Nona Fernández Silanes «Space Invaders»
(μτφ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Gutenberg, 2020)

Είναι πυκνή η γραφή της Νόνα Φερνάντες Σιλάνες. Τόσο, ώστε κατορθώνει να συμπυκνώσει σε 144 μόλις σελίδες το χρονικό διάνυσμα έντεκα ολόκληρων χρόνων από τα δεκαοκτώ συνολικά που διήρκησε η δικτατορία του Αουγούστο Πινοτσέτ στη Χιλή.
Σημείο εκκίνησης, λοιπόν, το 1980 και τόπος το Σαντιάγο. Η δεκάχρονη Εστρέγια, κόρη στελέχους της χούντας, εξαφανίζεται χωρίς να αφήσει ίχνη. Οι συμμαθητές της αναρωτιούνται γιατί. Είκοσι πέντε χρόνια μετά, η ίδια απορία εξακολουθεί να βασανίζει τη σκέψη τους. Στο μυαλό αυτών των παιδιών, που ως ενήλικοι πλέον άνθρωποι είναι τυπικοί εκπρόσωποι μιας γενιάς Χιλιανών, και στις αναμνήσεις τους από τα σχολικά τους χρόνια, κυριαρχεί ένα και μόνο βασικό αίσθημα: ο φόβος.
Ο φόβος διαπερνά τις σελίδες του μυθιστορήματος της Φερνάντες. Όχι με αυτά που γίνονται, αλλά διά της απουσίας τους. Δεν περιγράφονται στιγμιότυπα βίας, διώξεων ή βασανισμών. Το αίσθημα του φόβου το προκαλεί αφενός η κλειστοφοβική ατμόσφαιρα του βιβλίου, αφετέρου τα όσα υπονοούνται. Εδώ η συγγραφέας, σκόπιμα ή όχι, σαν να εφαρμόζει τη λεγόμενη «θεωρία του παγόβουνου» του Έρνεστ Χέμινγουεϊ, σύμφωνα με την οποία δεν μας προκαλεί δέος τόσο ο όγκος του παγόβουνου που ξεπροβάλλει από τα νερά, όσο η επίγνωση ότι ο σαφώς μεγαλύτερος όγκος του παραμένει βυθισμένος και αθέατος. Είναι λοιπόν αυτά που δεν κατονομάζονται που προξενούν τον τρόμο στο μυθιστόρημα της Φερνάντες.
Μεγαλώνοντας σε ένα ασφυκτικό περιβάλλον άγριας καταστολής, τα κορίτσια και τα αγόρια που εναλλάσσονται ως αφηγητές στο βιβλίο, χρειάστηκε να ενηλικιωθούν πρόωρα και απότομα. Είναι αμφίβολο αν πρόλαβαν να ζήσουν σαν παιδιά. Γι’ αυτό και έχουν έντονα χαραγμένο στη μνήμη τους το Space Invaders, το πρώτο δημοφιλές video game της δεκαετίας του 1980, από όπου προέρχεται και ο τίτλος του μυθιστορήματος. Παρόμοια με το παιχνίδι, όπου σε κάθε πίστα οι εχθρικοί εισβολείς επιτίθενται σε ολοένα και πιο σφοδρά κύματα, έτσι και οι ήρωες του βιβλίου, χρόνο με το χρόνο, καθώς μεγαλώνουν, αισθάνονται πιο έντονα τις πιέσεις του καθεστώτος – μέχρι την πτώση του τελευταίου.
Η Φερνάντες αναφέρεται επίσης στην «κοινοτοπία του κακού», για να ανατρέξουμε στο περίφημο δοκίμιο της Χάνα Άρεντ. Μιλάει από τη μια για τα στελέχη, τους δολοφόνους και τους βασανιστές της χούντας, που φαίνονταν κατά τα άλλα συνηθισμένοι οικογενειάρχες και τίποτα μάλλον δεν μαρτυρούσε ότι οι ίδιοι άνθρωποι ήταν υπεύθυνοι για χιλιάδες εγκλήματα∙ από την άλλη, θίγει το θέμα της σιωπηλής αποδοχής που έτυχε το καθεστώς του Πινοτσέτ (μαζί με τα εγκλήματά του) από μεγάλη μερίδα του πληθυσμού της Χιλής, είτε από φόβο είτε από αδιαφορία είτε (κάποιοι) λόγω ιδεολογικής συγγένειας.
Η Νόνα Φερνάντες γεννήθηκε στο Σαντιάγο το 1971 και είναι πολυγραφότατη συγγραφέας. Έχει γράψει μυθιστορήματα, διηγήματα, θεατρικά και σενάρια. Το Space Invaders είναι το πρώτο της βιβλίο που εκδίδεται στα ελληνικά, σε πολύ προσεγμένη μετάφραση του Κώστα Αθανασίου, ο οποίος έχει συνεισφέρει και ένα πολύ κατατοπιστικό επίμετρο αναφορικά με τη σημερινή πολιτική κατάσταση στη Χιλή. Όσον αφορά «την τέχνη της γραφής», η Φερνάντες είναι μοντερνίστρια στο ύφος. Με διαδοχικά χρονικά άλματα πίσω-μπρος, η αφήγησή της είναι πολυφωνική, η πρωτοπρόσωπη εναλλάσσεται με την τριτοπρόσωπη, το ίδιο και ο συνήθης πλάγιος λόγος με την επιστολογραφία. Στο ύφος της γραφής της θα βρει κανείς ψήγματα από Κάφκα (κυρίως στη δημιουργία κλειστοφοβικής ατμόσφαιρας) και Μπέκετ (στην αφαίρεση), ενώ στους διαλόγους φέρνει στο νου τον μεγάλο ανανεωτή της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας, τον πρόωρα χαμένο Ρομπέρτο Μπολάνιο. Με τέτοιες «συσταστικές επιστολές»...

Θανάσης Μήνας
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet