Αλμπέρ Καμύ «Σημειωματάρια Βιβλίο Δεύτερο Ιανουάριος 1942 - Μάρτιος 1951», μτφ: Νίκη Καρακίτσου Dougé και Μαρία Κασαμπάλογλου - Roblin, εκδόσεις Πατάκης, 2020

 

Καθένας μόνος του πορεύεται σ’ αυτό τον κόσμο. Όταν βρει παρηγοριά κάπου, ένα καταφύγιο ζει εκεί μέσα ακόμα πιο μόνος με συντροφιά τις σκέψεις και τις ιδέες του. Αυτός είναι ένας στοχαστής, ένας φιλόσοφος. Ο συγγραφέας αντίθετα ζει με τις λέξεις του μέσα στους ήχους και τη σιωπή τους.

Ο Καμύ ήξερε τι σημαίνει σιωπή. Αυτός ο «Πρώτος Άνθρωπος», για να θυμηθούμε το τελευταίο αυτοβιογραφικό του βιβλίο, είχε γεννηθεί μέσα στη σιωπή της μητέρας του, της Κατρίν Σεντέζ, η οποία μετά το χαμό του άντρα της στον πόλεμο, χωρίς εφόδια, αγράμματη και κωφή, δούλευε για να ζήσει τα παιδιά της. Ο Καμύ έμαθε να ζει μέσα στη σιωπή της αλλά θαύμαζε την ακατάβλητη ενεργητικότητά της. Η Κατρίν δεν είχε λέξεις, δεν είχε καιρό για χασομέρι.

Κανέναν όμως ποτέ δεν τον καθορίζει ένα πράγμα. Πέρα από τη σιωπή, μια αμφίσημη κατάσταση, που μπορεί να είναι και ομιλητική και που την χρειάζεται και ο στοχαστής και ο συγγραφέας, ο Καμύ σήκωνε από νωρίς το βάρος ενός βέβαιου πρόωρου θανάτου, εξαιτίας της φυματίωσης, ανίατης ασθένειας τότε.

Υπήρχε όμως η θάλασσα και ο ήλιος του θανάτου αλλά και της ζωής. Το Μοντοβί που γεννήθηκε, το χωριό του, ο δάσκαλός του που τον καθοδήγησε και εκείνος τον ευγνωμονούσε πάντα, το Παρίσι, η αριστερή όχθη, ο Σαρτρ και η αδελφική φιλία τους, ο υπαρξισμός κι ας δήλωνε πως δεν ήταν υπαρξιστής. Οι γυναίκες που λάτρευε, τα δίδυμα τέκνα του και τα βιβλία: ένα πρώιμο αριστούργημα, «Ο Ξένος», ένα μυθιστόρημα που μιλάει για κάποιον που καταδικάζεται σε θάνατο εξαιτίας του ότι δεν μπορούσε να πενθήσει το θάνατο της μητέρας του, παρά για το ότι εγκλημάτησε σκοτώνοντας έναν Άραβα. «Ο Καλιγούλας», ένα από τα πολύ δυνατά θεατρικά του έργα και το σπουδαίο δοκίμιο «Ο μύθος του Σίσυφου», όπου θίγει θέματα όπως η αυτοκτονία, ο έρωτας, ο δονζουανισμός, ο ηθοποιός, η ελευθερία κ.ά. Αυτή είναι η τριλογία που θεμελιώνει το παράλογο και τη σημασία του για τον σύγχρονο άνθρωπο.

 

Η πτώση των ιδεολογιών

 

Ο Καμύ πίστευε πως το άτομο μπορεί να νιώθει αδύναμο αλλά είναι ωστόσο ικανό για τα πάντα. Μια σκέψη που ακολούθησε και έφτασε ως την ύψιστη διάκριση για ένα συγγραφέα, το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Μετά την τριλογία ακολουθεί «Η Πτώση», «Η Πανούκλα», μια πολύπλοκη αλληγορία, ένα σπουδαίο θεατρικό «Η Παρεξήγηση», καθώς και «Οι Δίκαιοι», όπου μιλάει για την τρομοκρατία και «Ο Επαναστατημένος Άνθρωπος», που έγραφε απ’ το 1945 και του πήρε έξι χρόνια να το ολοκληρώσει. Όποιες ιδεολογικές αντιρρήσεις και να διατυπώσει κανείς γι’ αυτό το βιβλίο δεν μπορεί παρά να παραδεχθεί πως έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον για τον σύγχρονο άνθρωπο και είναι επίκαιρο εξαιτίας της πτώσης των ιδεολογιών και των συνακόλουθων ελπίδων που κουβαλούσαν. Ο Σαρτρ άσκησε σφοδρή κριτική σ’ ένα βιβλίο που περνούσε γενεές δεκατέσσερις όλους τους επίμαχους -ισμούς της εποχής, κομουνισμό, χριστιανισμό, σουρεαλισμό κ.ο.κ.

«Πού είναι ο Μερσώ, Καμύ; Πού είναι ο Σίσυφος; Πού είναι σήμερα αυτοί οι ψυχωμένοι τροτσκιστές που κήρυτταν τη διαρκή επανάσταση;» ρωτούσε ο Σαρτρ.

 

Πίσω από τις λέξεις του «επίσημου» έργου

 

Κι ας έρθουμε στο προκείμενο. Το δεύτερο βιβλίο των Σημειωματαρίων, ξεκινάει το Γενάρη του 1942 μεσούντος του πολέμου που σημαδεύεται από την απόβαση των συμμάχων στην Αλγερία και τον βρίσκει ακριβώς τη στιγμή που θέλει να πάει εκεί. Την ίδια χρονιά, το καλοκαίρι, κυκλοφορεί «Ο Ξένος» ενώ επανεμφανίζεται η φυματίωση. Γράφει την Παρεξήγηση. Το 1944 τον Αύγουστο απελευθερώνεται το Παρίσι, κυκλοφορεί η εφημερίδα Κομπά στην οποία αρθρογραφεί ανελλιπώς. Το 1945, τον Αύγουστο βομβαρδίζεται η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι και γεννιούνται τα δίδυμα. Συμπληρώνει τα 35 του χρόνια και το 1949 κάνει έκκληση για να μην εκτελεστούν Έλληνες κομουνιστές. Κι όταν ο Ψυχρός Πόλεμος με τον Πόλεμο της Κορέας φτάνει στο απόγειό του, εκείνος ολοκληρώνει τον Επαναστατημένο Άνθρωπο στον οποίο πολλοί ακόμα ασκούν δριμύτατη κριτική.

Αυτά τα εννιά χρόνια είναι απ’ τα πιο ταραγμένα του 20ού αιώνα. Αυτή η γενιά πέρασε διά πυρός και σιδήρου. Σ’ αυτό το πολιτικοκοινωνικό σκηνικό ο Καμύ δεν σταματά εκτός από τα έργα και τα άρθρα του καθώς και τις παραστάσεις των θεατρικών του έργων, να γράφει ακατάπαυστα αυτά που ο εκδότης του ονόμασε «Σημειωματάρια» και περιέχουν πλήθος σκέψεων, αποφθεγμάτων, ρήσεων, φιλοσοφικών στοχασμών και υπενθυμίσεων. Περιέχονται ακόμα ένα είδος ημερολογίων δουλειάς που συνοδεύει την πρόοδο της συγγραφής των έργων καθώς και σπαράγματα από τα βιβλία που γράφει εκείνη την εποχή, όπως και σκέψεις από άλλους συγγραφείς και φιλόσοφους που θαυμάζει ή αντιμάχεται. Είναι το είδος ακριβώς που μαζί με την αυτοβιογραφία, την αλληλογραφία, τα απομνημονεύματα και τις μαρτυρίες, ψάχνουν ενδελεχώς οι βιογράφοι, οι ερευνητές, οι ομότεχνοι, οι αναγνώστες, οι θαυμαστές και οι τυμβωρύχοι για να ανακαλύψουν ό,τι κρύβεται πίσω από τις λέξεις του «επίσημου» έργου.

 

Τα κύρια θέματα

 

Τα κύρια θέματα –αν και είναι πολύ μεγάλο το εύρος τους για να τα συνοψίσει κανείς– είναι η ελευθερία και η δικαιοσύνη. Δύο έννοιες που εύχεται ο Καμύ να επικρατήσουν, αλλά θεωρεί πως συνήθως η μία αποκλείει την άλλη. Καθώς και ο Χριστιανισμός και η Μαρξιστική σκέψη, δύο δόγματα που κατά τον Καμύ παλεύουν να επικρατήσουν το ένα έναντι του άλλου.

Ο ίδιος είναι λάτρης του ελληνικού μύθου, της αρχαίας ελληνικής σκέψης και γράφει: «Επικρατεί πιο πολύ ο Έλληνας και ειδωλολάτρης παρά ο Ρώσος και Χριστιανός». Αρκετές σελίδες ή μάλλον αρκετά αποσπάσματα είναι γραμμένα με τον λυρισμό που διακρίνει αρκετά διηγήματά του από τη συλλογή «Η εξορία και το βασίλειο» –ένας πολύ εύγλωττος τίτλος– καθώς και το «Καλοκαίρι». Σ’ αυτά τα αποσπάσματα γίνεται απολογητής της ομορφιάς του Νότου και διακρίνει ο αναγνώστης μια σταγόνα φωτός να προβάλει και να διώχνει τα κακά προμηνύματα του θανάτου. Απελπισμένος φωνάζει: «Σώπα πνευμόνι!» όταν τον κυκλώνει απειλητική η σκιά στον πνεύμονα και αρχίζει να μην μπορεί να αναπνεύσει και να χρειάζεται πολυήμερες διακοπές σε εποχές που δεν επιτρέπουν κάτι τέτοιο.

Ο Καμύ θεωρεί τον εαυτό του καλλιτέχνη και όχι φιλόσοφο αν και ανέπτυξε αρκετούς φιλοσοφικούς στοχασμούς και στο Μύθο του Σίσυφου και στα Σημειωματάρια και ισχυρίζεται πως η έλλειψη και η στέρηση είναι εκείνες που σε οδηγούν στο καταφύγιο της τέχνης και των λέξεων.

Οι μεταφράστριες έχουν εκπονήσει εξαιρετικές καινούργιες μεταφράσεις αρκετών βιβλίων του Καμύ, γνωρίζοντας σε βάθος το ύφος και το περιεχόμενό τους.

Κώστας Ξ. Γιαννόπουλος Περισσότερα Άρθρα
Tags:
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet