Κατ’ αρχήν, πρέπει να παρατηρήσει κανείς ότι είναι απόλυτα θεμιτή και αναγκαία η προσπάθεια βελτίωσης των όρων βιωσιμότητας των επιχειρήσεων, οι οποίες πλήττονται λόγω της συνθήκης του κορονοϊού. Στο πλαίσιο αυτό ακόμη και η επαχθής πρακτική παραχώρησης πρόσθετου δημόσιου χώρου στις επιχειρήσεις εστίασης, αναψυχής και τουρισμού, θα μπορούσε και να γίνει αποδεκτή στις παρούσες ειδικές συνθήκες, υπό τρεις τουλάχιστον προϋποθέσεις: Πρώτον, ότι η παραχώρηση του χώρου θα εξεταζόταν κατά περίπτωση από ειδικές επιτροπές, με βάση τα χαρακτηριστικά κάθε χώρου, με τη συμμετοχή ειδικών, τοπικών φορέων και κατοίκων. Δεύτερον, ότι θα είχε μια πολύ συγκεκριμένη και ρητά πεπερασμένη χρονική διάρκεια, η οποία δεν θα ξεπερνούσε τους τέσσερις μήνες (τρεις καλοκαιρινούς και το Σεπτέμβριο). Τρίτον, ότι ο χώρος θα παρέμενε υπαίθριος και η σκίαση θα εξασφαλιζόταν αποκλειστικά από φορητές ομπρέλες με ρητή απαγόρευση άλλων κατασκευών καθώς και μέσων ψύξης ή/και θέρμανσης (ανάλογα με την εποχή).
Αντίθετα, οι ρυθμίσεις που προωθούνται έχουν οριζόντια κατεύθυνση, παροτρύνοντας την τοπική αυτοδιοίκηση να προβαίνει στη μαθηματικά μέγιστη παραχώρηση ανεξαρτήτως τοπικών συνθηκών. Παράλληλα, το χρονικό διάστημα της ρύθμισης περιλαμβάνει και τους μήνες Οκτώβριο, Νοέμβριο και Δεκέμβριο όταν, σε πολλές περιοχές της χώρας, οι καιρικές συνθήκες καθιστούν απαγορευτική τη διαβίωση στους υπαίθριους χώρους. Οδηγούν έτσι στην ανάγκη διαμόρφωσης βαριών διατάξεων, δημιουργώντας καταστάσεις μόνιμης κατάληψης του δημόσιου χώρου με σαφείς προοπτικές επέκταση της ρύθμισης επ’ αόριστον.
Οι προωθούμενες ρυθμίσεις έρχονται να προστεθούν σε μια ήδη κορεσμένη κατάσταση, με αμέτρητες παραβιάσεις της πολεοδομικής νομοθεσίας και βεβαίως με την υπερβολική κατάληψη δημόσιων χώρων με τραπεζοκαθίσματα. Ειδικότερα τη θερινή περίοδο γίνεται κατάληψη σοκακιών, πεζοδρομίων, πεζοδρόμων και παραλιακών δρόμων και εκτάσεων, ακόμη και εντός αιγιαλού. Πρακτικές που συνοδεύονται με εκδίωξη και απαγόρευση της διέλευσης πεζών, ακόμη και με τη χρήση βίας. Οι πρακτικές αυτές συνδέονται με το γεγονός ότι στη συνείδηση της πολιτικής εξουσίας ο δημόσιος χώρος αποτελεί ελεύθερο πόρο που μπορεί να παραχωρείται ως βορά στις επιχειρήσεις, χωρίς αυτό να συνεπάγεται κάποιου τύπου δημοσιονομικό κόστος. Σηματοδοτείται έτσι συνολικά η παραχάραξη του χαρακτήρα του δημόσιου χώρου ως στοιχείου αλληλεπίδρασης, κοινωνικής συνοχής και παραγωγής αστικής ταυτότητας και η μετατροπή του σε προσάρτημα της επί πληρωμή αναψυχής.
Στη σημερινή συγκυρία προβάλλεται το επιχείρημα ότι με αυτή τη διαδικασία θα επιτευχθεί περιορισμός της ύφεσης και προστασία των θέσεων εργασίας. Από την άλλη όμως, το σύνολο των κυβερνητικών μέτρων δεν κινούνται σε αυτήν την κατεύθυνση, αφού ήδη οδηγούμαστε σε περαιτέρω ελαστικοποίηση των σχέσεων εργασίας, με μείωση μισθών και μάλιστα με έμφαση στους τομείς της εστίασης, της αναψυχής και του τουρισμού. Επίσης, το πολυδιακηρυγμένο μέτρο της μείωσης του ΦΠΑ, και λειψό είναι και έχει περιορισμένη ισχύ (πέντε μήνες). Επομένως η εκχώρηση δημόσιου χώρου δεν έρχεται να αντισταθμίσει την ύφεση αλλά πάει χέρι - χέρι με το βάθεμά της, το οποίο φορτώνεται στην πλάτη των πολιτών, είτε αυτοί είναι νέοι ή παλιοί άνεργοι, είτε εργαζόμενοι με δυσμενείς όρους και μειώσεις μισθών, είτε βιώνουν ως χρήστες του δημόσιου χώρου την απαλλοτρίωσή του προς όφελος της πληρωμένης αναψυχής.
Αντίστοιχοι κίνδυνοι υφίστανται ως προς την κατάληψη των παραλιών από ομπρέλες και ξαπλώστρες. Στις πιο ελκυστικές παραλίες, ειδικά κοντά σε αστικά ή παραθεριστικά κέντρα, η κατάσταση έχει ήδη οδηγηθεί σε κορεσμό. Με τις προωθούμενες ρυθμίσεις δε, θα οδηγηθούμε με απόλυτη βεβαιότητα σε πλήρη κατάληψη του δημόσιου χώρου και σε απαγόρευση της ελεύθερης χρήσης του. Και αν αισθανόμαστε μια σχετική αλληλεγγύη προς τα γραφικά καφενεία ή τις μικρές καντίνες με τις χαριτωμένες πέργκολες μέσα στα αρμυρίκια, ας μη παραγνωρίζουμε την υπαρκτή κατάσταση δρόμων, πλατειών, ή και ολόκληρων γειτονιών και παραλιών οι οποίες έχουν περιέλθει υπό το έλεγχο ιδιότυπων βαρόνων της νυκτερινής διασκέδασης και του τουρισμού. Με παράτυπες έως βαριά παράνομες πρακτικές που βρίσκουν την έκφρασή τους στο οικονομικό επίπεδο, στις εργασιακές σχέσεις ή ακόμη και στην εκμετάλλευση των ίδιων των πελατών τους και ιδιαίτερα της νεολαίας.
Όμως, όλα τα παραπάνω οδηγούν με μεγάλη ταχύτητα στην υποβάθμιση και του ίδιου του τουριστικού προϊόντος. Εν τέλει η συγκυρία που μόλις βιώσαμε και οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζουμε στο επίπεδο της οικονομίας από εδώ και μπρος, πρέπει να μας διδάξουν μεταξύ άλλων –φιλοσοφικών αναθεωρήσεων– και την ανάγκη εγκατάλειψης της μονοκαλλιέργειας του τουρισμού ως παραγωγικού προτύπου, και μάλιστα με τις παθογένειες που αναφέρθηκαν.
Δυστυχώς, απ’ ό,τι φαίνεται, αυτή η οργουελική δυστοπία ορθώνεται μπροστά μας σε μεγάλο χρονικό βάθος, είτε αυτό αφορά την ασθένεια covid-19 είτε άλλες πανδημίες. Απέναντί της δεν μπορούμε να αντιδρούμε, ούτε ως κοινωνία ούτε ως πολιτεία με κοντόθωρα, αποσπασματικά, λαϊκιστικά και τελικά αναποτελεσματικά μέτρα. Αντίθετα, πρέπει να περιφρουρήσουμε τους ελεύθερους δημόσιους χώρους και τη φύση ως οργανικούς πόρους, εφαλτήριο για αξιοβίωτη ανάπτυξη.

Γιώργος Πατρίκιος,
αρχιτέκτων πολεοδόμος, επίκουρος καθηγητής Δ.Π.Θ.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2020 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet