Στον πρόσφατο διάλογο για την πρόθεση της κυβέρνησης να θεσπίσει αναγκαστική συνεπιμέλεια των παιδιών μετά το διαζύγιο, ο Συνήγορος του Πολίτη και 57 εκπρόσωποι επιστημονικών φορέων εισηγήθηκαν αναφανδόν και χωρίς επιφυλάξεις την άμεση εφαρμογή στην Ελλάδα, ει δυνατόν και της φυσικής ακόμη συνεπιμέλειας.

Οι λόγοι που προέβαλαν: Η φυσική συνεπιμέλεια εφαρμόζεται στην Σουηδία, την Δανία και το Βέλγιο και σχετικές έρευνες αποδεικνύουν τα ευεργετικά αποτελέσματά της στα παιδιά. Ισχυρίστηκαν ακόμη πως οι μητέρες στρέφουν συχνά τα παιδιά εναντίον των πατέρων και πως ο δικηγορικός και δικαστικός κόσμος έχει στερεότυπες αντιλήψεις για το ρόλο του πατέρα, με αποτέλεσμα η δυνητική συνεπιμέλεια που ήδη προβλέπεται στην Ελλάδα, να αδρανεί στην πράξη.

Η Γενική Γραμματεία Ισότητας, η οποία βάσει νόμου φροντίζει για τη διάχυση της ισότητας των φύλων σε όλες τις κυβερνητικές πολιτικές, δεν ρωτήθηκε αλλά και εξ όσων γνωρίζω όσο γράφονται αυτές οι γραμμές, δεν έλαβε θέση με εισήγηση. Το γυναικείο και φεμινιστικό κίνημα, το οποίο επίσης δεν ρωτήθηκε, αντέδρασε έγκαιρα και το νομοσχέδιο αποσύρθηκε από τη δημοσιότητα. Όμως θα επανέλθει για ψήφιση και θα πρέπει να δοθεί πληρέστερη εικόνα στο αναγνωστικό κοινό που τυχόν ταλαντεύεται να πάρει θέση στη μάχη ανάμεσα στα δικαιώματα της γυναίκας, του πατέρα αλλά και του παιδιού, όπως έχει παρουσιαστεί από τους υπερμάχους του θεσμού.

Έτσι, θεωρώ σημαντικό να κατανοήσουμε πώς εννοούν τη συνεπιμέλεια και πώς την εφαρμόζουν χώρες με μακρά προοδευτική ιστορία, όπως η Σουηδία, που προαναφέρθηκε ως υπόδειγμα. Ας σημειώσω πως παρόμοιες πολιτικές έχουν η Δανία, γι’ αυτό και είναι δεύτερη, μετά την Σουηδία, στο δείκτη ισότητας των φύλων στην ΕΕ και το Βέλγιο, που είναι στην πρώτη δεκάδα. Η Ελλάδα είναι 28η στην Ευρώπη των 28!

 

Οι πολιτικές της Σουηδίας

 

Η Σουηδία δεν «ξύπνησε» φέτος όπως εμείς, να αναφωνήσει «και οι πατέρες έχουν ψυχή». Επί 46 χρόνια «έχτισε» μεθοδικά και με απόλυτη συνέπεια και στόχευση αυτόνομους και υπεύθυνους πατέρες και οικογένειες, ώστε σήμερα να εφαρμόζουν τη συνεπιμέλεια με καλά, όπως λέγεται, αποτελέσματα.

Από το 1974, η Σουηδία προσέφερε το δικαίωμα λήψης γονικής άδειας μετ’ αποδοχών και στους δύο γονείς, παράλληλα τους ενθάρρυνε να κάνουν χρήση της ισότιμα, καθώς και να συμμετέχουν οι πατέρες ισότιμα στη φροντίδα του νοικοκυριού και των παιδιών. Στην Ελλάδα μόλις τελείωνε η επταετία. Από το 1983, όταν στην Ελλάδα δικαιούταν άδεια μόνο η μητέρα, 12 εβδομάδες, με αναπλήρωση αμοιβών στο 50% των αποδοχών συν 10% για καθένα εξαρτώμενο μέλος, για τους σουηδούς γονείς προβλεπόταν ήδη συνολικό σχέδιο γονικής άδειας 72 εβδομάδων: 12 εβδομάδες άδειας μητρότητας και μέχρι 48 εβδομάδες που λαμβάνονται κατ’ επιλογή από κάθε γονιό μέχρι το παιδί να φθάσει σε ηλικία τεσσάρων ετών. Η κυβέρνηση, παράλληλα, ευαισθητοποιούσε τους πατέρες να παίρνουν ισότιμα και αυτοί το μέρος της γονικής άδειας που δικαιούντο. Με καλυμμένο το 90% των αποδοχών. Αυτό έδωσε στους πατέρες κίνητρο και ευκαιρία να ασχοληθούν με όλες τις δουλειές του σπιτιού, όλη την φροντίδα των παιδιών.

Ακόμη, από το 1974 η κυβέρνηση δίνει και στους δύο γονείς τον ίδιο αριθμό ημερών για να μείνουν στο σπίτι με το άρρωστο παιδί τους κάτω των 12 ετών χωρίς να χάνουν τον μισθό τους. Επιπρόσθετα, οι επιδοτούμενοι βρεφονηπιακοί σταθμοί από το κράτος για παιδιά από 1-5 ετών επαρκούν ακόμη και σήμερα για το 84% του συνόλου των παιδιών, ενώ στην Ελλάδα της χρεωκοπίας δεν χρειαζόμαστε στατιστικά στοιχεία, βλέπουμε την υπολειτουργία και την υποστελέχωση των σχετικών δομών.

Γι’ αυτούς τους λόγους, η Σουηδία και το 2020 είναι πρώτη στη συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό του ΟΟΣΑ ( 82%), ενώ η Ελλάδα είναι στην τρίτη θέση από το τέλος (60%).

 

Νομικές έννοιες και διαδικασίες κοινωνικής στήριξης στημ Σουηδία

 

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δίνει στον ιστότοπό της η σουηδική κυβέρνηση, εκ του νόμου δεν προβλέπεται η φυσική συνεπιμέλεια, αλλά η νομική. Εκπαιδευμένοι από το σχολείο και το εν γένει περιβάλλον στην ισότητα και τη γονεϊκότητα, οι γονείς συναποφασίζουν για σημαντικά ζητήματα ανατροφής και εκπαίδευσης του παιδιού. Αυτή είναι η έννοια της νομικής συνεπιμέλειας.

Πρέπει όμως να σημειωθεί το εξής: Το οικογενειακό δίκαιο στην Σουηδία δεν είναι εξαναγκαστικό. Εφόσον συναποφασίσουν κάτι διαφορετικό οι γονείς και το περιβάλλουν σε νομικά δεσμευτικό έγγραφο τύπο, ισχύει η συμφωνία των γονιών χωρίς να χρειάζεται δικαστική επικύρωση. Έτσι, υπάρχει ένα ποσοστό γονέων που ένας μόνο ζει με τα παιδιά του και αποφασίζει για αυτά, ένα άλλο επιλέγει την φυσική συνεπιμέλεια κλπ. Παρόμοια και στην Δανία.

Πρόσφατες έρευνες αναφέρουν πως το ποσοστό των διαζευγμένων Σουηδών γονέων που έχουν επιλέξει τη φυσική συνεπιμέλεια ανέρχεται στο 30-35% του συνόλου των διαζευγμένων. Ως φυσική συνεπιμέλεια νοείται η διαμονή των παιδιών εναλλάξ στα σπίτια των γονέων τους, για χρόνο που δεν υπολείπεται του 35% όσο αφορά τον γονέα που δεν διαμένει με αυτά. Αυτός ο χρόνος διαμονής των παιδιών αφαιρείται από το ποσό της διατροφής που καταβάλλεται.

Στοιχεία του 2011 δείχνουν πως ένα 14% επισκέφτηκε τις προνοιακές υπηρεσίες δωρεάν υπηρεσιών συμβουλευτικής και διαμεσολάβησης για να λάβουν βοήθεια και συμβουλές φυσικής συνεπιμέλειας. Ένα 9% έφτασε στα οικογενειακά δικαστήρια με εξειδικευμένους σε θέματα ισότητας δικαστικούς λειτουργούς (θεσμό που φυσικά εδώ δεν υπάρχει,) για να λύσει τις σχετικές διαφορές.

 

Εύλογα ερωτήματα

 

Αν, παρόλες τις ευχέρειες των Σουηδών και το χρόνο εκπαίδευσης των γονέων στην ισότιμη συνεργασία ένα 23% φτάνει στη διαμεσολάβηση και τα δικαστήρια για διενέξεις όσον αφορά τη φυσική συνεπιμέλεια, τι περιμένουμε να γίνει στην Ελλάδα της αποδρομής του κοινωνικού κράτους, της υποτίμησης των γυναικών και της εύκολης επικράτησης του θυμικού;

Και τι επιπτώσεις θα έχουν οι διενέξεις στα παιδιά; Πρέπει να έχουν σταθερό περιβάλλον και να δίνεται μέριμνα στην ήδη ταραγμένη από το διαζύγιο ψυχοσύνθεσή τους, να μη πυροδοτούνται περαιτέρω σοβαρές διενέξεις.

 Οι δε μητέρες, που υστερούν οικονομικά έναντι των πατέρων, πώς θα μπορέσουν να πληρώσουν δικηγορικές αμοιβές για να προσφύγουν στις μόνες δομές που υπάρχουν, τα αστικά δικαστήρια; Ας σκεφτούμε ειδικότερα τις μετανάστριες, τις άνεργες, τις χαμηλά αμειβόμενες γυναίκες. Και πόσο γρήγορα θα αποδοθεί δικαιοσύνη;

 Ακόμη, τα παιδιά και οι γυναίκες θύματα βίας θα πρέπει να παραμένουν δέσμια επικίνδυνων καταστάσεων επί σειρά ετών, μέχρι να εκδικαστούν τελεσίδικα ή και αμετάκλητα οι δικαστικές αποφάσεις και αυτό γιατί;

Γιατί έχουν και οι πατέρες δικαίωμα ίσης και ισόχρονης επιμέλειας, όπως αναφέρει το σχέδιο νόμου; Η πατρότητα και η μητρότητα κερδίζονται στην πράξη με καθημερινό αγώνα και ανιδιοτελή προσφορά. Το υπάρχον νομικό οπλοστάσιο για τη δυνητική συνεπιμέλεια επαρκεί, και ήδη τα τελευταία χρόνια πολλοί γονείς κάνουν συμφωνίες συνεπιμέλειας που γίνονται δεκτές από τα δικαστήρια. Παράλληλα, πρέπει να συσταθούν άμεσα τα από παλιά εξαγγελθέντα οικογενειακά δικαστήρια και να κυρωθεί η Διεθνής Σύμβαση για την επικοινωνία γονέων και τέκνων.

Όσον αφορά τον εξαναγκασμό στη συνεργασία, δεν μπορεί ο νόμος να εξειδικεύσει ποιο είναι το καλύτερο για την κάθε οικογένεια, την κάθε γυναίκα, το κάθε παιδί. Αυτό είναι έργο του δικαστή και η υποκατάστασή του από τον νόμο με ποσοτικές έννοιες, όπως επιχειρείται από το νομοσχέδιο και τις πιο πάνω εισηγήσεις, είναι ενδεχομένως αντισυνταγματική. Σε κάθε περίπτωση εργαλειοποιεί τα παιδιά και θέτει σε περισσότερο κίνδυνο την κατάσταση της ισότητας των φύλων και της οικιακής ειρήνης που τις έχουν ανάγκη τα παιδιά.

Άννα Κοντοθανάση Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet