«Σύλλογος υπαλλήλων Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, Ιστορικό χρονολόγιο 1917-2017. Ο τραπεζικός συνδικαλισμός μέσα από την πορεία του κορυφαίου σωματείου του», έρευνα - συγγραφή - επιμέλεια: Ζήσιμος Χ. Συνοδινός, Αθήνα 2020, έκδοση του συγγραφέα εκτός εμπορίου, 300 σελ. με αρκετές α/μ εικόνες

 

Από τα τέλη του 20ού αιώνα μέχρι και τις ημέρες μας έχει αναπτυχθεί η έρευνα για τα προβλήματα του τραπεζικού συνδικαλισμού, με ιδιαίτερη έμφαση στη συνδικαλιστική δράση των υπαλλήλων της Εθνικής Τράπεζας. Εργασίες όπως εκείνες των Θανάση Τσακίρη, Μαρίας Στρατηγάκη, Κώστα Κρεμμύδα, Ηλία Ιωακείμογλου, Αλέξη Κράους, Γιάννη Ευσταθόπουλου, Ζήσιμου Συνοδινού, Ακρίτα Καλούση, Ξενοφώντα Κοντιάδη, Βασιλικής Γεωργακοπούλου, Χρήστου Καστορίνη κ.ά. διερευνούν σημαντικές πτυχές της διαχρονικής και συγχρονικής πορείας του τραπεζικού συνδικαλισμού στην Ελλάδα, προβληματίζονται για την κοινωνική του φύση, μεταβαίνουν από το γενικό στο μερικό και θέτουν, άμεσα ή έμμεσα, το ζήτημα των νέων μορφών οργάνωσής του, των μεταβολών της κοινωνικής του βάσης, των θυελλωδών τεχνολογικών αλλαγών και την ανάγκη προσαρμογής του στα νέα δεδομένα.

 

Το τελευταίο βιβλίο του ιστορικού-αρχειονόμου Ζήσιμου Χ. Συνοδινού έρχεται να εμπλουτίσει την υπάρχουσα βιβλιογραφία και, μέσα από το παράδειγμα του ΣΥΕΤΕ, να επεκταθεί στο σύνολο του τραπεζικού συνδικαλισμού. Επίσης, να συμβάλει στην αυτογνωσία του ίδιου του συνδικαλιστικού κινήματος σε μια εποχή που ο συνδικαλισμός είναι αντιμέτωπος με τεράστια προβλήματα (νέας) οργάνωσης και κατευθυντήριων προσανατολισμών.

Το συγκεκριμένο πόνημα δεν κλείνεται στα όρια μιας απλής ιστορικής καταγραφής της δράσης του μεγαλύτερου σωματείου στον τραπεζικό κλάδο. Ο Ζ. Συνοδινός μας παραδίδει ένα πολυσύνθετο ιστορικό χρονολόγιο που στηρίζεται στο διασωθέν ενιαίο αρχείο του ΣΥΕΤΕ, αλλά και σε πλήθος άλλων πρωτογενών πηγών και βιβλιογραφικών αναφορών, τραπεζικών και λοιπών κοινωνικών και πολιτικών δημοσιευμάτων. Η εκατόχρονη διαδρομή του Συλλόγου διαρθρώνεται σε δέκα κεφάλαια που αφορούν ισάριθμες χρονικές περιόδους, οι οποίες ορίζονται είτε με βάση τις μεγάλες πολιτικές τομές, είτε με τις φάσεις συνδικαλιστικής τραπεζικής ανάπτυξης, συστολής ή υποχώρησης. Σε κάθε κεφάλαιο προτάσσεται γενική εισαγωγή και ακολουθεί εκτενής παράθεση των συμβάντων που αφορούν τη δράση του ΣΥΕΤΕ. Στο τέλος του κάθε κεφαλαίου υπάρχει εικονογράφηση και παράθεση σχετικών τεκμηρίων. Οι εισαγωγές στα δέκα κεφάλαια, αν συναθροιστούν μαζί, μας παρέχουν ένα υποδειγματικό corpus ως συνοπτικό εγχειρίδιο ιστορίας του ΣΥΕΤΕ. Το χρονολόγιο συντίθεται από τρία ουσιαστικά υπο-χρονολόγια, ένα ενιαίο και εν πολλοίς λεπτομερειακό και δύο συνοπτικά: α) της δράσης του ΣΥΕΤΕ, β) των εγχώριων πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων, με έμφαση στις συνδικαλιστικές και γ) των διεθνών εξελίξεων.

 

Βιβλιογραφικοί θησαυροί

 

Το βιβλίο εμπλουτίζεται ακόμη με επιλεγμένες μαρτυρίες και δημοσιεύματα συνδικαλιστικών στελεχών, ιστορικών και κοινωνικών-πολιτικών επιστημόνων και διανοητών. Τα κείμενα αυτά, μαζί με τα τεκμήρια που παρέχονται στο τέλος κάθε κεφαλαίου συνιστούν βιβλιογραφικούς θησαυρούς, χρήσιμους ακόμη και για ένα σεμινάριο συνδικαλιστικής θεωρίας και πολιτικής. Να γιατί δεν πρόκειται για ένα απλό ιστορικό χρονολόγιο.

Μέσα από τα συμφραζόμενα της ανάλυσης του Ζ. Συνοδινού έχουμε μπροστά στα μάτια μας τη μετατροπή ενός κατ’ αρχάς συλλόγου εργαζομένων άσπρου κολλάρου σε σωματείο, στην κυριολεξία, εργαζομένων μπλε κολλάρου. Η ίδρυση του ΣΥΕΤΕ το 1917, μια χρονιά φορτισμένη από σπουδαία ιστορικά, πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα, αφορά τη γέννηση ενός παιδιού που μπαίνει στη θερμοκοιτίδα του εργοδοτικού συνδικαλισμού. Είναι προφυλαγμένος, μακριά από την κοινωνική-συνδικαλιστική δράση των μεγάλων εργατικών οργανώσεων και των άλλων ταξικών σωματείων. Αργότερα, στα χρόνια της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης, όταν θα αλλάξει η κοινωνική του βάση, ο ΣΥΕΤΕ θα γίνει κυρίως σωματείο των χαμηλόμισθων υπαλλήλων της Τράπεζας και θα μαζικοποιηθεί παραπέρα. Τότε θα γίνει πραγματικά το σωματείο των εργαζομένων του μπλε κολλάρου και θα αναπτύξει σημαντική συνδικαλιστική και εθνική δράση. Θα είναι πλέον η ατμομηχανή των τραπεζικών συνδικαλιστικών οργανώσεων, προωθώντας θεσμούς αλληλεγγύης και ενότητας ανάμεσα στους εργαζόμενους του κλάδου με κορυφαίο την ίδρυση της Επιτροπής Συνεργασίας Τραπεζοϋπαλληλικών Οργανώσεων (ΕΣΤΟ) το 1942, η οποία θα αποτελέσει τον προπάτορα της σημερινής Ομοσπονδίας Τραπεζοϋπαλληλικών Οργανώσεων Ελλάδος (ΟΤΟΕ, ίδρ. 1955). 

Την περίοδο 1962-64 ο ΣΥΕΤΕ και η ΟΤΟΕ παλεύουν με τα άλλα ταξικά σωματεία μέσα από το σχήμα των 115 Συνεργαζόμενων Εργατοϋπαλληλικών Οργανώσεων για την προώθηση των δικαίων της εργασίας και τον εκδημοκρατισμό του εργατικού συνδικαλιστικού κινήματος, ενώ στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης θα αγωνιστούν για το ενιαίο ωράριο και βιώσιμη λύση του ασφαλιστικού συστήματος.

 

Χρήσιμο εργαλείο

 

Αυτές οι τρεις μεγάλες στιγμές του τραπεζικού συνδικαλισμού αναλύονται ιδιαίτερα από τον συγγραφέα, ο οποίος προβαίνει σε εύστοχες παρατηρήσεις και χρήσιμες ερμηνείες. Αυτές οι χρονικές περίοδοι συμπίπτουν με τις ανοδικές φάσεις του τραπεζικού συνδικαλισμού και κατ’ επέκταση του ελληνικού συνδικαλιστικού κινήματος. Για ένα μεγάλο διάστημα πρόκειται για αλληλοτροφοδοτούμενα και συγκοινωνούντα δοχεία συνδικαλιστικής δράσης.

Από τις κορυφαίες στιγμές σημειώνουμε εκείνη των ετών 1962-1964, που εντάσσονται στην ευρύτερη περίοδο ανάκαμψης του ΣΥΕΤΕ 1956-1966. Είναι τα χρόνια που η χώρα κινείται μπροστά σε όλα τα επίπεδα, ενώ στον διεθνή χώρο έχουμε όξυνση των ταξικών αντιθέσεων. Είναι τα χρόνια που στην Ελλάδα επιχειρείται να ανοίξει ο δρόμος στη δημοκρατία, τον πολιτισμό και την ισονομία. Επικεφαλής των μεγάλων αγώνων είναι οι δημοκρατικές συσπειρώσεις, τα σωματεία και οι κινήσεις που δίνουν τον τόνο στις επερχόμενες πολιτικές εξελίξεις. Εδώ, οι κοινωνικοί αγώνες επιταχύνουν τις πολιτικές αλλαγές και οι τελευταίες δίνουν νέα ώθηση στους εργατικούς αγώνες.

Ο 20ός αιώνας ήταν για την Ελλάδα ένας «δίσεκτος» αιώνας. Πόλεμοι, διχασμός, πραξικοπήματα και δικτατορίες, οικονομικά κραχ, εμφύλιος συνέθεσαν ένα σκηνικό με μαύρο φόντο, στο οποίο κινήθηκε η πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας. Έτσι ο τραπεζικός συνδικαλισμός έχει και τις φάσεις κάμψης του με διάφορες αποχρώσεις. Η ιστορία του ΣΥΕΤΕ έχει και τις δικές της σκιές. Όμως κι αυτή η πλευρά προσφέρεται για εξαγωγή συμπερασμάτων για το σήμερα. Ο συγγραφέας μάς δίνει αρκετά εναύσματα προς αυτή την κατεύθυνση καθώς ξεδιπλώνει την αφήγησή του και προχωράει στην ανάλυσή του.

Αν επιχειρήσουμε μιαν ανάγνωση των μορφών συνδικαλισμού που μας δίνει το τραπεζικό παράδειγμα, διαπιστώνουμε εύκολα ότι γενικά έχουμε μπροστά μας τα σχήματα του εργοδοτικού, του κρατικού και του κομματικοδίαιτου συνδικαλισμού. Ο ακηδεμόνευτος συνδικαλισμός παραμένει σχεδόν στα ζητούμενα. Σήμερα όμως το πρόβλημα είναι κάπως σοβαρότερο στο συνδικαλιστικό κίνημα. Η συνδικαλιστική ισχύς περιορίζεται, τα εργατικά δικαιώματα καταστέλλονται, η κοινωνική βάση της εργασίας αλλάζει και την ίδια στιγμή οι τεχνολογικές μεταβολές μειώνουν δραστικά την απασχόληση, καθιστώντας ίσως αβέβαιη την ύπαρξή του. Ως προς τα παραπάνω, η όλη ανάλυση του Ζ. Συνοδινού θέτει τον ανάλογο προβληματισμό, καθιστώντας το βιβλίο του ένα χρήσιμο εργαλείο για τον κάθε συνδικαλιστή, τον εργαζόμενο και τον  μελετητή του εργατικού κινήματος.

ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet