Φωτογραφία: Νικόλας Κοκοβλής

 

 

 

Η διαχείριση της πανδημίας και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η βία κατά των γυναικών και η αστυνομική αυθαιρεσία, οι παράνομες επαναπροωθήσεις και ο φασισμός είναι τα ζητήματα που απασχόλησαν τη συζήτησή μας με τον Γαβριήλ Σακελλαρίδη. «Μπορεί να υπάρχουν διαφορετικές οπτικές και αφετηρίες, όμως αποτελεί κοινό τόπο ότι τα δικαιώματα και οι ελευθερίες κινδυνεύουν στην εποχή της πανδημίας», τόνισε μεταξύ άλλων και κατέληξε «Για αυτό είναι επιτακτικό πρώτα από όλα να υπάρχει η συνειδητοποίηση του κινδύνου, πέραν από πολιτικά και κομματικά στεγανά. Το δυστοπικό καμπανάκι χτυπάει για όλους μας».

 

 

Η Ελλάδα κατέλαβε την 50η θέση ανάμεσα σε 53 χώρες στην κατάταξη του Bloomberg για τα καλύτερα και τα χειρότερα μέρη στον κόσμο να ζει κάποιος την εποχή του Covid 19. Πώς εκτιμάτε ότι διαχειρίζεται η ελληνική κυβέρνηση την πανδημία;

Τον Απρίλιο του 2020, η Διεθνής Αμνηστία δημοσίευσε μία αναλυτική έκθεση για την κατάσταση του δικαιώματος στην υγεία στην Ελλάδα μετά από μία δεκαετία κρίσης και λιτότητας. Στην έκθεση αυτή που αποκαλύπτει τη συρρίκνωση του δικαιώματος αυτού με βάση τα διεθνή πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, είχαμε επισημάνει εγκαίρως ότι δεν αρκούν τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης για την προστασία της ελληνικής κοινωνίας από την πανδημία, αλλά απαιτείται γενναία και πολυπαραγοντική ενίσχυση του συστήματος υγείας. Σήμερα βρισκόμαστε στο δεύτερο λοκντάουν και πλέον είναι σαφές ότι το σύστημα υγείας στην Ελλάδα, παρόλο που είχε ανάγκη ενίσχυσης ακόμη και χωρίς την υγειονομική κρίση, επιλέχθηκε να μην χρηματοδοτηθεί. Όλα τα διεθνή συγκριτικά στοιχεία άλλωστε το πιστοποιούν. Η αυστηρότητα του λοκντάουν στη χώρα μας, με όλες τις αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία, την καθημερινή ζωή των πολιτών και τη δημοκρατία είναι συνάρτηση της κατάστασης του συστήματος υγείας. Πόσες φορές έχουμε ακούσει από τα πλέον αρμόδια χείλη ότι όσο παραμένει η πίεση στις ΜΕΘ -και στα νοσοκομεία γενικότερα- θα πρέπει να συνεχίζεται το λοκντάουν; Δεν είναι προφανές ότι αν γίνονταν επενδύσεις στο σύστημα υγείας θα χαλάρωνε η πίεση αυτή και ενδεχομένως τα μέτρα που δυσχεραίνουν τις ζωές των πολιτών θα ήταν λιγότερο αυστηρά; Και θα επρόκειτο για επενδύσεις στο σύστημα υγείας που θα έμεναν στο διηνεκές για τον πληθυσμό ακόμη και μετά την πανδημία. Πρόσφατα διάβαζα κάποιες εκτιμήσεις ότι το μηνιαίο οικονομικό κόστος ενός καθολικού λοκντάουν στην χώρα μας προσεγγίζει τα 2,8 δισ. ευρώ. Αν κάνουμε μία ανάλυση κόστους-ωφέλειας του τί θα στοίχιζε μία σημαντική ενίσχυση του συστήματος υγείας και το αντιπαραβάλουμε με το μηνιαίο κόστος της ύφεσης από ένα λοκντάουν μπορούμε να βγάλουμε χρήσιμα συμπεράσματα.

 

Κατά την πανδημία, έχουν περιοριστεί ελευθερίες, έχουν οξυνθεί οι ανισότητες και έχουν καταπατηθεί ανθρώπινα δικαιώματα. Πώς θα ανακτηθούν;

Κανείς δεν αμφισβητεί ότι έχει υπάρξει σημαντική περιστολή δικαιωμάτων στον καιρό της πανδημίας. Η επίκληση της υγειονομικής έκτακτης ανάγκης έχει νόημα μόνο όταν υπάρχει τεκμηριωμένη εισήγηση με βάση την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα των μέτρων που περιστέλλουν δικαιώματα και ελευθερίες. Χωρίς αυτή την πειστική τεκμηρίωση, οι αρχές είναι ανοιχτές στην κριτική ότι μπορούν να αξιοποιούν την έκτακτη ανάγκη για να διολισθήσουν σε πιο αυταρχικά μοντέλα διακυβέρνησης. Αυτά δεν τα λέει μόνο ο Αγκάμπεν, τα λέει και ο Γιουβάλ Νώε Χαράρι, συνομιλητής του έλληνα πρωθυπουργού πρόσφατα στην Αθήνα. Μπορεί να υπάρχουν διαφορετικές οπτικές και αφετηρίες, όμως αποτελεί κοινό τόπο ότι τα δικαιώματα και οι ελευθερίες κινδυνεύουν στην εποχή της πανδημίας. Για αυτό είναι επιτακτικό πρώτα από όλα να υπάρχει η συνειδητοποίηση του κινδύνου, πέραν από πολιτικά και κομματικά στεγανά. Το δυστοπικό καμπανάκι χτυπάει για όλους μας. Δεν υπάρχει άλλη ασπίδα απέναντι σε αυτή τη διολίσθηση από την πληροφόρηση, την κινητοποίηση και τη διεκδίκηση. Δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε τον τροχό, χρειάζεται απλά να αξιοποιήσουμε όλα τα μέσα και τα εργαλεία της εποχής προσαρμοσμένα στις ανάγκες των καιρών.

 

Την εβδομάδα που μας πέρασε, ξεκίνησαν συμβολικοί εμβολιασμοί ανά την Ευρώπη. Πώς μπορεί να διασφαλιστεί καθολική πρόσβαση στο εμβόλιο;

Υπάρχει ένα ζήτημα δίκαιης διανομής των εμβολίων στο εσωτερικό των χωρών, υπάρχει όμως και ένα άλλο εξαιρετικά σημαντικό, αυτό της παγκόσμιας διανομής των εμβολίων μεταξύ των χωρών. Ως προς το πρώτο ζήτημα όσο οι προμήθειες είναι περιορισμένες απαιτείται να τεθούν σε προτεραιότητα όσοι είναι περισσότερο ευάλωτοι στον κίνδυνο, όπως το υγειονομικό προσωπικό, τα ηλικιωμένα άτομα και τα άτομα με υποκείμενα νοσήματα. Το ζήτημα όμως της παγκόσμιας διανομής των εμβολίων είναι ενδεικτικό των ανισοτήτων μεταξύ του λεγόμενου παγκόσμιου Βορρά και Νότου. Οι πλουσιότερες χώρες που αντιπροσωπεύουν το 13%του παγκόσμιου πληθυσμού έχουν ήδη αγοράσει περισσότερη από τη μισή ποσότητα των μελλοντικών εμβολίων. Μέχρι το Νοέμβριο του 2020, είχαν ήδη πουληθεί σε πλούσιες χώρες πάνω από το 80% των παρεχόμενων εμβολίων των Pfizer-BioNTech και Moderna που έχουν προγραμματιστεί για το 2021. Εκτός από το ζήτημα του «εμβολιαστικού εθνικισμού» πρέπει να τεθεί το ζήτημα των πατεντών και των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας σε ζητήματα που αφορούν τα εμβόλια, κάτι που η Διεθνής Αμνηστία το έχει αναδείξει.

 

Ποια είναι τα μαθήματα από την πανδημία και τι ευκαιρίες ανοίγονται μπροστά;

Πρώτα από όλα ότι η κινητοποίηση των πολιτών ακόμα και σε συνθήκες λοκντάουν μπορούν να είναι αποτελεσματικές μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν υποκαθιστούν τους παραδοσιακούς τρόπους κινητοποίησης, όμως η κατανόηση της δύναμης των νέων μέσων επικοινωνίας έναντι των παραδοσιακών είναι χρήσιμο μάθημα. Επιπλέον μέσω της «βίαιης» ψηφιοποίησης της καθημερινής ζωής, πρέπει όλες και όλοι να αναλογιστούμε τα ζητήματα των ψηφιακών δικαιωμάτων, της ιδιωτικότητας και της προστασίας των προσωπικών δεδομένων. Ο κόσμος αλλάζει, οι κίνδυνοι αυξάνονται και νέες «γενιές» δικαιωμάτων έρχονται στο προσκήνιο.

 

Το 2020 ήταν και η χρονιά που ολοκληρώθηκε η δίκη της Χρυσής Αυγής με τη συνολική καταδίκη της ως εγκληματικής οργάνωσης. Ο αγώνας ενάντια στο φασισμό και την ακροδεξιά δικαιώθηκε και ολοκληρώθηκε;

Σίγουρα δικαιώθηκε και πρέπει να είμαστε περήφανοι για αυτό. Να αναγνωρίζουμε τις επιτυχίες μας και να αποδίδουμε τα εύσημα γενναιόδωρα σε όσους κόπιασαν για αυτές, να τις μελετάμε και να βγάζουμε χρήσιμα συμπεράσματα. Είναι σημαντικό αυτό και για οποιαδήποτε μελλοντική κινηματική προσπάθεια.  Σίγουρα δεν ολοκληρώθηκε όμως. Η νέα κοινωνική συνθήκη, σε συνδυασμό με το κοινωνικό υπόβαθρο της ανάδυσης του φασισμού στην Ελλάδα την τελευταία δεκαετία πρέπει να αποτελέσουν πυξίδα, ώστε το σύνθημα «ποτέ ξανά» να μην παραμείνει ένα τσιτάτο, αλλά ένα κρίσιμο ερώτημα που αναζητά κρίσιμες απαντήσεις.

 

Στην πανδημία, αυξήθηκε σημαντικά η βία κατά των γυναικών, ενώ καταγράφονται ολοένα και περισσότερες γυναικοκτονίες, όρο που δεν αποδέχονται πολλοί πολιτικοί και θεσμοί. Τι μέτρα πρέπει να ληφθούν για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών;

Είναι αλήθεια ότι οι συνθήκες εγκλεισμού στα σπίτια αύξησαν τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας. Μαζί με τα περιστατικά γυναικοκτονιών, φέρνουν στο προσκήνιο τα ζητήματα των έμφυλων σχέσεων και τη σημασία της αντιμετώπισης μιας κουλτούρας που στην καλύτερη των περιπτώσεων προάγει ανισότιμες σχέσεις που εμπεριέχουν συχνά και βία -σωματική, ψυχική, λεκτική- και στην χειρότερη φτάνουν στη γυναικοκτονία. Θέλει πολλή δουλειά σε όλα τα επίπεδα για την εξάλειψη του σεξισμού αλλά και τις ισότιμες σχέσεις στο εργασιακό περιβάλλον, τον οικογενειακό κύκλο και την κοινωνική ζωή. Είναι από την μία και θεσμικό ζήτημα, δηλαδή χρειάζεται νομοθετική θωράκιση, όμως είναι και βαθιά κοινωνικό και η κινηματική εγρήγορση είναι απαραίτητη.

 

Από κυβερνητικά χείλη έχει γίνει παραδεκτή ως πρακτική οι παράνομες επαναπροωθήσεις. Στα καμπ προσφύγων οι συνθήκες διαβίωσης είναι απάνθρωπες, ενώ ο νόμος έχει περιορίσει κατά πολύ το δικαίωμα στην αίτηση ασύλου. Παράλληλα, οι πόλεμοι ή/και οι διώξεις συνεχίζονται στις χώρες από όπου ξεκινούν οι προσφυγικές ροές. ΤΙ μέτρα πρέπει να παρθούν για την προστασία των προσφύγων;

Η Ελλάδα πρωταγωνιστεί εδώ και καιρό στον διεθνή τύπο για το μπαράζ παράνομων επαναπροωθήσεων στην Τουρκία. Την ίδια στιγμή που η κυβέρνηση διαψεύδει τα διεθνή ΜΜΕ και κατηγορεί τις οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο πεδίο, επαίρεται για την πολιτική «ελέγχου των συνόρων που έχει μειώσει τις αφίξεις». Και όταν ερωτώνται σε τί συνίσταται αυτή η πολιτική, η συνηθισμένη απάντηση είναι ότι αυτό δεν μπορεί να αποκαλυφθεί για λόγους εθνικής ασφάλειας. Στη χώρα μας δεν υπάρχει σχέδιο για την κοινωνική ένταξη των μεταναστευτικών πληθυσμών διαχρονικά. Σήμερα, είναι προτιμητέος ο στρουθοκαμηλισμός της «αποτροπής» και των «επιστροφών», αλλά δεν απαντάει στο ερώτημα του τί θα κάνουμε με τους υπάρχοντες ανθρώπους. Υπάρχουν πολύ σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που εκθέτουν την Ελλάδα διεθνώς, όμως πρέπει και η Ευρώπη να αναλάβει επιτέλους τις ευθύνες της. 

 

Από τον Ιούνιο του 2019 μέχρι σήμερα, οι εξουσίες και οι αρμοδιότητες της αστυνομίας συνεχώς διευρύνονται, ενώ παράλληλα αυξήθηκαν τα κονδύλια για εξοπλισμό και προσλήψεις προσωπικού. Η Διεθνής Αμνηστία, το ελληνικό τμήμα, ξεκίνησε πρόσφατα συλλογή υπογραφών για την αστυνομική βία και ατιμωρησία στην Ελλάδα. Ποιες είναι οι τομές που πρέπει να απαιτηθούν ενάντια στην ατιμωρησία και την καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων;

Το ζήτημα της αστυνομικής βίας είναι συστημικό και δεν έχει αντιμετωπιστεί διαχρονικά από τις ελληνικές κυβερνήσεις. Τον τελευταίο χρόνο έχουμε γίνει μάρτυρες μίας σημαντικής έξαρσης της αστυνομικής βίας και αυθαιρεσίας που προκαλεί φόβο και αγανάκτηση στους πολίτες. Η ατιμωρησία των αξιωματούχων επιβολής του νόμου είναι πλέον «κερδισμένη» από πλευράς τους και αυτό δημιουργεί επιπλέον κίνητρα για βία και αυθαιρεσία. Η Διεθνής Αμνηστία έχει ξεκινήσει εκστρατεία -με πολλές χιλιάδες υπογραφές ως τώρα- που ζητάει από το ΥΠ.Π.ΠΟ να πράξει τα δέοντα ώστε να τηρούνται οι θεμελιώδεις άξονες του κράτους δικαίου για τα αστυνομικά όργανα, με βάση τα διεθνή πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οτιδήποτε άλλο, είναι υποχώρηση του κράτους δικαίου, με σοβαρές επιπτώσεις στη λειτουργία της δημοκρατίας, κάτι που εκθέτει την χώρα και διεθνώς.

 

*Ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης είναι διευθυντής του ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας.


 

ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet