Πριν λίγες μέρες, στο Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας, «έντυσαν» με ειδικά εφέ το άγαλμα του Χριστού με μια ιατρική ρόμπα. Με άλλα λόγια, σε αυτήν τη χειρονομία συνυπήρξαν τρεις τέχνες. Η τέχνη της πίστης, στη βάση όμως που την ορίζει ο Κίρκεγκορ: «Να πιστεύεις σημαίνει να θέλεις (και πρέπει) να διώξεις τη μάταιη σκέψη ότι θέλεις να καταλάβεις καθώς και τη μάταιη εντύπωση ότι μπορείς να καταλάβεις». Η τέχνη της αγάπης, όπως καθημερινά εδώ και μήνες μάς την παρέχουν με αυτοθυσία επιστήμονες, ιατροί και νοσηλευτές. Και τέλος, η τέχνη της ποίησης, αφού η όλη πράξη αναγιγνώσκεται μέσω του μηχανισμού του συμβολισμού. Μακάριος όποιος μπορεί να αναγνωρίσει αυτήν τη συνύπαρξη, το πώς αλληλοσυμπληρώνονται για να μετατρέψουν αυτό το υπερυψωμένο δίποδο σε άνθρωπο. Για το ρόλο της τέχνης (τους) στην εποχή του κορονοϊού μιλούν στην «Εποχή» ο συνθέτης και συγγραφέας Γιώργος Ανδρέου, ο στιχουργός και ραδιοφωνικός παραγωγός Κώστας Φασουλάς και ο φωτογράφος-μουσικός Χρήστος Τόλης.

Επιμέλεια: Σπύρος Αραβανής

 

Γιώργος Ανδρέου

Δεν ξέρω αν πρέπει να μιλάμε για «εποχή του κορονοϊού» ή για την «εποχή της τρομακτικής οικονομικής κρίσης που πυροδότησε η εμφάνιση του κορονοϊού». Δεν υπάρχει, πιστεύω, καμία εποχή της ανθρώπινης περιπέτειας χωρίς αντίστοιχη καλλιτεχνική έκφραση και μαρτυρία. Ωστόσο η Τέχνη δεν (οφείλει να) είναι απλώς επικαιρική καταγραφή γεγονότων ούτε ερμηνευτικό εργαλείο του προφανούς. Η Τέχνη είναι οι Καλλιτέχνες. Κι οι δημιουργίες τους –μαρτυρία συμβολικής αθανασίας, όταν όλα όσα συμβαίνουν «τώρα», θα έχουν εξαχνιστεί. Κάθε μεγάλη οικονομική κρίση πυροδοτεί και μεγεθύνει ανισότητες, οικονομικές και κοινωνικές, υπαγορεύει προτεραιότητες υλικής, «φυσικής» επιβίωσης. Αλλά «ουκ επ’ άρτω μόνον...». Ανάγκη πάσα να στηριχθεί όλη η διαδικασία παραγωγής, κοινοποίησης και διάθεσης του πνευματικού και του καλλιτεχνικού «προϊόντος» –τόσο από τους ατομικούς «καταναλωτές» του, όσο και (κατ’ εξοχήν) από τους μηχανισμούς χρηματοδότησης που κάθε οργανωμένη κοινωνία έχει θεσπίσει και υποχρεούται να συντηρεί. Κρατική μέριμνα (όχι κομματική, όχι μικροπολιτική, όχι με επιδίωξη ιδεοληπτικών ιδεολογικών προσήμων) η ενίσχυση του Πολιτισμού – με καλοδεχούμενη την (χωρίς «εκ του πονηρού» και χωρίς «γκρίζες» προϋποθέσεις και lifestyle επιδιώξεις) ιδιωτική χορηγική πρωτοβουλία. Η Τέχνη θα επιζήσει. Η Τέχνη πάντοτε επιζεί. Οι επιδόσεις της ανήκουν στους Καλλιτέχνες. Μεγάλους και «μικρότερους». Όλοι τους πολύτιμοι, κανείς δεν εξαιρείται από τη «συγκομιδή».
Όσον αφορά τη δική μου τέχνη, σταθερά μοχθεί για την ολοκλήρωση έργων που έχουν γεννηθεί τα τελευταία αρκετά χρόνια κι αποτελούν ουσιώδη προϋπόθεση της δημιουργικής μου πορείας. Όπως «Ο νοητός λύκος», το μουσικό δράμα μου με κείμενα-αποσπάσματα από το ομότιτλο ποιητικό magnum opus του Μάνου Ελευθερίου (Γιώργος Νταλάρας, Χρήστος Θηβαίος, Μάρθα Φριντζήλα). Η ηχογράφηση του είναι έτοιμη –επίκειται η κυκλοφορία του. Οι συγκλονιστικοί στίχοι του Ελευθερίου, δραματικά επίκαιροι και στην «εποχή του κορονοϊού». Ακόμα, το πρόσφατο cd «Νέος κόσμος» σε μουσικές δικές μου και του Νίκου Ξυδάκη, και στίχους των Θοδωρή Γκόνη, Κικής Δημουλά, Μάνου Ελευθερίου. Ερμηνεύει η Κορίνα Λεγάκη. Όσα καταγράφονται (μέσα μου) αυτήν την εποχή («του κορονοϊού»), προβάλλονται στο μέλλον. Εκεί θα αξιολογηθούν. Ανησυχώ, όπως όλοι μου οι συνάδελφοι, για την οικονομική συγκυρία, που προβλέπεται αμείλικτη. Προσβλέπω στα υγιή κοινωνικά αντανακλαστικά και ελπίζω στο καλύτερο.

Γιώργος Ανδρέου

 

Κώστας Φασουλάς

Πάμε σε ένα παράδειγμα: Σύμφωνα με τους ειδικούς, τα πουλιά ενός δάσους είναι τα πρώτα που οσμίζονται την επέλαση της πυρκαγιάς στην επικράτειά τους. Δεν απομακρύνονται. Επιστρέφουν. Κι όταν η φωτιά έχει κοπάσει, αναζητούν το δέντρο που είχαν φωλιάσει. Αν αυτό έχει καεί, το πέταγμά τους γίνεται θρηνητικό. Πάμε στη τέχνη: Έχει παρατηρηθεί (εδώ δεν υπάρχουν ειδικοί) ότι η εν θερμώ καταγραφή μιας πικρής αλήθειας, σπάνια ξεφεύγει από την επικαιρική της ανάγνωση. Με δυο λόγια, το βιωμένο δράμα ενός καιρού, γίνεται τέχνη στην ανάμνησή του. Αυτός ο κορονοϊός με το απαίσιο όνομα, όλοι οι εχθροί του ανθρώπου είχαν απαίσια ονόματα, (πανώλη, χολέρα, τύφος, λέπρα, θάνατος, Χίτλερ κ.ά.) τώρα χτυπιέται μπρος στα πόδια μας. Το μουγκρητό του δεν ηχογραφείται. Μόνο καταγράφεται στην κοινωνική μνήμη. Μια μνήμη που ξέρει να κρατά ό,τι την σκότωσε, κι ό,τι την ωφέλησε. Είναι το γεράκι που επιστρέφει στο σημείο του καμένου δέντρου. Τώρα μπορεί να διηγηθεί τα όσα πέρασε. Αυτό με το θρηνητικό του πέταγμα. Ο άνθρωπος με την τέχνη του.

Κώστας Φασουλάς

 

Xρήστος Τόλης

Τις πρώτες μέρες της καραντίνας αδυνατούσα να επικεντρωθώ σε κάτι εκτός της «επιβίωσης», ίσως και χωρίς τα εισαγωγικά. H εκτέλεση των μικρών, πρακτικών δοκιμασιών που στοιχειοθετούν την καθημερινότητα με γέμιζε, με ξεχείλιζε βασικά. Να προλάβεις το παράθυρο παράδοσης του σούπερ μάρκετ, να βρεις γάντια και αντισηπτικό, να δεις τι συνέβη στον κόσμο, πόσοι αρρώστησαν και δυστυχώς πόσοι χάθηκαν. Να βγάλεις νόημα από όλο τούτο. Και μετά, να κρατήσεις το μυαλό σου ήρεμο ή μάλλον ήμερο. Να διαβάσεις, να κοιμηθείς, να ακούσεις μουσική, να κάνεις έρωτα, να κοιμηθείς πάλι. Να μην καείς. Όσο περνούσαν οι μέρες, όμως, άρχισε να διαφαίνεται η ανάγκη για ένα καταφύγιο στη δημιουργία. Ισορρόπησε λίγο ο κόσμος μέσα στη νέα του αταξία. Και τα σήματα που έρχονταν από παντού ένιωθα να απαιτούν μια απάντηση. Πολλοί την βρήκαν –όπως κι εγώ– στη τεχνολογία, άρχισαν παντού τα live streaming, οι μαγνητοσκοπημένες παραστάσεις, γέμισε το διαδίκτυο με τέχνη. Δεν έχουμε μάθει και στη σιωπή είναι η αλήθεια, δεν ταιριάζει στο σύγχρονο άνθρωπο, δεν ξέρω αν αυτό είναι καλό ή όχι ή αν είναι καν αναστρέψιμο. Εγώ άρχισα να ψάχνω παλιά αρχεία, ξεκίνησα την ανασύνθεση, την ανασκαφή του εαυτού μου. Άλλοτε αυθόρμητα, άλλοτε πιο επιτακτικά και πειθαρχημένα. Δεν συμβάδιζε κάθε μέρα το συναίσθημα μου με τις πράξεις μου, παρόλα αυτά προσπάθησα και εγώ να μοιραστώ ότι μπορούσα, να επικοινωνήσω. Δεν ξέρω αν η συνθήκη είναι ιδανική για να κάνεις τέχνη. Μου φαίνεται κάπως ρομαντικό να το πιστεύεις αυτό. Νομίζω πως οι δημιουργοί οφείλουμε να παραχωρήσουμε στον εαυτό μας το χρόνο να πενθήσει, να αναστοχαστεί, να οραματιστεί το μέλλον με τα φρέσκα δεδομένα. Εγώ καταλαβαίνω καί όσους είναι σαστισμένοι και σιωπηλοί καί όσους είναι σε οίστρο και έκρηξη. Αν κανείς βέβαια βιοπορίζεται από την τέχνη του, τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα και οι προκλήσεις μπροστά λίγο πιο πιεστικές. Στο δικό μου χώρο, αυτόν δηλαδή της οπτικοακουστικής δημιουργίας θα (ξανα)ζήσουμε δύσκολες καταστάσεις, χωρίς χρήματα για παραγωγές, χωρίς κρατική στήριξη που ούτως ή άλλως ήταν ισχνή. Δεν είμαι απαισιόδοξος όμως. Η δοκιμασία αυτή μπορεί να ανοίξει ένα δρόμο για μια τέχνη λιγότερο εσωστρεφή, πιο συμφιλιωμένη με τη ζωή και τον άνθρωπο, γιατί αυτός είναι το επίκεντρο, τώρα όσο ποτέ.

Xρήστος Τόλης
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet