απαντήσαμε Πλάτων και Αριστείδης και έφυγε ξεκαρδισμένος. Όταν ρωτήσαμε τον Περικλή γιατί τέτοιο γέλιο, μας είπε ότι ο συγκάτοικος δεν μπορούσε να κρατηθεί μπροστά στην αφέλεια των ελλήνων: ακούς εκεί όλοι οι αριστεροί να χρησιμοποιούν αρχαία ελληνικά ψευδώνυμα!

Λείπει

Όλα αυτά τα χρόνια με τον Περικλή και τον Πλάτωνα γελάγαμε πάντα με αυτήν και πολλές ανάλογες ιστορίες. Εκτός των αμέτρητων άλλων, είναι και αυτό το γέλιο που μου λείπει σήμερα. Όπως μου λείπει ακόμη περισσότερο, όπως λείπει σε όλες και όλους μας, η αδυναμία να παραστούμε σύσσωμοι στην κηδεία του. Σύσσωμοι. Με το σώμα ολόκληρο και το πνεύμα ολόκληρο. Όπως συμβαίνει σε ένα συν-λαλατήριο. Όπου εκφράζονται και τραγουδούν όλοι και όλες μαζί: «Λεβέντης εεεροβόλαγε...». Όπως συμβαίνει στη συν-έλευση, στη δια-δήλωση. Για να τιμήσουμε και το σώμα του Περικλή. Όπως αυτό αναλώθηκε με πάσα ανιδιοτέλεια για το καλό όλων μας.
Τα όσα μας αφήνει ο Περικλής να αναλογιστούμε, να στοχαστούμε, να σκεφτούμε και να πράξουμε είναι αμέτρητα. Αλλά ειδικά σήμερα έχουμε ένα καθήκον. Να πιούμε ένα κρασί ανακαλώντας τον. Και ίσως περισσότερα από ένα.

Αριστείδης Μπαλτάς
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet