Ένα εξάμηνο το 2019 θα κρατούσε τις αρμοδιότητες του μεταβατικού διευθυντή στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Αντωνακάκης, ωστόσο μετά από 20 μήνες παραμένει στη θέση του. Και συνεχίζει, όσο είναι δυνατόν, να παλεύει αμισθί με πρακτικά και ουσιαστικά προβλήματα που τα περισσότερα δεν είναι της δικής του αρμοδιότητας: για να επιτευχθεί η πλήρης λειτουργία του ΕΜΣΤ στην οριστική στέγη του στη λεωφόρο Καλλιρρόης και για να ξεκινήσει γόνιμα η θητεία της νέας καλλιτεχνικής διεύθυνσής του.

Η κυβέρνηση άλλαξε, η Λίνα Μενδώνη δεν τον αποκεφάλισε –όπως έκανε με τα πρόσωπα που είχαν επιλέξει οι προκάτοχοί της για τις θέσεις ευθύνης στους κομβικούς εποπτευόμενους φορείς του ΥΠΠΟΑ– και ο Αντωνακάκης, μαζί με την ιστορικό τέχνης Συραγώ Τσιάρα (που αποσύρθηκε αθόρυβα την εφετινή άνοιξη, επιστρέφοντας στις επιτελικές αρμοδιότητές της στη Θεσσαλονίκη), έφεραν σε πέρας την εγκατάσταση 172 εικαστικών έργων με την υπογραφή 78 καλλιτεχνών από τη συλλογή του ΕΜΣΤ, ακολουθώντας τις εγκεκριμένες μουσειολογικές και μουσειογραφικές κατευθύνσεις που είχε δώσει πριν τη λήξη της θητείας της η πρώην διευθύντριά του, Κατερίνα Κοσκινά (2014-2018). Στις 28 Φεβρουαρίου 2020, το ΕΜΣΤ άνοιξε μετά από μια συνέντευξη Τύπου της υπουργού Πολιτισμού (24/2) που κινήθηκε σε θριαμβολογικό μήκος κύματος. Παρόλα αυτά οι πληγές του παραμένουν ανεπούλωτες, προδίδοντας τη δυναμική του. Και δεν αφήνουν κανένα περιθώριο στο ΕΜΣΤ για να εξελιχθεί όπως το σκέφτηκε η μεταβατική διεύθυνσή του: ως «ζωντανός πυρήνας πολιτισμικής αντίστασης απέναντι στο κύμα της αδιαφορίας και της ισοπεδωτικής παγκοσμιοποίησης στη δύσκολη εποχή που ζούμε».

Σήμερα, το ΕΜΣΤ είναι ακόμα ακέφαλο, αναξιοποίητο, αφιλόξενο, δυσλειτουργικό, σπάταλο: Χωρίς καλλιτεχνική διεύθυνση, χωρίς διοικητική-οικονομική διεύθυνση, χωρίς ανανεωμένο όραμα ή νέες προτεραιότητες, σε μια πραγματικότητα που αλλάζει δραματικά, χωρίς ξεκάθαρη προοπτική ούτε συγκροτημένη στρατηγική, χωρίς ευέλικτη διοικητική δομή, χωρίς συλλογική σύμβαση για τους εργαζόμενους, χωρίς εστιατόριο ούτε οργανωμένο αναψυκτήριο για τους επισκέπτες, χωρίς ίδιους αποθηκευτικούς χώρους για όσα έργα της συλλογής του δεν εκτίθενται, χωρίς διάλογο με το εγχώριο δυναμικό των εικαστικών δημιουργών, και με περιορισμένη πανελλαδική απήχηση. Μια κατάσταση που ντροπιάζει την 20χρονη διαδρομή του και το ειδικό βάρος του. Ο Αντωνακάκης προσπαθεί να βρει άκρη στο κουβάρι και προστρέχει συχνά στον γ.γ. Σύγχρονου Πολιτισμού Νικόλα Γιατρομανωλάκη που συνήθως ανταποκρίνεται, αλλά οι λύσεις καθυστερούν.

Είναι χαρακτηριστικό ότι οι τρεις περιοδικές εκθέσεις που πήραν πράσινο φως για τους χώρους του ΕΜΣΤ μέχρι το πρόσφατο λοκντάουν: «UBUNTU-Πέντε δωμάτια» από την ιδιωτική Συλλογή Χάρη Δαυίδ, «Θεωρήματα 2: περί Ιστορίας», και «Symbols and iconic ruins» (που δεν έχει ακόμη εγκατασταθεί), είναι εκθέσεις που προτάθηκαν ad hoc (και πάντως όχι από τη μεταβατική διεύθυνση) χωρίς να εντάσσονται σε κανένα γενικότερο και επεξεργασμένο εκθεσιακό προγραμματισμό.

Από τη μεριά της, η υπουργός Πολιτισμού ανακοίνωσε σε κλειστό κύκλο ότι στις 4 Δεκεμβρίου θα προβεί σε αντικατάσταση του ΔΣ του ΕΜΣΤ. Και ήδη έχει κυκλοφορήσει στα ΜΜΕ το όνομα της ιστορικού τέχνης, πρώην διευθύντριας του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ (του επιχειρηματία και συλλέκτη Δάκη Ιωάννου) και υπεύθυνης για το εικαστικό πρόγραμμα του Ιδρύματος Schwartz, Κατερίνας Γρέγου, για να διαδεχτεί την Άννα Καφέτση και την Κατερίνα Κοσκινά στο ΕΜΣΤ, και να …ξεκολλήσει την πορεία του.

Το τιμόνι του ΕΜΣΤ είναι θέση επίζηλη στο τοπίο των μεγάλων πολιτιστικών θεσμών και ταυτόχρονα ηλεκτρική καρέκλα. Διότι το ΕΜΣΤ ποτέ δεν υποστηρίχθηκε από την Πολιτεία όσο του άξιζε. Και το ενδιαφέρον του ΥΠΠΟΑ, έτσι κι αλλιώς, σε συμβολικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο, είναι παραδοσιακά στραμμένο κατά ένα 85%-90% στην Πολιτιστική Κληρονομιά και όχι στο Σύγχρονο Πολιτισμό. Επιπλέον, η διοικητική δομή του ΕΜΣΤ είναι υβριδική και λειτουργεί ασφυκτικά: η μεν καλλιτεχνική διεύθυνση καλείται να ζητά την έγκριση του Συμβουλίου Μουσείων για τις παραμικρές μουσειολογικές αλλαγές ή προσαρμογές (σαν να επρόκειτο για αρχαιολογικό μουσείο και όχι για μουσείο σύγχρονης τέχνης), το δε Διοικητικό Συμβούλιο, έχει ενισχυμένο ρόλο και λόγο στη χάραξη της στρατηγικής του. Αλλά και ο ορίζοντας είναι θολός, εφόσον δεν έχει ακόμα επιβεβαιωθεί εάν η Λίνα Μενδώνη σε δεύτερη φάση θα ακολουθήσει, όπως έκανε η Μυρσίνη Ζορμπά, το δρόμο του δημόσιου διαγωνισμού για τη διεύθυνση του ΕΜΣΤ, ή το δρόμο του διορισμού, που πάντα προτιμούσε το βαθύ κράτος της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ.

«Μπορούν να γίνουν πολλά, ακόμη και με λίγα χρήματα», λέει ο Δημήτρης Αντωνακάκης, «αρκεί να υπάρχει ανεξαρτησία» για τους επικεφαλής ενός εποπτευόμενου πολιτιστικού φορέα όπως το ΕΜΣΤ, «και όχι κρατική αυθαιρεσία».

Ίσως γι’ αυτό, εκείνος οραματίζεται για το ΕΜΣΤ του μέλλοντος ένα συμβουλευτικό όργανο-ασπίδα, αν όχι ένα Διοικητικό Συμβούλιο, με διεθνές προφίλ, που να το απαρτίζουν προσωπικότητες ενεργές σε όλα τα πεδία του πολιτισμού.

ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2020 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet