Οι τελευταίες εξελίξεις στην ΕΕ σχετικά με την κλιματική και υγειονομική κρίση



Την εβδομάδα που πέρασε υπήρξαν σημαντικές και πυκνές εξελίξεις στην ΕΕ σχετικά με τα προγράμματα αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης και των οικονομικών επιπτώσεων του COVID-19 στα κράτη μέλη. Ας ξεκινήσουμε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ) το οποίο μάς επιφύλαξε μια έκπληξη πρώτου μεγέθους: Ψήφισε υπέρ της δυνατότητας ένταξης των έργων και δραστηριοτήτων, που κάνουν χρήση φυσικού αερίου (ΦΑ), να χρηματοδοτούνται από το νέο ταμείο δίκαιης μετάβασης (ΤΔΜ). Η έκπληξη έχει να κάνει με το ότι το ΕΚ σταθερά μέχρι τώρα στήριζε τις πιο φιλόδοξες πολιτικές για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, καθώς π.χ. επέβαλε την άποψή του στην Επιτροπή και το Συμβούλιο για το στόχο της μείωσης των εκπομπών Αερίων του Θερμοκηπίου (ΑτΘ) στο 55% σε σχέση με τις εκπομπές ΑτΘ το 1990 (μάλιστα πρότεινε μείωση μέχρι 60%). Η έκπληξη γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν σκεφθεί κανείς ότι εναντίον της ένταξης έργων που κάνουν χρήση ΦΑ στο πρόγραμμα χρηματοδοτήσεων του ΤΔΜ είναι τόσο η Επιτροπή όσο και το Συμβούλιο Υπουργών ,που ως γνωστό, μέχρι τώρα, εξέφραζαν συντηρητικές απόψεις.

Αλλαγή στάσης

Είναι, επίσης, απορίας άξιο πώς, ενώ το ΕΚ τον Ιανουάριο του 2020 στο ψήφισμα για την ευρωπαϊκή πράσινη συμφωνία δήλωσε ότι «επιμένει στην ταχεία σταδιακή κατάργηση των άμεσων ή έμμεσων επιδοτήσεων των ορυκτών καυσίμων από το 2020 στην ΕΕ και στα κράτη μέλη», άλλαξε στάση. Πώς μπορεί να εξηγηθεί αυτή η αλλαγή στάσης; Πολύ απλά από το ίδιο το αντικείμενο: το καύσιμο αέριο. Η έως σήμερα σχετική συζήτηση επέφερε σημαντικές ρήξεις στο πολιτικό πεδίο, καθώς οι εταιρίες ορυκτών καυσίμων άσκησαν έντονες πιέσεις σε όλα τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Η εν λόγω πίεση απέδωσε καρπούς στο ΕΚ όπως αυτό φαίνεται στην εν λόγω απόφαση. Να σημειωθεί ότι τη σχετική ρύθμιση ψήφισαν, η συντριπτική πλειοψηφία του ΕΛΚ και των φιλελεύθερων (RENEW), και 29 ευρωβουλευτές του σοσιαλιστικού κόμματος (σε σύνολο 146) μεταξύ των οποίων και οι δύο ευρωβουλευτές του ΚΙΝΑΛ.
Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι η παραπάνω απόφαση του ΕΚ είναι εντελώς απαράδεκτη, καθώς θα δημιουργήσει αδιέξοδα ιδίως σε φτωχές χώρες όπως η Πολωνία, η Βουλγαρία και η Ελλάδα, οι οποίες θα εξαρτηθούν από τη χρήση αυτής της ενέργειας που θα καταστεί ξεπερασμένη και μη χρησιμοποιήσιμη σε διάστημα είκοσι ετών από σήμερα λόγω της πλήρους ανάπτυξης, έως τότε, των κλιματικών πολιτικών. Περαιτέρω, αυτό ενέχει και τον κίνδυνο, η σύντομη κατάρρευση αυτών των τομέων (εάν ακολουθηθεί η πολιτική της ενίσχυσης της καθαρής ενέργειας) να συμπαρασύρει και τους προσωρινούς εργαζόμενους σε αυτούς τους τομείς. Μένει να δούμε πώς θα χειριστεί το θέμα το Συμβούλιο Υπουργών διότι απαιτείται κοινή θέση πριν από την τελική υιοθέτηση του Κανονισμού για το ΤΔΜ.

Χρηματοδότηση από ευρωπαϊκούς πόρους

Το ΕΚ ψήφισε, επίσης, μια σημαντική πρόταση: την εισαγωγή νέων οικονομικών πόρων -τους λεγόμενους ίδιους πόρους- στον προϋπολογισμό της ΕΕ, ώστε να καλυφθεί το κόστος που συνδέεται με το ταμείο ανάκαμψης και με τον προϋπολογισμό 2021-2027. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ο φόρος στα μη ανακυκλωμένα πλαστικά και στα αγαθά που εισέρχονται στην ΕΕ από χώρες που έχουν χαμηλότερα στάνταρντ στις πολιτικές αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Επίσης, επιβάλλεται φόρος στις μεγάλες εταιρίες υψηλής τεχνολογίας, επεκτείνεται δε το σύστημα εμπορίας του διοξειδίου του άνθρακα στους τομείς των ναυτιλιακών και των αεροπορικών μεταφορών και, κατά συνέπεια, θα υπάρξει αύξηση των ίδιων πόρων της ΕΕ. Η ανωτέρω απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς η χρηματοδότηση των δράσεων για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και των επιπτώσεων από τον COVID-19 θα γίνεται από τους ίδιους πόρους της ΕΕ και όχι από τα κράτη μέλη, υπό την προϋπόθεση βεβαίως ότι οι φόροι και οι δασμοί θα είναι τόσοι ώστε να επαρκούν για την χρηματοδότηση.

Απανθρακοποίηση χάριν της κλιματικής ουδετερότητας

Ενώ αυτά συνέβησαν την Τρίτη και την Τετάρτη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή την Πέμπτη παρουσίασε μια σημαντική τροποποίηση στο σχέδιο του νόμου για το κλίμα. Συγκεκριμένα, πρότεινε την περαιτέρω μείωση των εκπομπών ΑτΘ σε ποσοστό 55% (από το 40% που είχε αρχικά προταθεί) σε σχέση με τις εκπομπές του 1990 μέχρι το 2030 σαν ένα αποφασιστικό βήμα για το συνολικό στόχο της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Κάλεσε το ΕΚ και το Συμβούλιο να αποδεχθούν τον ανωτέρω στόχο που θα είναι και η νέα εθνικά προσδιορισμένη συμβολή της ΕΕ, στο πλαίσιο της συνθήκης του Παρισιού και θα υποβληθεί στον ΟΗΕ στο τέλος του έτους.
Επισημαίνεται εμφατικά στο κείμενο ότι η επίτευξη αυτού του στόχου συνδέεται στενά με τον δραστικό περιορισμό της χρήσης ορυκτών καυσίμων, καθώς αυτά αποτελούν τη βασικότερη αιτία των εκπομπών ΑτΘ. Κατά συνέπεια, όπως τονίζει η Επιτροπή, η απανθρακοποίηση τόσο της προσφοράς όσο και της ζήτησης ενέργειας είναι το κλειδί για την υλοποίηση του στόχου της κλιματικής ουδετερότητας. Με αυτή την απόφαση, η ΕΕ καθίσταται η ήπειρος με τους μακράν πλέον φιλόδοξους στόχους αναφορικά με την κλιματική κρίση. Αν δε κερδίσει στις εκλογές του Νοεμβρίου ο Μπάιντεν, θα είναι και οι ΗΠΑ στο ίδιο επίπεδο σε σχέση με τους στόχους, όπως αυτό αποφασίστηκε πρόσφατα από το Δημοκρατικό κόμμα και έγινε αποδεκτό από τον υποψήφιο πρόεδρο.
Επιπλέον, υιοθετήθηκε από την Επιτροπή η αξιολόγηση των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ) για την περίοδο 2021-2030 που είχαν υποβάλει τα κράτη μέλη. Εκεί αποτυπώνεται η διαφοροποίηση των κρατών μελών σε σχέση με την επίτευξη των στόχων για την κλιματική αλλαγή. Π.χ. η Αυστρία προωθεί την εγκατάσταση ηλιακών πάνελ στις σκεπές των κτιρίων, η Λιθουανία προωθεί την κατασκευή μικρών μονάδων παραγωγή�� ενέργειας από ΑΠΕ, η Δανία σχεδιάζει την ανάπτυξη εξωχώριας αιολικής ενέργειας, η δε Ελλάδα προγραμματίζει μεγάλα αιολικά πάρκα που δεσμεύουν γεωργική γη στο πλαίσιο της μετάβασης στη μεταλιγνιτική εποχή και προωθεί τη χρήση καύσιμου αερίου για την παραγωγή ενέργειας.
Συνολικά, η αξιολόγηση της Επιτροπής δείχνει ότι η κάλυψη του στόχου της μείωσης κατά 55% των εκπομπών ΑτΘ μέχρι το 2030 δεν θα επιτευχθεί παρά μόνο εάν θα υπάρξει βελτίωση στην ενεργειακή απόδοση και επέκταση των ΑΠΕ. Η αξιολόγηση των ΕΣΕΚ από την Επιτροπή θα συνοδευτεί από τις αξιολογήσεις του κάθε κράτους μέλους ξεχωριστά που θα γίνουν μέχρι το τέλος οκτωβρίου ώστε να υπάρξει μια οριστική αξιολόγηση για την κατάσταση της ενέργειας στην ΕΕ.

Απροετοίμαστη η ελληνική κυβέρνηση

Όλα αυτά εντάσσονται στο πλαίσιο των δράσεων που προβλέπονται στο ταμείο ανάκαμψης και στο πολυετές δημοσιονομικό πρόγραμμα 2021-2030. Για την υλοποίηση των σχετικών δράσεων των κρατών μελών αναφορικά με τις αναγκαίες επενδύσεις στον τομέα της ανάπτυξης σχεδίων για τις ΑΠΕ η Επιτροπή υιοθέτησε, επίσης, το νέο μηχανισμό χρηματοδότησης της Ένωσης για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές. Με βάση αυτόν τον μηχανισμό θα χρηματοδοτούνται τα έργα ΑΠΕ από τον Ιανουάριο του 2021 στα κράτη μέλη και δίνεται η κατεύθυνση οι χρηματοδοτήσεις τέτοιων σχεδίων να προωθούνται περισσότερο προς τοπικές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και όχι προς τις μεγάλες.
Ωστόσο, οι χρηματοδοτήσεις των κρατών μελών από την Επιτροπή δεν φαίνεται ότι θα πραγματοποιηθούν πολύ σύντομα, διότι θα πρέπει να πληρωθούν δύο προϋποθέσεις. Η πρώτη αφορά την ανάγκη νέας νομοθεσίας που θα προβλέπει το ύψος των ίδιων πόρων της ΕΕ, ώστε να προχωρήσει στη συνέχεια η Επιτροπή για να δανειστεί από τις αγορές. Η δεύτερη έχει να κάνει με την υποβολή από τα κράτη μέλη των εθνικών σχεδίων για τις μεταρρυθμίσεις και τις επενδύσεις τα οποία θα πρέπει να εγκριθούν από τους υπουργούς οικονομικών της ΕΕ, κάτι που δεν προβλέπεται να γίνει πριν από την άνοιξη του 2021. Η δεύτερη προϋπόθεση είναι εξαιρετικά σημαντική διότι πρέπει να περιλαμβάνει συγκεκριμένες και κοστολογημένες δράσεις, όπως η ανάπτυξη ΑΠΕ, η ενεργειακή αποδοτικότητα των κτιρίων, οι καθαρές μεταφορές, η ψηφιοποίηση της δημόσιας διοίκησης και η προσαρμογή του εκπαιδευτικού συστήματος στη ψηφιακή εποχή.
Σχετικά με την τελευταία προϋπόθεση θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι η κυβέρνηση κάθε άλλο παρά προετοιμασμένη είναι. Αυτό δείχνουν τόσο η έκθεση Πισσαρίδη, η οποία δεν προβλέπει συγκεκριμένες και κοστολογημένες δράσεις, ιδίως αυτές που αφορούν το κλίμα και την ψηφιοποίηση (αντιστοιχούν στο 57% των συνολικών χρηματοδοτήσεων) όσο και το πρόγραμμα της απολιγνιτοποίησης το οποίο είναι σε σοβαρή απόκλιση από τις προβλέψεις του ΤΔΜ, όπως επισημάνθηκε ήδη από την ίδια την Επιτροπή.

Γιώργος Μπάλιας
Πρόσφατα άρθρα ( Πολιτική )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2022 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet