Λίγες ημέρες πριν την ανάληψη καθηκόντων από τον Τζο Μπάιντεν, εν μέσω της πανδημίας, της οικονομικής καταστροφής και της μεγάλης κοινωνικής πόλωσης, οι προσδοκίες από την νέα κυβέρνηση είναι σαφώς περιορισμένες. Παράλληλα, οι δεσμεύσεις του Μπάιντεν προς τα τμήματα του αμερικανικού καπιταλισμού που τον υποστηρίζουν, αποτελούν τροχοπέδη για μια πολιτική προς όφελος της κοινωνικής πλειοψηφίας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η πίεση που θα ασκήσουν τα κοινωνικά κινήματα θα είναι καθοριστικής σημασίας, προκειμένου να γίνουν πραγματικές προοδευτικές μεταρρυθμίσεις.

 

Σε λίγες μέρες ο Τραμπ τελειώνει. Πόσο εύκολο είναι να τελειώσει ο τραμπισμός στην αμερικανική κοινωνία;

Ο τραμπισμός έχει καλλιεργηθεί από τον Τραμπ σίγουρα, αλλά λειτούργησε μέσα σε ένα πρόσφορο έδαφος. Υπάρχει μια μακρά ιστορία των δεξιών κινημάτων στις ΗΠΑ, αδιαχώριστη από την ιστορία της δουλείας, την εποχή της ανασυγκρότησης (σημ: η περίοδος 1865 - 1877, μετά τον αμερικανικό εμφύλιο πόλεμο, σηματοδότησε ένα σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία των πολιτικών δικαιωμάτων στις ΗΠΑ), του Τζιμ Κρόου (σημ: οι νόμοι που θεσπίστηκαν στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα και επέβαλαν το φυλετικό διαχωρισμό), και της αντίδρασης ενάντια στο κίνημα των πολιτικών δικαιωμάτων. Αλλά ο Τραμπ είναι ο πρώτος πρόεδρος που εσκεμμένα και θρασύτατα γαλβάνισε τα κινήματα αυτά και ενθάρρυνε τον πολλαπλασιασμό τους, φέρνοντάς τα στο προσκήνιο της εθνικής πολιτικής. Αυτά τα κινήματα έχουν τις δικές τους φαντασιακές θεωρίες, που πιστεύονται απόλυτα από τα μέλη τους. Οι άνθρωποι αυτοί ήταν, και παραμένουν, πεπεισμένοι ότι στις εκλογές κλάπηκε η νίκη του Τραμπ, και ότι πρέπει να διοριστεί ξανά πρόεδρος. Ποιο ποσοστό των 74 εκατομμυρίων ανθρώπων που ψήφισαν τον Τραμπ είναι οπαδοί του τραμπισμού είναι ασαφές, αλλά σίγουρα δεν πρόκειται να εξαφανιστούν. Είναι πιθανό να δημιουργήσουν το δικό τους κόμμα, και να στηριχτούν στους δικούς τους διανοούμενους, όπως τον Στιβ Μπάνον. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν πραγματικό διαχωρισμό της κομματικής πολιτικής.

 

Ποιες οι σκέψεις σου για την κρίση της φιλελεύθερης δημοκρατίας στις ΗΠΑ;

Αναμφίβολα ο Τραμπ έχει εμβαθύνει την κρίση της φιλελεύθερης δημοκρατίας, με την κατάφωρη παραβίαση των άγραφων κανόνων, την περιφρόνησή του για τις κληρονομικές πρακτικές, και την κατάχρηση της εξουσίας του. Αλλά είμαι εντυπωσιασμένος για το πόσο ανθεκτική έχει υπάρξει η φιλελεύθερη δημοκρατία στην αντιμετώπιση την σφοδρής επίθεσής του. Η αντικατάσταση κορυφαίων αξιωματούχων του κράτους δεν ήταν αρκετή για να καταστήσει το κράτος ένα δικό του όργανο, παρά το διορισμό μεγάλου αριθμού δεξιών δικαστών. Ακριβώς όπως εκλεγμένοι σοσιαλιστές ηγέτες έχουν παρεμποδιστεί από τις αδιάλλακτες γραφειοκρατίες, το κράτος δικαίου κλπ, έτσι ισχύει το ίδιο και για την δεξιά. Ο Τραμπ το αποκαλεί βαθύ κράτος, αλλά είναι απλά μια θεσμική δύναμη. Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία είναι ένα εύθραυστο είδος διακυβέρνησης. Τελικά εξαρτάται από το αν έχει κάτι να προσφέρει στα υποκείμενά της, και αυτό που έχουμε δει την τελευταία δεκαετία είναι η εντατικοποίηση και η εξάπλωση των κοινωνικών κινημάτων, η εξωκοινοβουλευτική πολιτική που εκφράζει τη δυσαρέσκεια για όσα έχει να προσφέρει το Κογκρέσο, το οποίο σε πολλούς μοιάζει με το «κατάστημα συνομιλίας» του Λένιν! (σημ: αναφέρεται στη φράση «η διέξοδος από τον κοινοβουλευτισμό δεν είναι, φυσικά, η κατάργηση των αντιπροσωπευτικών θεσμών και των εκλογών, αλλά η μετατροπή των αντιπροσωπευτικών θεσμών από καταστήματα συνομιλίας σε λειτουργικά όργανα, που έγραψε ο Λένιν στο «Κράτος και Επανάσταση» κάνοντας κριτική στον κοινοβουλευτισμό). Αυτή η αποστροφή είναι παρούσα τόσο στην αριστερά όσο και στην δεξιά. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν επίσης διαδραματίσει το ρόλο τους στην πόλωση της πολιτικής, έτσι ώστε ο Τραμπ να γίνει ο ίδιος το δικό του πολιτικό κόμμα.

 

Ποιες εκτιμάς ότι θα είναι οι απαντήσεις του Μπάιντεν στην κρίση του αμερικανικού καπιταλισμού;

Δεν νομίζω ότι ο Μπάιντεν θα δώσει καμία απάντηση. Η κρίση του καπιταλισμού γίνεται όλο και βαθύτερη, με περιστρεφόμενες και εναλλασσόμενες κρίσεις. Είναι μια οικονομική κρίση που το χάσμα μεταξύ του χρηματοοικονομικού κεφαλαίου, το οποίο εκπροσωπείται από μια έντονα χρηματιστηριακή αγορά που κυριαρχείται από εταιρείες όπως η Google, η Amazon, η Walmart, η Microsoft, η Apple, το Facebook, το Twitter, και της πραγματικότητας των περίπου 10 εκατομμυρίων ανθρώπων χωρίς δουλειά, είναι τεράστιο. Η κρίση του καπιταλισμού εκδηλώνεται επίσης στην ανικανότητα αντιμετώπισης της πανδημίας, η ιδιωτικοποιημένη υγειονομική περίθαλψη μπορεί να χορηγήσει το εμβόλιο αλλά δεν μπορεί να το διανείμει αποτελεσματικά. Η ίδια ανικανότητα υπάρχει στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Πενήντα χρόνια νεοφιλελευθερισμού έχουν καταστήσει αδύνατο για το κράτος να αντιμετωπίσει τις οποιεσδήποτε μακροπρόθεσμες παγκόσμιες απειλές, είτε πρόκειται για τις μελλοντικές πανδημίες είτε για την κλιματική αλλαγή. Δεν μπορώ να δω τον Μπάιντεν να κάνει κάτι διαφορετικό από τον Ομπάμα, θα συνεχίσει να τροφοδοτεί την Γουόλ Στριτ και όλα όσα αντιπροσωπεύει, και θα εμβαθύνει την ταξική πόλωση.

 

Ποιες αλλαγές πιστεύεις ότι θα κάνει στην εξωτερική πολιτική, σε μια περίοδο που η ηγεμονική θέση των ΗΠΑ σε παγκόσμιο επίπεδο έχει αποδυναμωθεί;

Και πάλι περιμένω από τον Μπάιντεν να ακολουθήσει τον Ομπάμα, και τον Κλίντον πριν από αυτόν, προσπαθώντας να ενισχύσει την ηγεμονία των ΗΠΑ, και διαμεσολαβώντας για να γίνουν συμφωνίες με την Κίνα, το Ιράν, το Ισραήλ, και φυσικά με την Ευρώπη. Θα είναι ενδιαφέρον να δούμε πώς θα αντιμετωπίσει ηγέτες όπως ο Ερντογάν, ο Σίσι, ο Ντουτέρτε, ο Μπολσονάρο, ο Ορμπάν, ο Πούτιν. Μπορεί να τους κρατήσει σε απόσταση, αλλά δεν έχω καμία αμφιβολία ότι θα τους αντιμετωπίσει, ισχυριζόμενος ότι η εμπλοκή είναι ο μόνος τρόπος για να περιοριστούν οι δικτατορικές τάσεις τους. Μπορεί, επίσης, να επαναφέρει τις ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις για το κλίμα, αλλά αυτό θα είναι περισσότερο μια συμβολική κίνηση, παρά θα έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα.

 

Πόσο εύκολο θα είναι για τον Μπάιντεν να αντιμετωπίσει την αστυνομική βία, τον κρατικό/θεσμικό ρατσισμό, και τις φυλετικές διακρίσεις;

Ακόμα και αν υποθέσουμε ότι κατανοεί το θεσμικό ρατσισμό και πως θέλει να τον αντιμετωπίσει, δεν νομίζω ότι έχει τη φαντασία ή τα ριζοσπαστικά διαπιστευτήρια για να πετύχει πολλά. Κάποια άλλους είδους κίνητρα θα μπορούσαν να του δώσουν κάποιο χώρο ανάσας, αλλά η δύναμή του στο Κογκρέσο, παρά το γεγονός ότι έχει την πλειοψηφία και στα δύο σώματα, εξακολουθεί να είναι περιορισμένη. Η αριστερή κοινοβουλευτική ομάδα είναι ακόμα αρκετά αδύναμη, και το Δημοκρατικό Κόμμα έχει πολλούς εκπροσώπους υπέρ των επιχειρήσεων. Ο μόνος τρόπος για να κάνει ο Μπάιντεν πραγματικές μεταρρυθμίσεις είναι αν πιεστεί σκληρά από τα κοινωνικά κινήματα. Ασφαλώς εντυπωσιαστήκαμε από τα αντιρατσιστικά κινήματα που είδαμε κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, αλλά είναι ένα ανοιχτό ερώτημα αν θα διατηρηθούν. Μπορεί να απαλλασσόμαστε από τον Τραμπ αλλά ο Μπάιντεν δεν είναι Σάντερς, και ακόμα και αν ήταν δεν υπάρχει ένας σαφής δρόμος για μια Πράσινη Νέα Συμφωνία ή κάτι άλλο με τέτοια χαρακτηριστικά. Ο καπιταλισμός είναι ένα πολύ διαφορετικό θηρίο σήμερα από ό,τι ήταν τη δεκαετία του 1930.

 

Ο Μάικλ Μπάροϊ είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνια. Ήταν πρόεδρος της Διεθνούς Κοινωνιολογικής Ένωσης, και θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους μαρξιστές κοινωνιολόγους παγκοσμίως. Μέσα από την έρευνά του επιδιώκει να αναδημιουργήσει το μαρξισμό, υπό το φως των ιστορικών προκλήσεων στα τέλη του 20ού και στις αρχές του 21ου αιώνα.

ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet