«Χάρη στον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ

έχουμε στις ΗΠΑ το καλύτερο σατιρικό

χιούμορ εδώ και χρόνια»

Γούντι Άλεν

 

Με περισσότερες από 50 ταινίες στο ενεργητικό του, με την ιδιότητα του σκηνοθέτη, σεναριογράφου, παραγωγού και ηθοποιού, νομίζω πως θα τον αδικούσαμε αν τον πιστώναμε μόνον στην τέχνη του σινεμά. Επειδή ο 85χρονος πλέον Άλεν Στιούαρτ Κόνιγκσμπεργκ, γνωστός ως Γούντι Άλεν, αποτελεί τον απόλυτο διανοούμενο, δηλαδή τον άνθρωπο ο οποίος λειτουργεί με το σκέπτεσθαι ακόμη κι όταν, ας πούμε, απλώς καθαρίζει ένα μήλο!

Αρκεί να σημειώσουμε πως δύο φορές γράφτηκε σε αντίστοιχες κινηματογραφικές σχολές, αλλά δεν κατάφερε να αποφοιτήσει από καμία! Πρώτα στο Πανεπιστήμιο της Nέας Υόρκης και στη συνέχεια στο Σίτι Κόλετζ, που τα εγκατέλειψε αμφότερα. Κι όμως, ο άνθρωπος αυτός κατάφερε, αποκλειστικά και μόνο χάρη στο ταλέντο και την ευφυΐα του, να γίνει ένας από τους πλέον διάσημους σκηνοθέτες και ηθοποιούς στον κόσμο.

 

Η καριέρα του ξεκίνησε από τα παιδικά του χρόνια, στο Μπρούκλιν, όταν έστηνε αυτοσχέδιες παραστάσεις για την παρέα του παίζοντας κλαρινέτο ή κάνοντας διάφορα ταχυδακτυλουργικά. Μεγαλώνοντας άρχισε να γράφει κωμικά κειμενάκια, κάτι σαν μικρά θεατρικά, έχοντας βάλει ως στόχο να γίνει θεατρικός συγγραφέας. Κάπως έτσι μπήκε στην τηλεόραση, συνέχισε ως κωμικός σε διάφορα μαγαζιά, όπου διασκέδαζε το κοινό με δικά του κείμενα και όλα πήραν το δρόμο τους.

Από το χώρο του θεάτρου, ως συγγραφέας και σκηνοθέτης, πέρασε και στο σινεμά, ουσιαστικά το 1969 με την ταινία «Ζητείται εγκέφαλος για ληστεία» (Take the money and run), στην οποία είχε και τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Μετά από αυτό ήρθε και το πρώτο του συμβόλαιο με την εταιρεία Γιουνάιτεντ Άρτιστ.

Έκτοτε, ο Γούντι Άλεν δεν σταμάτησε να κάνει ταινίες, με συχνότητα περίπου μία κάθε χρόνο, χωρίς όμως να εγκαταλείψει το θέατρο, τη συγγραφή και τη μουσική, την άλλη μεγάλη του αγάπη.

 

Όλα μια ταινία

 

Σε κάποια συνέντευξή του, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος είχε πει για τις δικές του ταινίες ότι είναι επί της ουσίας μία ταινία, καθώς επανέρχεται στο ίδιο θέμα. Αν και το σινεμά του Γούντι Άλεν ουδεμία σχέση έχει με το σινεμά του Αγγελόπουλου, πιστεύω πως ό,τι είπε ο αείμνηστος έλληνας σκηνοθέτης για τις δικές του ταινίες, ισχύει απόλυτα και για τις ταινίες του Γούντι Άλεν.

Από την αρχή της καριέρας του, όταν έκανε κωμικά νούμερα σε μαγαζιά, είχε υιοθετήσει το χαρακτήρα του νευρωτικού, ανασφαλούς και λούζερ ανθρώπου, ο οποίος παλεύει διαρκώς με τα άγχη και τις εμμονές του. Σιγά-σιγά ο δαιμόνιος Άλεν εξέλιξε αυτόν το χαρακτήρα και τον μετέφερε σε όλες σχεδόν τις ταινίες του, είτε με τον ίδιο είτε με άλλον ως ερμηνευτή.

Αν κάτι χαρακτηρίζει τον κινηματογράφο του Γούντι Άλεν είναι η αθεράπευτη σινεφιλία του. Αυτό διαχέεται σε ολόκληρο το έργο του καθώς πειραματίζεται με όλα τα είδη κινηματογράφου. Κωμωδία και δράμα, φιλμ νουάρ και μιούζικαλ, αισθηματική κομεντί και αστυνομικό μυστήριο, γερμανικός εξπρεσιονισμός και ιταλικός νεορεαλισμός και ό,τι άλλο μπορεί να φανταστεί κανείς, θα το βρει στις ταινίες του.

Κοινός παρονομαστής όλων αυτών, με διάφορες διαβαθμίσεις, είναι οι ανθρώπινες σχέσεις. Σχέσεις οι οποίες εμπλέκονται σε έναν κυκεώνα από νευρώσεις, εμμονές, ανασφάλειες, σεξουαλικά απωθημένα, φοβίες και βασανιστικές εκκρεμότητες.

Οι χαρακτήρες του αναζητούν λύση στα προβλήματά τους και ο σεναριογράφος-σκηνοθέτης Γούντι Άλεν αναλαμβάνει μέσα από ιδιαίτερα ευφυείς και αναλυτικούς διαλόγους, εμποτισμένους μέσα στο καταχθόνιο χιούμορ του, να τους οδηγήσει στη λύση, φέρνοντας τους θεατές ενώπιον μιας ψυχαναλυτικής διαδικασίας, που πολύ συχνά μέσα από τους φιλμικούς χαρακτήρες, αναγνωρίζουν τους εαυτούς τους!

 

Λατρεύεται στην Ευρώπη, αγνοείται στις ΗΠΑ

 

Λατρεύει το σινεμά του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, κι αυτό είναι εμφανές. Με τη διαφορά πως η σκανδιναβική αποστασιοποίηση του Σουηδού, αντικαθίσταται, στην περίπτωση Γούντι Άλεν, από το νεοϋρκέζικο κοσμοπολιτισμό και το καυστικό χιούμορ. Ένα χιούμορ καταλυτικό, αυτοσαρκαστικό, το οποίο εξαπλώνεται σε όλες του τις διαστάσεις, από το σπλάστικ, ως την παρωδία κι ακόμη παραπέρα ως το σουρεαλισμό. Και ταυτόχρονα χιούμορ το οποίο χρησιμοποιείται για να ειπωθούν πολύ σοβαρά πράγματα, με πολύ αστείο τρόπο.

Εξ όλων αυτών, ουδόλως τυχαία οι ταινίες του λατρεύονται στην Ευρώπη και σχεδόν αγνοούνται στις ΗΠΑ. Ταινίες χαμηλού προϋπολογισμού, μακριά από το χολιγουντιανό μοντέλο αλλά, συνήθως, με μεγάλα ονόματα για πρωταγωνιστές, καθώς πολλοί/ες διάσημοι/ες σταρ, θεωρούν ως πολύ σημαντικό για την καριέρα τους και ιδιαίτερα τιμητικό να παίξουν σε ταινία του διάσημου νεοϋρκέζου σκηνοθέτη.

Οι ταινίες του μπορεί να τυγχάνουν χαμηλής διανομής στις ΗΠΑ αλλά οι ευρωπαίοι σινεφίλ τις τιμούν κάθε χρόνο με πολλές χιλιάδες εισιτήρια. Λαμπρό παράδειγμα η χώρα μας, όπου κάθε νέα ταινία του Γούντι Άλεν, προβάλλεται για αρκετές εβδομάδες κάνοντας ιδιαίτερα ικανοποιητικού αριθμό εισιτηρίων, κάθε καλοκαίρι. Με εξαίρεση το φετινό καλοκαίρι της πανδημίας…

 

Είναι πολιτικό το σινεμά του;

 

Είναι προφανές πως δεν μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι ο Γούντι Άλεν κάνει πολιτικό κινηματογράφο, τουλάχιστον με τη μορφή που ξέρουμε. Από την άλλη υπάρχει η άποψη πως κάθε τι είναι πολιτικό. Άρα υπό αυτήν την έννοια μπορούμε να πούμε πως υπάρχουν ψήγματα πολιτικής και κοινωνικής ματιάς μέσα στο στοχαστικό, κινηματογραφικό σύμπαν του Γούντι Άλεν.

Λαμβάνοντας υπόψη πως ο συγκεκριμένος δημιουργός κάνει σινεμά κυρίως στην Αμερική, αλλά η μεσαία τάξη της πατρίδας του, η οποία δεν φημίζεται για τις ιδιαίτερα προοδευτικές της απόψεις, δεν εκτιμά το έργο του, καταδεικνύει τη στάση του απέναντι σε αυτό που ονομάζεται αμερικάνικο όνειρο και αποτελεί τη βάση της ιδεολογίας πάνω στην οποία έχει οικοδομηθεί το αμερικανικό κράτος. Άρα, ο Γούντι Άλεν με το έργο του αμφισβητεί ένα ολόκληρο σύστημα αξιών αντιπαραθέτοντας τις δικές του αξίες.

Αξιοσημείωτη είναι και η στάση που δείχνει απέναντι στο κινηματογραφικό κατεστημένο το οποίο εκφράζεται μέσω των βραβείων Όσκαρ. Με 16 υποψηφιότητες και έχοντας κερδίσει 4 Όσκαρ, ο Γούντι Άλεν ουδέποτε στην καριέρα του παρέστη σε τελετή απονομής των βραβείων της Ακαδημίας. Αυτό είναι συνειδητή, πολιτική στάση και όχι, φυσικά, καπρίτσιο κάποιου εκκεντρικού σκηνοθέτη. Ακόμη και η μοναδική φορά που «παραβίασε» τη συνήθειά του και παρέστη σε τελετή, ήταν το 2002, λίγους μήνες μετά από την επίθεση στους δίδυμους πύργους, για να ζητήσει από τους επίσημους και τους παραγωγούς να στηρίξουν την πληγείσα Νέα Υόρκη, συνεχίζοντας να γυρίζουν ταινίες στην πόλη!

Έχοντας μεγαλώσει σε ένα μεσοαστικό εβραϊκό περιβάλλον, σε πολλές ταινίες σατίρισε τον τρόπο ζωής και ιδιαίτερα τον συντηρητισμό των ομοθρήσκων του. Αποτελεί κι αυτό μία πολιτική στάση, καθώς ο ίδιος επιλέγει να ξεφύγει από αυτό το κλειστό περιβάλλον της εβραϊκής κοινότητας και να στραφεί στην ελευθερία του κοσμοπολιτισμού που προσφέρει η μεγάλη αμερικανική μητρόπολη στην οποία γεννήθηκε, μεγάλωσε και δεν εγκατέλειψε ποτέ.

Ακόμη όμως και όλη η θεματική του, δηλαδή η ματιά του επάνω στις ανθρώπινες σχέσεις, και η καταλυτική του κριτική στο συντηρητισμό και τις σεξουαλικές φοβίες της μεσαίας τάξης, εμπεριέχουν χωρίς αμφιβολία ψήγματα πολιτικής τοποθέτησης.

Εν τέλει όλα τα προηγούμενα μπορούν να οδηγήσουν στο συμπέρασμα πως το σινεμά του Γούντι Άλεν είναι πολιτικό;

Δεν μπορώ να απαντήσω μετά βεβαιότητος αλλά σας διαβεβαιώνω πως το σινεμά του λατρεύεται από τους κατεξοχήν πολιτικοποιημένους! Προσωπικά υποστηρίζω πως, το σινεμά του Γούντι Άλεν είναι τόσο πολιτικό, όσο πολιτική είναι και η ψυχαναλυτική θέση του Βίλχελμ Ράιχ!

Δεν πρόκειται να προχωρήσουμε σε επιμέρους αναφορές στις ταινίες του Γούντι Άλεν. Σκοπός αυτού του κειμένου δεν είναι η βιο-φιλμογραφία του αλλά μια γενική ματιά στο κινηματογραφικό του έργο και η προσωπική άποψη του γράφοντος.

Όσο για τις διάφορες κατηγορίες που έχουν εκτοξευτεί εναντίον του ας μου επιτραπεί να μην της λάβω υπόψη επειδή 1ον, στο ευρωπαϊκό δίκαιο ισχύει το τεκμήριον της αθωότητας, 2ον, καμία από τις κατηγορίες εναντίον του δεν έχει αποδειχτεί –ο ίδιος τις αρνείται– και 3ον, τέτοια σκάνδαλα αποτελούν την τροφή της αμερικανικής ψευτοηθικής η οποία αρέσκεται σε κυνήγια μαγισσών!

Στράτος Κερσανίδης strakersan@gmail.com
kersanidis.wordpress.com
Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet