Πέντε από τους πιο γνωστούς στίχους της Ιλιάδας περιλαμβάνονται στη ραψωδία Ι, στο πλαίσιο της πρεσβείας των Αχαιών, η οποία έχει ως σκοπό να πείσει τον Αχιλλέα να μπει στη μάχη, παραμερίζοντας την οργή του εναντίον του Αγαμέμνονα. Κατά το διάλογό τους, ο Αχιλλέας δηλώνει ότι μπορεί να επιλέξει ανάμεσα σε δύο εκδοχές του μέλλοντος: είτε να επιστρέψει στην πατρίδα του και να πεθάνει εκεί άσημος σε προχωρημένη ηλικία είτε να συμμετάσχει ξανά στον πόλεμο και να σκοτωθεί στην Τροία, κερδίζοντας όμως κλέος άφθιτον, άφθαρτη δόξα (Ι 412-416). Θα πραγματοποιήσει, βέβαια, τη δεύτερη εκδοχή και θα αποκτήσει αθάνατη φήμη, χάρη στο ιλιαδικό έπος. Έκτοτε η σύνδεση της αθανασίας με την ποίηση έχει γίνει με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Στη σημερινή όμως εποχή, ο συνδυασμός των δύο προηγούμενων εννοιών λαμβάνει μία απροσδόκητη μορφή, η οποία θα αναδειχθεί, πιο κάτω, με τη βοήθεια μίας ενδεικτικής περίπτωσης.



Με αφορμή την πανδημία

Η Κατερίνα Λιβιτσάνου - Ντάνου είναι μια καλή ποιήτρια, η οποία χαρακτηρίζεται από τη μέριμνα για τον συνάνθρωπο και, συνακόλουθα, από τον κοινωνικό και πολιτικό προβληματισμό σχετικά με τοπικά και παγκόσμια ζητήματα. Στην πέμπτη, την πιο πρόσφατη συλλογή της, με τον τίτλο «Στη σκιά του κόσμου», υπάρχει μια μικρή ομάδα ποιημάτων με θεματική επικεντρωμένη στην τωρινή πανδημία. Τα «Παράθυρα στον κόσμο» ανοίγουν τη συλλογή:
Αδερφέ μου, / αυτές τις μέρες που σπίτι σου είσαι / για να σωθείς απ’ τον αόρατο εχθρό σου, / ευγνώμων νιώσε, που ’σαι γερός / … Έρημες πόλεις, σπίτια κλειστά, αυστηρά μέτρα / … Οι μελλοθάνατοι μόνοι, σε μονάδες αυξημένης φροντίδας, / … νοσοκομεία / ερμητικά γεμάτα… κι οι επιστήμονες… φορούν στολές, γάντια, μάσκες… ο αγώνας ασύμμετρος, / πρωτόγνωρος… Αδερφέ μου, / … να ελπίζεις / πως θα ’ρθει η μέρα που ο εχθρός θα φύγει / και θα μπορείς κοντά σ’ αγαπημένους να ’σαι, / να ταξιδεύεις, να δημιουργείς, ν’ απολαμβάνεις / όσα ετούτη η Άνοιξη θα φέρει στη ζωή σου…

Η εξουσία της ιατρικής

Στη σύγχρονη εποχή ολοκληρώνεται η διαδικασία της επικράτησης του μοντέλου της κλινικής. Το ανθρώπινο σώμα προσδιορίζεται a priori ως ασθενές και η κατάσταση της υγείας μετατίθεται σε μια απρόσιτη ιδεώδη σφαίρα. Έτσι ο άνθρωπος παραδίδεται στην ιατρική επιστήμη και αυτή συνειδητοποιεί την εξουσία της και την επεκτείνει στην κοινωνική και στην πολιτική πραγματικότητα. Η μέθοδος με την οποία εδραιώνει τη δύναμή της βασίζεται στη μετονομασία της φθοράς και του θανάτου σε μια σειρά από παλιές αλλά κυρίως από νεοεμφανισθείσες νόσους. Ώστε διαμορφώνεται η αντίληψη πως, αντιμετωπίζοντας την κάθε μία από τις ασθένειες, η ιατρική αντιμάχεται την ίδια τη φθορά ή τον ίδιο το θάνατο. Η συγκυρία της τωρινής πανδημίας συνιστά ένα νέο στάδιο. Η φθορά και ο θάνατος, αντί να μετονομάζονται σε ένα πλήθος νόσων, ταυτίζονται με μια ορισμένη ίωση, πράγμα που σημαίνει πως το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής θεραπείας συμπίπτει με το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής καταπολέμησής τους.

Μια μεταφυσική άνοιξη

Στα «Παράθυρα στον κόσμο», τα οποία ενσωματώνουν, σε σημαντικό ποσοστό, τη ρητορική των μέσων ενημέρωσης, το ποιητικό υποκείμενο εγκολπώνεται την ιατρική υπόσχεση πως ο «αόρατος εχθρός» θα ηττηθεί και θα επακολουθήσει μια εποχή αυξημένων επαφών με τους οικείους, εποχή ταξιδιών, δημιουργίας και απολαύσεων. Η μελλοντική προοπτική, η οποία ανοίγεται εδώ, διακρίνεται από εξιδανικευτικά στοιχεία, με συνέπεια να σχηματίζεται η εικόνα μιας μεταφυσικής άνοιξης ή, αλλιώς, ενός παραδείσου. Αυτές οι θρησκευτικές συνδηλώσεις στο κλείσιμο του ποιήματος συντελούν στην απόλυτη ταύτιση της πανδημίας με το θάνατο εν γένει και δρομολογούν, στο φαντασιακό επίπεδο, την ισοδυναμία της εξάλειψής της με την αθανασία του σώματος. Όπως σημειώθηκε και στην αρχή, ανέκαθεν η ποίηση συνδεόταν με κάποιο τύπο αθανασίας, όμως ποτέ, ίσως, μέχρι σήμερα δεν έχει συσχετιστεί με την υπόσχεση της αθανασίας στην κυριολεξία.

Παναγιώτης Βούζης
Πρόσφατα άρθρα ( Πολιτισμός )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet