Για το ρόλο της τέχνης (τους) στην εποχή του κορωνοϊού μιλούν στην «Εποχή» η στιχουργός- δημοσιογράφος Φωτεινή Λαμπρίδη, η ερμηνεύτρια- συνθέτρια και εκπαιδευτικός Ευτυχία Μητρίτσα και η συνθέτρια-εκπαιδευτικός Χρύσα Κωττάκη.

Επιμέλεια: Σπύρος Αραβανής



Θα ήταν ενδιαφέρον, η συζήτηση που ανοίξατε να επεκταθεί στο ρόλο της τέχνης στην εποχή του μεγάλου προσφυγικού δράματος, στην εποχή της παντοδυναμίας του καπιταλισμού και της σχεδόν απόλυτης εμπορευματοποίησης της τέχνης ή στην εποχή της οικονομικής κρίσης. Ο ρόλος της τέχνης είναι πολυδιάστατος και παραμένει ο ίδιος διαχρονικά. Οι ιδιαίτερες συνθήκες μιας συγκυρίας, μιας εποχής, ίσως να επηρεάζουν περισσότερο τον κοινωνικό της ρόλο. Κι αυτό, δεν θα μπορούσε να ιδωθεί, ξέχωρα από το με ποιον τρόπο επηρεάζει η συγκυρία γενικά το κοινωνικό σύνολο, καθώς και οι καλλιτέχνες δεν ανήκουν σε άλλον πλανήτη, όσο κι αν καλλιεργείται και από τους ίδιους συχνά αυτός ο μύθος. Είναι εργάτες της τέχνης και μέρος του κοινωνικού συνόλου. Γι’ αυτό και είναι θλιβερό που η πολιτεία, αγνοώντας τις ανάγκες του συνόλου των Ελλήνων δημιουργών και καλλιτεχνών, τους αναγκάζει να υπενθυμίζουν πως δεν είναι επαίτες.
Αυτό που με απασχολεί περισσότερο σήμερα, είναι η απαγόρευση του συγχρωτισμού μας στο δημόσιο χώρο και τους χώρους πολιτισμού. Όσο μοναχική είναι η δημιουργική διαδικασία, τόσο εξωστρεφής είναι η λειτουργία της επικοινωνίαw της τέχνης, ειδικά του τραγουδιού. Ακόμα και σε εποχές εσωστρέφειας και ναρκισσισμού, το τραγούδι δεν έπαψε να συγκεντρώνει πλήθος κόσμου σε πλατείες, γήπεδα μικρά και μεγάλα θέατρα. Αυτή η ιερή λειτουργία δεν μπορεί να αντικατασταθεί από διαδικτυακές συναυλίες. Γιατί η δημιουργία δεν σταματά ποτέ, αλλά το τραγούδι χάνει το ένα του χέρι, αν δεν μπορέσει να μας ενώσει κάτω από τα φώτα μιας σκηνής με τα σώματα μας κοντά και τις φωνές μας ενωμένες σε μια. Περιμένω με αγωνία να δω πώς θα εκφράσουν οι δημιουργοί κυρίως τη συστολή, το φόβο και την καχυποψία των συνανθρώπων μας, που δηλώνουν στην πλειοψηφία τους πως θα συνεχίζουν και μετά την πανδημία να κρατούν αποστάσεις στην κοινωνική τους ζωή. Μου ακούγεται τρομακτικό.
Όσον αφορά στα δικά μου, η καραντίνα έβαλε φρένο προσωρινά στο δίσκο που περιμέναμε να εκδοθεί από την Μικρή Άρκτο, σε στίχους δικούς μου, μουσική του Μίμη Νικολόπουλου και ερμηνεία του Δημήτρη Βουτσά. Γράφω όμως ακατάπαυστα, όπως όλοι οι συνάδελφοι, περιμένοντας το πράσινο φως για ομαδικές αγκαλιές.

Φωτεινή Λαμπρίδη

 

Ο ιός με πέτυχε σε μια ιδιαίτερα δημιουργική φάση, τη στιγμή που σχεδιάζαμε μαζί με την στιχουργό Νάντια Δουλαβέρα την έκδοση της νέας μου δισκογραφικής δουλειάς, με τίτλο «To πρώτο βλέμμα». Το άλμπουμ αποτελείται από οχτώ τραγούδια-πορτρέτα γνώριμων γυναικείων ηρωίδων της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, των δημοτικών παραλογών και των χριστιανικών κειμένων, που φωτίζουν τη δική μας ματιά πάνω στις ζωές τους και στο συναισθηματικό φορτίο που φέρει η κάθε μια χωριστά. Παράλληλα βρισκόμασταν σε πρόβες για την επικείμενη παρουσίασή της. Μετά το πρώτο σοκ των επιπτώσεων της πανδημίας, αποφασίσαμε συνειδητά να προχωρήσουμε στην έκδοση του άλμπουμ, με τη σκέψη πως η ροή της ζωής μας δεν μπορεί και δεν πρέπει να σταματήσει ολοκληρωτικά. Αυτό φαίνεται πως προσπάθησαν να κάνουν οι περισσότεροι καλλιτέχνες. Έτσι το διαδίκτυο πλημμύρισε δωρεάν θεατρικές παραστάσεις, live streaming συναυλίες και νέες εκδόσεις, που αντιμετωπίστηκαν σαν μια ευκαιρία να τροφοδοτήσουμε τη ζοφερή καθημερινότητα με λίγο φως και καλή ψυχαγωγία, κόντρα στην ατέλειωτη τρομοκρατία και ψυχική αγκύλωση που μας προσέφεραν, από την άλλη, τα μέσα ενημέρωσης. Η τέχνη απέδειξε πως είναι το προσωπικό καταφύγιο, αλλά και η χαραμάδα που μας συνδέει με τη φωτεινή πλευρά της ύπαρξής μας. Ωστόσο τα ερωτήματα που δημιουργούνται πια είναι πολλά για τη νέα εποχή και τους τρόπους με τους οποίους θα παράγεται και θα επικοινωνείται η τέχνη, θα εργάζεται και θα αμείβεται ο καλλιτέχνης, θα έχει πρόσβαση σε αυτή το κοινό. Ερωτήματα όχι καινούρια, αλλά σίγουρα ακόμα πιο επιτακτικά, μέσα στην παρατεταμένη διαφαινόμενη αβεβαιότητα του εργασιακού μας περιβάλλοντος και της συνολικής ύφεσης. Κάθε κρίση φέρνει στην επιφάνεια τις βαθύτερες ασθένειες της κοινωνίας και μετρά περισσότερα «θύματα» ανάμεσα στις αδύναμες, ανοχύρωτες ομάδες της. Γι’ αυτό είναι μεγαλύτερη ανάγκη από ποτέ να συνασπιστούμε γύρω από τα καίρια αιτήματά μας ως καλλιτεχνική κοινότητα, ώστε μακριά από παρωχημένα στερεότυπα, να διεκδικήσουμε με τρόπο σθεναρό το παρόν και το μέλλον μας. Δυστυχώς δεν ήταν αυτονόητη, όπως φάνηκε από την πρώτη γραμμή της λήψης αποφάσεων, η άμεση αντανακλαστική πρόνοια της πολιτείας απέναντι στους ανθρώπους της τέχνης, παρόλο που οι ίδιοι και τα έργα τους χρησιμοποιήθηκαν εκτενώς καθ’ όλη τη διάρκεια της καραντίνας. Ελπίζω πως αυτό θα αρχίσει επιτέλους να αλλάζει. Προσωπικά δεν βιοπορίζομαι αποκλειστικά από την καλλιτεχνική μου δημιουργία – διδάσκω παράλληλα μουσική στο Μουσικό Σχολείο. Θα ήθελα επιστρέφοντας στις τάξεις αυτές τις μέρες να μπορώ να υποστηρίξω στους μαθητές μου την αδιαπραγμάτευτη σημασία της τέχνης στη ζωή μας, αλλά και το σεβασμό της κοινωνίας απέναντι σε αυτή και τους εκπροσώπους της.

Ευτυχία Μητρίτσα

 

Χρύσα Κωττάκη

Δεν πάει πολύς καιρός από τότε που καίγονταν τα «πνευμόνια» της γης της Αυστραλίας στις φωτιές. Εικόνες πρωτόγνωρες και θλιβερές. Κι εμείς εδώ – σε μια μεγάλη φυσική χιλιομετρική απόσταση – θεατές παραιτημένοι και υγιείς… Και σήμερα, το κακό εκμηδένισε τις αποστάσεις, όπως το συνηθίζει άλλωστε, με εμάς μισο-παραδομένους στο φόβο του θανάτου. Επίσης, νιώθουμε και την απειλή της διάλυσης σε όλα τα επίπεδα των κοινωνικών δομών με απαγορεύσεις και νόμους σαφείς, με ασαφές περιεχόμενο. Κι είναι αυτές οι στιγμές που νιώθεις ότι καλείσαι ως δημιουργός να πάρεις θέση για τα ίδια θέματα που οι τέχνες διαπραγματεύονται εδώ και αιώνες. Μέσα σ’ αυτή την κατασταλτική κατάσταση δίνεται μια ευκαιρία εσωτερικής ενδυνάμωσης και ελευθερίας. Οι δυσκολίες είναι μέρος της ζωής και σε πολλές περιπτώσεις αποτελούν εφόδιο δημιουργικής εξέλιξης. Ο ρόλος της τέχνης και η αναγκαιότητά της είναι, εντέλει, το να μας βγάλει έξω από αυτόν τον παραλογισμό.
Ιδιαίτερα στο χώρο της εκπαίδευσης, όπου εργάζομαι από το 1999 ως καθηγήτρια μουσικής, ο ρόλος της τέχνης είναι αναγκαίος. Αυτές τις μέρες, με την απουσία της φυσικής παρουσίας και την έλλειψη υποδομής σε τεχνολογικό επίπεδο, είναι δύσκολη η επικοινωνία με τους μαθητές και παρόλα τα ελαττώματα και τις ατέλειες, έχει φανεί πια ότι η τέχνη θα είναι πάντα ένα καταφύγιο για όλους τους ανθρώπους κάθε ηλικίας.
Ταυτόχρονα με την εκπαιδευτική δραστηριότητα, η πρώτη μου και πολύ πρόσφατη ολοκληρωμένη δισκογραφική δουλειά με τίτλο «Silver alert», σε ποίηση Δημήτρη Λέντζου και παραγωγή Αντώνη Μποσκοΐτη, κυκλοφόρησε τον Φεβρουάριο του 2020 από τις εκδόσεις Μετρονόμος και είχα τη χαρά της συμμετοχής της Μ. Φαραντούρη, της Μ. Φριντζήλα, του Π. Θεοχαρίδη και της Σ. Μανουσάκη. Κάποια από τα τραγούδια του δίσκου – που γράφτηκαν ένα χρόνο πριν – ακούγοντάς τα δίνεται η εντύπωση πως γράφτηκαν μόλις σήμερα. Ενδεικτικός είναι ο στίχος του «Νόμου περί ανθέων»: «Ο νέος νόμος ήταν σαφής. Οποιος συλλαμβάνεται με άνθη πάνω του θα εκτελείται πάραυτα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Απριλίου». Μέσα σ’ αυτή τη δοκιμασία της εποχής, δουλεύω επίσης πάνω σε στίχους του Σπύρου Λιμνιάτη, με τον οποίο συνεργάζομαι τα τελευταία χρόνια.

Χρύσα Κωττάκη
Πρόσφατα άρθρα ( Πολιτισμός )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet