Το Υπουργικό Συμβούλιο μέσα στον Αύγουστο ενέκρινε την εισήγηση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Κωστή Χατζηδάκη για την αντικατάσταση του υφιστάμενου Εθνικού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ) με ένα νέο σχέδιο διάρκειας 10 ετών.
Το προηγούμενο ΕΣΔΑ, που είχε κυρωθεί με Κοινή Υπουργική Απόφαση το 2015, αποτύπωνε σε μεγάλο βαθμό τα κοινά κεκτημένα περιβαλλοντικών κινημάτων, τοπικών αντιστάσεων στους ΧΥΤΑ και αγώνων των εργαζομένων στους ΟΤΑ. Τα βασικά του χαρακτηριστικά ήταν: (α) Ο δημόσιος χαρακτήρας της διαχείρισης των απορριμμάτων. (β) Η έμφαση στη διαλογή στην πηγή και στον αποκεντρωμένο χαρακτήρα της διαχείρισης των απορριμμάτων, με ενίσχυση του ρόλου της τοπικής αυτοδιοίκησης, αντί φαραωνικών μονάδων μέσω ΣΔΙΤ. (γ) Η κατ΄ αρχήν απόρριψη της καύσης – ενεργειακής αξιοποίησης ως μεθοδολογία διαχείρισης.
Οι στόχοι που είχαν μπει ήταν: 74% ανάκτηση (50% με προδιαλογή και 24% με μηχανική επεξεργασία), 26% τελική διάθεση (ταφή) έως το 2020. Πού βρισκόμαστε σήμερα; Στην Αττική 7% ανάκτηση και 93% ταφή!1 Τι έγινε μέσα σε αυτά τα 5 χρόνια για να μη μείνει στα χαρτιά το ΕΣΔΑ του 2015; Aπολύτως τίποτα. Μεμονωμένες φωτεινές εξαιρέσεις ελάχιστων δήμων προσπάθησαν να υλοποιήσουν τοπικά σχέδια με διαλογή στην πηγή, αντιμετωπίζοντας τεράστιες θεσμικές και οικονομικές δυσκολίες.

Τι θα έπρεπε να γίνει;

Το πρώτο που θα έπρεπε να γίνει, είναι να δοθούν γενναίες χρηματοδοτήσεις ή ευνοϊκές δανειοδοτήσεις στους δήμους για να μπορέσουν να δημιουργήσουν υποδομές και να εφαρμόσουν δράσεις αποκεντρωμένης διαχείρισης (αγορά οικοπέδων, ανέγερση εγκαταστάσεων, προμήθεια εξοπλισμού, προσλήψεις κλπ). Τα κόστη αυτά δεν θα επιβάρυναν επιπλέον τον ελληνικό λαό. Οι αρχικές επενδύσεις θα καλύπτονταν από ήδη υπάρχοντα κονδύλια ΕΣΠΑ. Οι επενδύσεις θα αποσβένονταν σε σύντομο χρονικό διάστημα, αφενός από τη σταδιακή μείωση του υφιστάμενου κόστους μεταφοράς και ταφής μεγάλου όγκου απορριμμάτων, αφετέρου από έσοδα πώλησης ανακυκλώσιμων και αξιοποίηση του τέλους ανακύκλωσης. Αντ’ αυτού, πάνω από το 70% των χρηματοδοτήσεων του ΕΣΠΑ για τα απόβλητα διατίθεται για πανάκριβα έργα κεντρικών μονάδων διαχείρισης μέσω ΣΔΙΤ.
Δεύτερον, να τροποποιηθεί το θεσμικό πλαίσιο, ώστε να διευκολυνθούν οι δήμοι να χωροθετήσουν αποκεντρωμένες υποδομές. Δεν εννοούμε ΧΥΤΑ μέσα στον αστικό ιστό, αλλά χώρους περαιτέρω διαλογής, συμπίεσης, αποθήκευσης, προώθησης στην αγορά καθαρών ανακυκλώσιμων ή και χώρους τεμαχισμού, κομποστοποίησης πράσινων απορριμμάτων. Μεγαλύτερες εγκαταστάσεις μηχανικής διαλογής ανακυκλώσιμων, κομποστοποίησης οργανικών αποβλήτων, που εκτός από πράσινα περιέχουν και απορρίμματα τροφών, θα μπορούσαν να χωροθετηθούν σε σχετικά μεγαλύτερες αποστάσεις και να εξυπηρετούν ομάδες δήμων.
Τρίτον, να αλλάξει ριζικά το σύστημα των πλήρως ιδιωτικοποιημένων, αδιαφανών και αποτυχημένων ΣΕΔ (Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης), όπως ο μπλε κάδος της ΕΕΑΑ, τα οποία σήμερα διαχειρίζονται τον κοινωνικό πόρο της ανακύκλωσης2. Ο πόρος της ανακύκλωσης πρέπει να διατίθεται στους δήμους που κάνουν διαλογή στην πηγή σε τουλάχιστον 4 ρεύματα (χαρτί, γυαλί, πλαστικό, μέταλλο), ανάλογα με τις ποσότητες που ανακτούν.
Τέταρτον, να εξασφαλιστεί η διάθεση των ανακυκλώσιμων που συλλέγονται σε ρεύματα από τους δήμους. Να αναλάβουν οι περιφερειακοί φορείς διαχείρισης (όπως ο ΕΣΔΝΑ), τη δημοπράτηση των ανακυκλώσιμων για λογαριασμό όλων των δήμων (ή όσων το επιθυμούν). Παράλληλα, να εξασφαλιστούν οι αναγκαίες υποδομές (Σταθμοί Μεταφόρτωσης Ανακυκλώσιμων) και το επιπλέον προσωπικό, καθώς η ανακύκλωση, παρότι είναι με διαφορά η πιο οικονομική μέθοδος, συνεπάγεται περισσότερες θέσεις εργασίας.
Τέλος, αντί να κατασκευάζονται δεκάδες μονάδες επεξεργασίας σύμμεικτων απορριμμάτων και μονάδες καύσης, να δημιουργηθούν επιτέλους εγχώριες μονάδες (εργοστάσια) ανακύκλωσης για κάθε υλικό, για ηλεκτρικές συσκευές κλπ, ώστε να μην επαφίεται το θέμα στην αγορά3. Ειδικότερα στην Αττική, κρίσιμο ζήτημα ήταν η χωροθέτηση νέων χώρων ταφής υπολειμμάτων, ώστε να κλείσει μια για πάντα το «μνημείο περιβαλλοντικού χάους, ασθενειών και ανθρώπινης δυστυχίας»4 του ΧΥΤΑ Φυλής. Την πενταετία που πέρασε όχι μόνο δεν δρομολογήθηκε το κλείσιμο της Φυλής, αντιθέτως η τελευταία πράξη της προηγούμενης Περιφερειακής Διοίκησης ήταν η απόφαση επέκτασής της!

Οπισθοδρομικός και επικίνδυνος ο νέος σχεδιασμός

Έτσι, η κυβέρνηση της ΝΔ πάτησε πάνω στην απόλυτη απραξία της προηγούμενης και προχώρησε σε ολική ανατροπή της φιλοσοφίας του ΕΣΔΑ του 2015. Τα βασικά χαρακτηριστικά του νέου ΕΣΔΑ είναι: (α) Επανέρχεται η λογική των μεγάλων συγκεντρωτικών μονάδων διαχείρισης σύμμικτων απορριμμάτων μέσω ΣΔΙΤ. (β) Επιχειρείται η απαλοιφή του δημόσιου χαρακτήρα σε όλη την αλυσίδα δραστηριοτήτων συλλογής, διαλογής, διαχείρισης, διάθεσης. (γ) Η επιλογή της καύσης ενεργειακής – αξιοποίησης γίνεται κυρίαρχη. Μονάδες καύσης – ενεργειακής αξιοποίησης προβλέπονται μέσα στις μεγάλες εγκαταστάσεις σύμμικτων, στις τσιμεντοβιομηχανίες και επιπλέον θα λειτουργήσουν και 3-4 μονάδες ηλεκτροπαραγωγής. (δ) Οι στόχοι της ανακύκλωσης – διαλογής στην πηγή μετατίθενται για το 2030.

Η καύση δεν είναι καλύτερη από την ταφή

Δυστυχώς, η περιρρέουσα εντύπωση των πολιτών για την καύση – ενεργειακή αξιοποίηση είναι ότι «είναι καλύτερη από την ταφή» και συμβάλλει στην εξοικονόμηση ενέργειας. Οι επιπτώσεις της καύσης στην υγεία και στο περιβάλλον δεν είναι γνωστές στις τοπικές κοινωνίες, εκτός από τον Βόλο. Εκεί ο τοπικός πληθυσμός, ζώντας τη δραματική επιβάρυνση της ατμόσφαιρας, απαιτεί με μαζικές διαδηλώσεις και σε συνεργασία με τον Ιατρικό Σύλλογο να σταματήσει η ΑΓΕΤ να σκορπίζει ρύπους, καίγοντας απορρίμματα.
Όμως, το σημαντικότερο είναι ότι η ενεργειακή αξιοποίηση είναι μοχλός πλήρους ανατροπής της ιεραρχίας των μεθοδολογιών στη διαχείριση των απορριμμάτων και μάλιστα σε βάθος χρόνου5. Ενώ ένας ΧΥΤΑ έχει συγκεκριμένη χωρητικότητα και χρόνο ζωής -άρα πιέζει τα πράγματα σε μια κατεύθυνση μείωσης του κλάσματος των απορριμμάτων που οδηγούνται για ταφή- μια μονάδα ενεργειακής αξιοποίησης πιέζει σε αντίθετη κατεύθυνση. Σε διατήρηση, δηλαδή, ή και αύξηση του κλάσματος των απορριμμάτων που υποδέχεται, ώστε να αποσβεστούν τα κόστη επένδυσης και μακρόχρονης λειτουργίας. Γι’ αυτό το λόγο, οι συμβάσεις των μονάδων που θα δημιουργηθούν μέσω ΣΔΙΤ θα έχουν ρήτρα εγγυημένων ποσοτήτων. Καμιά τράπεζα ή εργολάβος δεν θα ρισκάρει να χάσει χρήματα εξ’ αιτίας της αύξησης της ανακύκλωσης σε βάρος της καύσης. Θα ζητήσει να περιληφθούν στις συμβάσεις εγγυημένες ποσότητες και έσοδα. Έτσι η επιλογή της καύσης – ενεργειακής αξιοποίησης υπονομεύει ακόμα και αυτούς τους στόχους του νέου ΕΣΔΑ για το 2030.
Στην Ευρώπη η μέθοδος της καύσης απορριμμάτων, που στην Ελλάδα πλασάρεται σαν καινοτομία, είναι πλέον παρωχημένη και η τάση είναι η εγκατάλειψη και η αντικατάστασή της από εκτεταμένη ανακύκλωση. Γι’ αυτό και οι αντίστοιχες βιομηχανίες προσανατολίζονται στην εξαγωγή αυτής της τεχνολογίας στην «πρόθυμη» Ελλάδα και τις βαλκανικές χώρες.

Σημειώσεις


1. Πηγή: Επεξεργασία της ΠΡΩΣΥΝΑΤ και του Δυτικού Μετώπου βασισμένη στα στοιχεία του ΕΔΣΝΑ για τις χρεώσεις των σύμμεικτων που στέλνουν οι δήμοι στον ΧΥΤΑ Φυλής και στα στοιχεία της ΕΕΑΑ για τα ποσοστά ανάκτησης από τον μπλε κάδο.
2. Εννοούμε ένα ποσό που πληρώνουμε οι καταναλωτές όταν αγοράζουμε ένα προϊόν σε ανακυκλώσιμη συσκευασία. Αυτό το ποσό πηγαίνει στα ΣΕΔ, τα οποία είναι κατ΄ όνομα «μη κερδοσκοπικά», αλλά παραχωρούν αυτά τα χρήματα στους ιδιώτες που διαχειρίζονται τα Κέντρα Διαλογής Ανάκτησης Υλικών (ΚΔΑΥ). Ο έλεγχος στα ΚΔΑΥ είναι ανύπαρκτος.
3. Το κλείσιμο της αγοράς της Κίνας έχει σαν συνέπεια κρίση στις επιχειρήσεις εμπορίας ανακυκλώσιμων. Αυτή η εξέλιξη δεν είναι άσχετη με το φαινόμενο κατά συρροή πυρκαγιών σε Κέντρα διαλογής – αποθήκευσης ανακυκλώσιμων (πρόσφατα στη Μεταμόρφωση).
4. Έτσι χαρακτήρισε τον ΧΥΤΑ Φυλής η Επιτροπή Αναφορών Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε έκθεση της στις 27/3/2014.
5. Η διαχείριση των στερεών αποβλήτων, όπως αποτυπώνεται στην Οδηγία – πλαίσιο 98/2008, οφείλει να ακολουθεί την αρχή της ιεράρχησης των μεθοδολογιών ξεκινώντας από τις φιλικότερες προς το περιβάλλον. Η ιεράρχηση σχηματοποιείται με τη γνωστή πυραμίδα στην οποία η σειρά είναι: (α) Πρόληψη, (β) Επαναχρησιμοποίηση, (γ) Ανακύκλωση, (δ) άλλου είδους Ανάκτηση, (ε) Ασφαλής Διάθεση. Η ενεργειακή αξιοποίηση εντάσσεται στο (δ) μόνον υπό τον όρο το ποσοστό ανάκτησης να είναι πάνω από 65%, κάτι που μπορεί να είναι εφικτό μόνο μέσω της αξιοποίησης απορριμμάτων για τηλεθέρμανση, όπως γίνεται σε κάποιες χώρες του Βορρά και όχι για ηλεκτροπαραγωγή, όπως προβλέπεται στην Ελλάδα.

Βαγγελιώ Σωτηροπούλου Η Βαγγελιώ Σωτηροπούλου είναι ηλεκτρολόγος μηχανολόγος μηχανικός, μέλος της Πρωτοβουλίας Συνεννόησης για τη Διαχείριση Απορριμάτων (ΠΡΩΣΥΝΑΤ). Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2020 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet