Για την Λένα Δουκίδου, αντί μνημοσύνου

 

Φίλη ζωής η Λένα Δουκίδου, μεταξύ σοβαρού και αστείου, είχε κάποτε πει να γράψουμε «από κοινού» ένα ημερολόγιο. Δεν ξέρω αν πράγματι το εννοούσε, εκείνο όμως που ξέρω είναι πως -παρ’ ό,τι αλλεργική στην ενασχόληση άλλων μαζί της- για την «Εποχή» θα έκανε εξαίρεση. Δεν έχανε φύλλο της.

 

Έτσι, αντί μνημοσύνου, κι αφού φίλοι ζήτησαν να γράψω κάτι για τη στενή μου φίλη, ανοίγεται το παράθυρο στη μνήμη. Σε εικόνες και σκόρπια στο χρόνο γεγονότα, με καλά λόγια και αναπόφευκτες αυτοαναφορές…

 

Ήταν χούντα ακόμη, όταν συναντηθήκαμε για πρώτη φορά. Κάπου στου Γκύζη, στο μάζεμα μιας κοριτσίστικης ομάδας με το όνομα «Αλεξάνδρα Κολλοντάι». Όπου κατέπληξε με την προχωρημένη φεμινιστική κατάρτισή της και με τις εντυπώσεις της από κινηματικά γυναικεία συνέδρια στην Αμερική και αλλού. Εντυπώσεις τις οποίες, αργότερα, η Ελένη Βλάχου της «Καθημερινής», όπου η Λένα δούλεψε, επέμενε να εκδοθούν σε βιβλίο. Και δεν εκδόθηκαν γιατί η αριστερή Λένα Δουκίδου, σε πολλά, είχε διαφορετική ματιά από εκείνη της Βλάχου.

 

Συνεχίσαμε και βρισκόμαστε, φανερά και μυστικά, ξέροντας ότι είμαστε υπό παρακολούθηση. Εκείνη μέλος της Δημοκρατικής Άμυνας, υπεύθυνη για την επικοινωνία και τον Τύπο, μια δίκη, φυλακή και επικίνδυνες αποστολές στο εξωτερικό. Εγώ με κράτηση στη Μπουμπουλίνας 18 και ως συντάκτρια μόδας στο περιοδικό «Γυναίκα», με αποστολές σε Φλωρεντία, Μιλάνο και Παρίσι. Αφού, προηγουμένως, ο εργοδότης μου Τερζόπουλος δήλωνε στον Μπάμπαλη τα τηλέφωνα και τα ξενοδοχεία της διαμονής μου. Ταξίδια ανάσας οι επί χρόνια αυτές αποστολές για τις κολεξιόν μόδας. Όπου, εκτός από τον Υβ Σαιν Λωράν, συναντούσα και εξόριστους φίλους. Και με εντολή της Λένας, συγκεκριμένους ξένους δημοσιογράφους σε προκαθορισμένα μέρη. Κόμιζα και σκονάκια για αποκρυπτογράφηση, όπως εκείνα για το θρυλικό Πάμπλο (εκ μέρους του Βασίλη Ραφαηλίδη) και άλλα για τον «Άγγελο τον υδραυλικό». Ο οποίος, ήταν τότε όντως και υδραυλικός και το επώνυμό του Ελεφάντης. Και γίναμε τόσο φίλοι, ώστε μετά το γυρισμό του, ήμουν κουμπάρα στο γάμο του με την ωραία Μαριάννα. Τι καιροί…

 

Επαγγελματικά συναντηθήκαμε στις εφημερίδες του ΔΟΛ, στη Χρήστου Λαδά. Στο δεύτερο όροφο εκείνη όπου «Το Βήμα», στον πρώτο εγώ όπου «Τα Νέα». Με τον Ψυχάρη και τον Ρωμαίο εκείνη, με τον Καψή και τον Καραπαναγιώτη εγώ. Η Λένα έγραφε θέματα κυρίως πολιτικά, εγώ έρευνες και πολιτιστικά. Μάς άρεσε να βγαίνουμε έξω μαζί για ρεπορτάζ. Ωράριο, τότε, ως αργά τη νύχτα, με διαλείμματα στο μπαρ, όπου γινόταν αλληλοενημέρωση και συναποφασίζαμε τι θα προτείναμε στους διευθυντές.

Ένα χαρούμενο, βροχερό πρωινό, ξεσηκωθήκαμε από φωνές και πεταχτήκαμε από τη Χρήστου Λαδά στη γειτονική Πανεπιστημίου. Μπήκαμε στη μεγάλη εκδήλωση που γινόταν στον απόηχο της παγκόσμιας γυναικείας αφύπνισης. Με διαδηλώτριες πολύ νέες και άλλες λιγότερο νέες, οι οποίες σήκωναν πανό, τραγουδούσαν και φώναζαν «δεν είμαι του πατρός μου, δεν είμαι του ανδρός μου, θέλω να είμαι ο εαυτός μου».

Είχε μαχητικότητα, συγκίνηση και πολλά γέλια εκείνη η πορεία. Όπως και οι άλλες που ακολούθησαν. Με τη Λένα στην πρώτη γραμμή, κρατώντας την κόρη της μωρό μέσα σε μια μεγάλη τσάντα. Την οποία έπαιρνε μαζί της, όπου να πηγαίναμε.

Φυσικά και τα βράδια, όταν κατηφορίζαμε στις φεμινιστικές συγκεντρώσεις που οργάνωνε η αξέχαστη Τούλα Δρακοπούλου, η γυναίκα του Μπάμπη Δρακόπουλου. Όπου οι συζητήσεις γίνονταν με κείμενα, θέσεις, στοιχεία και πολλά τεκμήρια από το εκπληκτικό αρχείο της Τούλας. Ενώ οι κουβέντες μας νανούριζαν τη Μαργαρίτα που κοιμόταν παραδίπλα, μέσα στη μπλε τσάντα.

 

***

 

Κάποιοι είπαν ιστορική την παρεμβατική προσπάθειά μας το 1989. Αν όχι ιστορική, πάντως θαρραλέα και αυθάδικη. Η οποία, κυριολεκτικά μας ανέβασε στα κάγκελα, διαμόρφωσε την αντίληψη μας για πολλά πράγματα και όταν η Λένα αναφερόταν σε «από κοινού ημερολόγιο», σίγουρα, εκείνο είχε στο νου.

Ήταν το καυτό καλοκαίρι επί κυβερνήσεως Τζανετάκη. Όταν μερικοί, με αρκετή αφέλεια, πιστέψαμε ότι μπορούσαμε να επηρεάσουμε τη διακομματική συμφωνία που με νόμο παραχωρούσε τη ραδιοτηλεόραση στους ήδη ιδιοκτήτες των εφημερίδων. Ελληνική πατέντα ραγδαίας ολιγοπωλιακής διαμόρφωσης των ΜΜΕ, με συνέπειες μοιραίες μέχρι σήμερα. Και ποιος ξέρει μέχρι πότε.

Μαζευτήκαμε οι δημοσιογράφοι Λένα Δουκίδου, Νίκος Τσαγκρής και η γράφουσα, η δικηγόρος Λίλα Χαμπίπη και οι πανεπιστημιακοί Νίκος Πετραλιάς και Κοσμάς Ψυχοπαίδης. Πήραμε χαρτί και μολύβι και γράψαμε επιστολή προς την πολιτική Επιτροπή του Συνασπισμού της Αριστεράς και Προόδου (ΕΑΡ μαζί και ΚΚΕ). Επισημαίνοντας ότι «…το πρόγραμμα του Συνασπισμού ορίζει ότι η κατάργηση του κρατικού μονοπωλίου πρέπει να διασφαλίζει τον κοινωνικό χαρακτήρα της πληροφόρησης, να πλήττει τις προσπάθειες μονοπώλησης της από ιδιωτικό κεφάλαιο και να κατοχυρώνει τον κοινωνικό έλεγχο…».

Ανεβήκαμε τα σκαλιά στα γραφεία της πλατείας Ομονοίας και την παραδώσαμε σε δύο επιφανή μέλη της Πολιτικής Επιτροπής που είπαν ότι θα την έθεταν στην Ολομέλεια. Απάντηση ποτέ δεν πήραμε. Τότε, με διαβήματα, στα χέρια, αρχίσαμε να τρέχουμε σε κομματικά γραφεία και υπουργεία και στους διαδρόμους της Βουλής. Όλα τα αυτιά κλειστά. Σε άρθρα μας στην «Αυγή», ο διευθυντής έβγαζε τα εισαγωγικά από την «ελεύθερη» τηλεόραση. Ενώ επίσης στην «Αυγή» σε ολοσέλιδες συνέχειες κονταροχτυπιόμουν με τον Λαφαζάνη.

Τη διακομματική αρμονία θα πρέπει να αναφερθεί ότι τάραξαν οι δημοσιογράφοι της ΕΑΡ. Οι οποίοι, κάνοντας έξαλλες τις ηγεσίες, μαζεύονταν –και ήσαν πολλοί– βγάζοντας πύρινες ανακοινώσεις. Ενώ εκείνοι του ΚΚΕ, χαμηλόφωνα συμφωνούσαν, αλλά ανοιχτά δεν το έλεγαν. Υπήρξαν δύο ακόμη δημοσιογράφοι που δυνατά, αρθρογραφώντας, πήραν θέση εναντίον του προς ψήφιση νόμου. Ο Κώστας Παπαϊωάννου (εκδότης της εφημερίδας «Το Ποντίκι») και ο Γιώργος Βότσης. Ενώ το ΔΣ της ΕΣΗΕΑ, η γνώμη του οποίου ζητήθηκε, είπε «ναι» με μόνο τη γράφουσα να λέει «όχι».

Τελικά ο νόμος, τον οποίο (με πρόσχημα τη δημιουργία του με πήλινα πόδια ΕΣΡ) είχε συντάξει ο συνταγματολόγος Νίκος Αλιβιζάτος, πέρασε ως κατεπείγων, παμψηφεί (Συνασπισμός – ΝΔ – ΠΑΣΟΚ). Με μόνον το «όχι» του Κωστή Στεφανόπουλου.

 

***

 

Με τη Λένα βρεθήκαμε μαζί και στο ΔΣ της ΕΣΗΕΑ. Τότε που ο υπουργός Ευάγγελος Βενιζέλος ερχόταν για να μας παρουσιάζει τα πλεονεκτήματα του νόμου Βενιζέλου για τα ΜΜΕ. Μετά τις αρκετά σουρεαλιστικές εκείνες συζητήσεις, νηνεμία. Εμείς επιμέναμε να μπαίνουν και δεσμεύσεις για τη δεοντολογία στις συλλογικές συμβάσεις (αίτημα και του Κίτσου Τεγόπουλου της «Ελευθεροτυπίας»), αλλά εις μάτην. Παραιτήθηκε μιλώντας για απραξία στο σωματείο και απορώντας γιατί στις συνεδριάσεις του ΔΣ δεν… χασμουριόμουν συχνότερα. Φανατική του παρεμβατικού συνδικαλισμού, πάντα με λίγα λόγια ουσίας στην παράταξη της «Συσπείρωσης» μιλούσε για τον κίνδυνο ότι σύντομα θα ζήσουμε το χάλι των εξ’ αποστάσεως γενικών συνελεύσεων.

 

***

 

Με σπουδές στο Ιστορικό τμήμα του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης, της πόλης όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε, μια διανοούμενη με τη μαρξιστική σκέψη να καθορίζει τον αξιακό κώδικα της ζωής της, ήταν η Λένα Δουκίδου. Διάβαζε πολύ κι ήταν χαρούμενη που η κόρη της Μαργαρίτα Καρκαγιάννη έκανε διδακτορικό στη φιλοσοφία. Δημοσιογράφος με σπουδαία καριέρα, δούλεψε σε πολλές εφημερίδες και στο «αντί» από το πρώτο επί δικτατορίας τεύχος (εκείνη του έδωσε τον τίτλο). Εκδόθηκαν τα μυθιστορήματά της «Η Έλσα και οι άλλοι» και «Πάντα νωρίς», όπου καταπιάστηκε με την επικοινωνία και τις δυστοπικές τεχνολογίες του αύριο. Καθώς και τα ιστορικά βιβλία της «Πώς φτάσαμε στην δικτατορία» και «Τι πέτυχε η αντίσταση», με πηγές τις προσωπικές της εμπειρίες.

 

Συγκέντρωνε υλικό για το οποίο είχε σχέδια. Μαρτυρίες και τραγούδια από γυναίκες πολιτικές κρατούμενες σε φυλακές. Τις αυτοβιογραφικές διηγήσεις, όπως σε συνέχειες τις υπαγόρευσε η κομμουνίστρια Λίζα Κότου, για χρόνια κρυμμένος έρωτας του Μπουζιάνη, που λέγεται πως τελικά δεν άντεξε την περιπετειώδη πολιτική της δράση. Αφήνοντάς μας, ευτυχώς, ένα συγκλονιστικό πορτραίτο της στην Εθνική Πινακοθήκη.

 

Υλικό, είχε επίσης μαζέψει για την αγωνίστρια ηθοποιό Καίτη Ντιριντάουα, το οποίο μαζί με την Ειρήνη Ψαρέλη είχαν γράψει σε σενάριο που τελικά δεν γυρίστηκε.

 

Η συντροφικότητα και η αλληλεγγύη σήμαιναν πράξη για τη Λένα Δουκίδου. Στο σπίτι της, ένα δωμάτιο ήταν για να στεγάζει μήνες και χρόνια γυναίκες με δύσκολη ζωή, περαστικές από την Αθήνα. Τη Σέρβα Σνέζενα με τον γέροντα πατέρα της. Την Ιρανή Νάζη, με τον κυνηγημένο αγωνιστή του ΠΕΚΑΚΑ άνδρα της (καθηγήτρια Βιολογίας τώρα σε ισπανικό πανεπιστήμιο). Τη Ρουμάνα Όλγα με την κόρη της Αντρέα. Η οποία Όλγα μάς είχε έρθει μετά από χρόνων παραμονή κοντά στους Τουπαμάρος, έπαιζε υπέροχο κλαρινέτο και συνεχώς ψάχναμε να της βρούμε δουλειά σε μικρές ορχήστρες. Και άλλες. Όλες, σπουδαίες, με συναρπαστική ζωή γυναίκες που τώρα την πενθούν από μακριά.

 

Οικολογικά ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένη τα τελευταία χρόνια δραστηριοποιήθηκε με την κίνηση πολιτών για το Ελληνικό. Με πείσμα στους αγώνες για τη σωτηρία του από τις καταστροφικές συνέπειες της ιδιωτικοποίησής του. Κάτοικος Παλαιού Φαλήρου η Λένα, με την εμπειρία της βοήθησε και μας τους της Κυψέλης. Ερχόταν και μας συμβούλευε στις προς αρμοδίους καταγγελίες μας για το ξερίζωμα δέντρων στην Φωκίωνος Νέγρη, προκειμένου να στήνονται εξέδρες για τραπεζοκαθίσματα.

 

Αυτό να το τεκμηριώσετε ως εξής, να συγκρουστείτε με τον δείνα, μας έλεγε.

 

Όμως η Λένα, «η υπέροχη φίλη μας», όπως θα έλεγε η Έλενα Φερράντε, δεν μένει πια εδώ. Και εγώ, προσωπικά, ομολογώ πως πέρα από τη διαχείριση του πένθους τα βράδια δυσκολεύομαι να πέφτω για ύπνο νωρίτερα. Μια και χρόνια τώρα, καθημερινά, μετά τα μεσάνυχτα και μια τουλάχιστον ώρα μέναμε στο τηλέφωνο. Συζητώντας τα πολιτικά συμβάντα της ημέρας και άλλα πολλά.

 

Η τελευταία μας συζήτηση έμεινε στη μέση. Θα συνεχιζόταν την επομένη. Και πάλι σχετικά με τα φύλα και τις ανισότητές τους, όπου, διαπιστώναμε ότι τώρα πια, γυναίκες και άνδρες τείνουν να γίνονται «όλο και πιο ίσοι προς τα κάτω». Στο ίδιο περιθώριο, στην ίδια εξαθλίωση.

Φανή Πετραλιά Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet