«Ο σωσίας», η παράσταση με τα περισσότερα sold out της θεατρικής περιόδου 2014-2015 και πρώτη σκηνοθετική δουλειά της εικαστικού - σκηνοθέτριας Έφης Μπίρμπα, επιστρέφει για τρεις online προβολές μέσω της ticketservices.gr από τις 8 έως τις 10 Ιανουαρίου 2021. Με πρωταγωνιστή τον Άρη Σερβετάλη και τους Δρόσο Σκώτη, Γιώργο Συμεωνίδη, Συμεών Τσακίρη και Κωνσταντίνο Καρβουνιάρη, η Έφη Μπίρμπα συστήνει μια σπουδή στο ομώνυμο έργο του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι.

 

Με τον «Σωσία» εγκαινιάζεται μια αναδρομική online παρουσίαση όλων των θεατρικών παραστάσεων της σκηνοθέτριας. Όπως αναφέρει και η ίδια στην «Εποχή», η online συνθήκη «είναι μια εκδοχή επαναπροσδιορισμού κι ενεργοποίησης μέσα σε αυτή την παύση της εποχής, σ’ αυτό το pause που βρισκόμαστε, κατά πολύ δημιουργικό, λόγω διεύρυνσης του χρόνου, και παράλληλα βαλτώδες. Ήθελα πολύ να ξαναδώ αυτά τα έργα. Ίσως με έναν τρόπο δεν είχαν "κλείσει", δεν τα χάρηκα όσο θα ήθελα. Η δυνατότητα να ξαναϊδωθούν αυτά τα έργα σε ένα νέο μέσο, σε άλλο χρόνο είναι ένας δημιουργικός εμβολιασμός. Είναι κινηματογραφήσεις των έργων, που δίνουν την δυνατότητα στον θεατή είτε να ξανασυναντηθεί μ’ αυτά σε μια νέα συνθήκη ή να τα δει για πρώτη φορά αν δεν κατάφερε να το κάνει τότε».

 

Στα μύχια της ανθρώπινης ψυχής

 

Επηρεασμένος τόσο από τον Γερμανό E.T.A. Hoffmann όσο και από τον Ρώσο Νικολάι Γκόγκολ, ο Ντοστογιέφσκι γράφει τον Σωσία πριν τα διάσημα μεταγενέστερα έργα του («Έγκλημα και τιμωρία», «Δαιμονισμένοι», «Αδελφοί Καραμαζόφ»).

«Ο σωσίας» εξέπληξε τους συγχρόνους του, καθώς καταδύεται με τρόπο θαυμαστό στα μύχια της ψυχής του ήρωά του. Αυτή η προσπάθεια καταβύθισης στην κοινωνική αποκοπή, την απομόνωση, τον θόρυβο και τη σιωπή, αποδίδεται σκηνοθετικά και εικαστικά με έναν ευρηματικό τρόπο με τους θεατές να γίνονται αυτόπτες μάρτυρες της εσωτερικής ζωής του Γκολιάτκιν. «Ο Γκολιάτκιν βρίσκεται σε μια συνεχή κίνηση κατά την μπεκετική συνθήκη ότι ο ομίλων συνεπάγεται πως είναι ζωντανός γιατί παράγει λόγο. Ο χάρτης της παράστασης επικεντρώνεται σ’ αυτές τις μετακινήσεις - μετατοπίσεις θέσεων. Επαναληπτικές, καθημερινές διαδικασίες και η σύγχυση εντός. Βρισκόμαστε εν τω μέσω μιας στοίβας, μιας αδιαχείριστης μάζας καρεκλών - θέσεων - ταυτότητας. Και το χώμα πάντα παρόν, μαζί με τη λάσπη κολλημένη στα παπούτσια του. Αποπειράται να ενταχθεί στη νόρμα με δεδομένη τη διαφορετικότητα του αλλά αποτυγχάνει παταγωδώς, αποκόπτεται κι εκδιώκεται σκληρά. Μεγεθύνεται η ανισορροπία, η ευαισθησία, η ντροπαλοσύνη, η αναιμική σχέση με τους άλλους. "Να ξεγλιστρήσει σε μια γωνία, να σταθεί απαρατήρητος, να σβήσει αυτοστιγμεί"…», εξηγεί η Έφη Μπίρμπα και συνεχίζει: «Ο Γκολιάτκιν βρίσκεται σε συνεχή διερώτηση της θέσης του ανάμεσα στη στοίβα των προσώπων και των καρεκλών, σε μια άνιση κλίμακα μεγεθών. Όπως κι εγώ. Παλεύοντας με την ακαταστασία εντός μου. Τα πρόσωπα, οι καρέκλες, η ορχήστρα των μαγνητοφώνων, το χώμα και παράλληλα ο θόρυβος, η σκόνη, η κοπιώδης προσπάθεια συνάντησης με τον άλλον και αναζήτησης μιας θέσης είναι ο κόσμος της παράστασης. Το "Συνέχισε" είναι το μοτίβο της παράστασης, της ζωής μου. Ο Γκολιάτκιν στο τέλος πια των κόπων του εισέρχεται στη σιωπή, όχι στον αφανισμό της τρέλας, περνώντας από τη σκληρή οδό των τελωνίων που τον πνίγουν με τις υπενθυμίσεις της ανεπάρκειάς του, τον ταπεινώνουν μέχρι το τέλος. Η σιωπή για τους Αγίους είναι ύψιστη αρετή και προϋπόθεση νηστείας από το πάθος της κενοδοξίας. Κι ο Γκολιάτκιν ήταν ταπεινός, ήταν "τελευταίος"...».

 

Σισύφεια μάχη

 

Ο Γκολιάτκιν, που τον υποδύεται ο ηθοποιός Άρης Σερβετάλης, αναφέρει ότι «όλα όσα έχω φοβηθεί και προβλέψει θα γίνουν ψυχρή πραγματικότητα». Αυτή η φράση πού συναντά τον ηθοποιό σαν άνθρωπο και κατά ποιο τρόπο αυτό το σημείο συνάντησης γίνεται στοιχείο της ερμηνείας του; «Ο Γκολιάτκιν αισθάνεται πως αδυνατεί να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα. Να βρεθεί απέναντι από τον ίδιο του τον εαυτό», απαντά ο Άρης Σερβετάλης. «Καλλιεργεί έναν φανταστικό κόσμο και κατοικεί εντός του αποφεύγοντας την αλήθεια. Η συνάντηση με την αλήθεια έρχεται με σφοδρότητα, ώστε να υπάρξει ένα σοκ, τόσο ισχυρό όσο και το οχυρό που είχε κτίσει για να κρυφτεί από αυτήν. Σε στιγμές συνειδητοποίησης αισθάνεται πως αργά ή γρήγορα θα συμβεί. Ο φόβος μεγαλώνει όπως και η ανάγκη να στηριχτεί σε καθημερινές δράσεις, σε επαναλήψεις, σε λόγια που λέγονται ψιθυριστά. Να ακούει μια φωνή να βγαίνει από αυτόν και να καταλήγει σε αυτόν. Μέχρι να εμφανιστεί ο άλλος. Να μιλήσει στον άλλον για αυτόν. Μέχρι να δει στον άλλον αυτά που θα ήθελε να πράξει αυτός. Μέχρι να απαξιωθεί από τον άλλον και να αισθανθεί και πάλι μόνος. Είναι μια σισύφεια μάχη. Ένας βασανιστικός καθημερινός αγώνας. Εκεί βρίσκεται και το σημείο συνάντησης. Στην καταγραφή της εσωτερικής φωνής».

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο του Σωσία, που γοητεύει και τον Άρη Σερβετάλη είναι ο διχασμός του ανθρώπινου προσώπου, όπως επισημαίνεται από τον ίδιο τον συγγραφέα. «Η προσωπικότητα του Γκολιάτκιν είναι συνδεδεμένη με αυτήν του Ντοστογιέφσκι. Μια σκέψη δαιδαλώδης που ανατρέπει και μπορεί να γίνει πραγματικά επικίνδυνη. Ο Ντοστογιέφσκι επισημαίνει τον διχασμό του ανθρώπινου προσώπου. Στον άνθρωπο διαμορφώνονται δύο εγώ· η προσωπικότητα διασπάται. Στα ακρότατα όρια της διπλής φύσεως εντοπίζεται ένα άλλο εγώ που διακρίνεται και προσωποποιείται. Είναι το εσωτερικό κακό, η δαιμονική εκδήλωση. Για την ανθρωπολογία του Ντοστογιέφσκι είναι πολύ βασική η σκέψη ότι ο άνθρωπος ανέρχεται μόνο με τον πόνο που είναι η απόδειξη του βάθους», εξηγεί ο ηθοποιός.

 

Το online, συνθήκη επιβίωσης για το θέατρο;

 

Οι παραστάσεις που παρουσιάζονται online αυξάνονται συνεχώς. Η online συνθήκη ωστόσο, μπορεί να αποτελέσει ένα μέσο επιβίωσης για το θέατρο; «Η κινηματογράφηση των θεατρικών έργων δεν είναι νέα ανακάλυψη. Πολλοί συγγραφείς έγραφαν έργα για την τηλεόραση στο παρελθόν και πολλοί σκηνοθέτες επανασύστηναν κινηματογραφικά τις παραστάσεις τους. Τη δεδομένη χρονική στιγμή οι online παραστάσεις είναι μια φωτεινή ρωγμή σ’ ένα δυστοπικό παρόν που χαρακτηρίζεται από τον φόβο και την αποκοπή από τον άλλο. Χρειαζόμασταν όλοι κάποιο χρόνο αποχής κι απόστασης συμπεριλαμβανομένης της θέασης, αναλογιζόμενοι όλοι τη σχέση μας με το μέσο. Αν όμως παραταθούν τα μέτρα πρόκειται για εγκληματική ενέργεια. Το σύστημα εγκληματεί προς αποφυγή του θανάτου. Σ’ αυτή την αντίφαση ζούμε όλον αυτό τον καιρό, έγκλειστοι του φόβου θανάτου. Εν δυνάμει όλοι Γκολιάτκιν…», υποστηρίζει η Έφη Μπίρμπα.

Σε μια περίοδο όπου το λοκντάουν παρατείνεται χωρίς να γνωρίζουμε ακριβώς την ημερομηνία λήξης του με την επιστήμη να προσπαθεί να βρει λύσεις στο πρόβλημα της πανδημίας, παρατείνεται και η online θεατρική συνθήκη, θέτοντας με τη σειρά της νέα προβλήματα και αξιώσεις. Ο αυστριακός συγγραφέας Καρλ Κράους αναφέρει ότι «η επιστήμη είναι φασματική ανάλυση. Η τέχνη είναι σύνθεση φωτός». Η πολιτεία οφείλει να στηρίξει έμμεσα και άμεσα αυτό το φως του θεάτρου και κάθε είδους τέχνης, αναζητώντας έναν νέο και καινοτόμο τρόπο, που θα αποτελέσει την ίαση των κακώς κειμένων της εποχής μας.

ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet