Ο μεγάλος κίνδυνος για τον ΣΥΡΙΖΑ σε αυτές τις εκλογές δεν είναι πως ξαφνικά ο λαός θα «ξεχάσει τι σημαίνει Δεξιά» και θα στραφεί προς τη ΝΔ ή προς τα άλλα καθεστωτικά κόμματα, αλλά το φαινόμενο της αποχής. (Με τα μέχρι τώρα δεδομένα, ούτε η ΛΑΕ αποτελεί κίνδυνο σημαντικής απώλειας ψήφων για τον ΣΥΡΙΖΑ, κυρίως επειδή παγιδεύτηκε στο να κατοχυρωθεί ως «το κόμμα της δραχμής» -όχι ολότελα άθελά της.) Όπως διαβάζουμε στην Αυγή της Τρίτης 15 Σεπτεμβρίου: «Σύμφωνα με τις μετρήσεις του τελευταίου διαστήματος, οι ψηφοφόροι που δηλώνουν ότι θα απέχουν στις επικείμενες εκλογές είναι σημαντικά περισσότεροι από τις αναμετρήσεις του Γενάρη και του 2012. Μάλιστα, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των ψηφοφόρων είναι παλιότεροι ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ ή μικρότερες ηλικίες, στις οποίες ο ΣΥΡΙΖΑ απευθύνεται με προνομιακό τρόπο.»



Του Κύρκου Δοξιάδη*

Υπ’ αυτή την έννοια, ένα από τα πιο επιτυχημένα –και ως προς τη στοχοθεσία του– προεκλογικά αφισάκια είναι εκείνο με το «no apohi»: όπου χρησιμοποιείται η έλλειψη τόνων της αγγλικής γλώσσας για να εξυπηρετηθεί το λογοπαίγνιο: αποχή → απόχη = παγίδα του συστήματος προς την οποία οδεύουν όσοι σκοπεύουν να απέχουν.
Δυστυχώς όμως δεν ισχύει το ίδιο με το κεντρικό σύνθημα της προεκλογικής εκστρατείας του ΣΥΡΙΖΑ: «Ξεμπερδεύουμε με το παλιό, κερδίζουμε το αύριο.» Είναι αλήθεια ότι ο σύντροφος πρόεδρος συχνά στις ομιλίες του προσδίδει σε αυτό το σύνθημα μια συγκεκριμένη αριστερή, κοινωνική/ταξική νοηματοδότηση. Ένα σύνθημα όμως που επαναλαμβάνεται διαρκώς σε αφίσες, ραδιόφωνα και τηλεοπτικά σποτάκια αποκτά μια αυτοτέλεια που το αποσυνδέει από τα όποια (σωστά) συμφραζόμενα που ενδέχεται να το συνοδεύουν σε ορισμένες από τις χρήσεις του.
Το προεκλογικό σύνθημα ενός κόμματος, τουλάχιστον ενός αριστερού κόμματος, οφείλει να πληροί δύο προϋποθέσεις: (α) Να μπορεί να επηρεάσει τους ψηφοφόρους προς όφελος του κόμματος που το χρησιμοποιεί και (β) να προβάλλει κάτι, δηλαδή κάποιο σημαντικό στοιχείο, από την ταυτότητα ή/και το πρόγραμμα του εν λόγω κόμματος. Οι δύο αυτές προϋποθέσεις δεν είναι πάντοτε θετικά αλληλένδετες –ενίοτε ένα αριστερό ιδίως κόμμα ίσως συναντά το δίλημμα να αποσιωπήσει ή έστω να μην προβάλει ιδιαίτερα ορισμένα στοιχεία της ταυτότητάς του προκειμένου να προωθήσει κάποιο μήνυμα που μπορεί να το καθιστά ελκυστικό στους ψηφοφόρους.

Εξαιρετικά απλοϊκή αντίληψη

Στην προκειμένη περίπτωση, όμως, τέτοιο δίλημμα δεν υπάρχει. Αν όντως μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων που δηλώνουν ότι θα απέχουν είναι παλιότεροι ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ, δεν τίθεται ζήτημα προσέλκυσης ψηφοφόρων που αμφιταλαντεύονται μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και «Κεντροαριστεράς» ή Δεξιάς: το μεγάλο ζητούμενο για τον ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι πώς θα δελεάσει ανθρώπους που στρέφονται προς τα καθεστωτικά κόμματα, αλλά πώς θα επαναπροσελκύσει ψηφοφόρους που απλώς απογοητεύτηκαν από τον ΣΥΡΙΖΑ.
Το σύνθημα «Ξεμπερδεύουμε με το παλιό, κερδίζουμε το αύριο» έχει ήδη επικριθεί κατ’ επανάληψη ότι είναι υπερβολικά γενικόλογο, ότι πρόκειται για σύνθημα που θα μπορούσε να προβληθεί από οποιοδήποτε κόμμα. Αυτό σε μεγάλο βαθμό ισχύει. Φοβάμαι, όμως, ότι το εν λόγω σύνθημα τελικά δεν είναι και τόσο γενικόλογο –είναι αρκετά συγκεκριμένο, αλλά προς τη λάθος κατεύθυνση: όχι προς την κατεύθυνση της ταυτότητας της Αριστεράς, αλλά προς εκείνην της ιδεολογίας του αντίπαλου της Αριστεράς και της προπαγάνδας των καθεστωτικών δυνάμεων.
Μόνο μια εξαιρετικά απλοϊκή αντίληψη για την αριστερή ιδεολογία θα μπορούσε να ταυτίσει την Αριστερά με το καινούργιο και τον κύριο αντίπαλο της Αριστεράς, δηλαδή τον καπιταλισμό, με το παλιό. Μια αντίληψη που θα στηριζόταν σε μια εντελώς ευθύγραμμη αναπαράσταση της ιστορίας, σύμφωνα με την οποία Αριστερά ίσον πρόοδος ίσον καινούργιο και καπιταλισμός (μαζί με διαπλοκή, παλαιοκομματισμό και όλα τα συναφή) ίσον συντήρηση ίσον παλιό.
Δεν είναι καν βέβαιο ότι πραγματολογικά ισχύει κάτι τέτοιο. Η Αριστερά έχει περίπου την ίδια ηλικία με τον καπιταλισμό κατά τουλάχιστον δύο έννοιες: το ταξικό περιεχόμενο της Αριστεράς, δηλαδή η εργατική τάξη, συνυπήρχε με τον καπιταλισμό από γεννησιμιού του τελευταίου, και οι ιδέες της Αριστεράς αντλούν την καταγωγή τους μαζί με τις ιδέες που συνδέονται με τον καπιταλισμό από την κοινή δεξαμενή της μεγάλης διανοητικής επανάστασης που σηματοδοτεί τη νεοτερικότητα ως τέτοια, ήτοι του Διαφωτισμού.

Το πρόβλημα δεν είναι η παλαιότητα

Θα μπορούσε, βέβαια, κάποιος να αντιτείνει ότι η σύγκριση παλιού/νέου δεν γίνεται μεταξύ καπιταλισμού και Αριστεράς αλλά μεταξύ καπιταλισμού και σοσιαλισμού –ο δεύτερος ακόμη δεν υπάρχει, άρα είναι όντως το νέο (ή το «αύριο», με αναφορά στο δεύτερο σκέλος του συνθήματος) σε σύγκριση με το παλιό, που είναι το ήδη υπάρχον καπιταλιστικό σύστημα.
Το πρόβλημα, όμως, που έχει η Αριστερά με τον καπιταλισμό, με τη διαπλοκή, με τη διαφθορά, δεν είναι η παλαιότητά τους. Δεν θα έπρεπε να είναι, και -κυρίως- δεν θα έπρεπε η Αριστερά να απευθύνεται στον κόσμο υποστηρίζοντας ότι αυτό είναι το πρόβλημα. Για δύο λόγους: Ο πρώτος είναι αυτονόητος. Για την Αριστερά ο καπιταλισμός και τα συναφή φαινόμενα είναι απεχθή από μόνα τους –όχι επειδή τα βαρεθήκαμε σα ρούχα που πάλιωσαν ή δεν είναι πια της μόδας.
Ο δεύτερος λόγος είναι βαθύτατα ιδεολογικός. Ο εξωραϊσμός του καινούργιου και η συνακόλουθη απαξίωση του παλιού δεν είναι απλώς ξένα προς την ιδεολογία της Αριστεράς, αποτελούν κομβικό σημείο της ιδεολογίας του αντιπάλου –δηλαδή του καπιταλισμού, ιδίως στη νεοφιλελεύθερή του εκδοχή, που είναι και η πιο γνήσια. Ο πιο άμεσος τρόπος να το αντιληφθεί κανείς αυτό είναι αν ανατρέξει στα συνήθη προπαγανδιστικά επιχειρήματα περί «εκσυγχρονισμού» που αναμασάνε διαρκώς σύμπασες οι καθεστωτικές δυνάμεις. Και σ’ ένα βαθύτερο επίπεδο βέβαια, ο καπιταλισμός απλούστατα δεν θα επιβίωνε χωρίς το φετιχισμό της τεχνολογικής προόδου και χωρίς να πείθονται οι πολίτες ότι η διαρκής ανανέωση των αγαθών που καταναλώνουν αποτελεί αυτοσκοπό.
Αύριο ψηφίζουμε ΣΥΡΙΖΑ. Όχι επειδή θα διώξει το παλιό, αλλά επειδή είναι η δύναμη που αντιστέκεται στην κοινωνική εξαθλίωση που επιφέρει το καινούργιο του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού και του «εκσυγχρονισμού».

* Ο Κύρκος Δοξιάδης είναι μέλος της ΟΜ ΣΥΡΙΖΑ του ΕΚΠΑ, όπου διδάσκει κοινωνική θεωρία με ειδίκευση στην επικοινωνία στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet