Η διαδικτυακή συζήτηση για τα ποτάμια των Βαλκανίων (διαθέσιμη ολόκληρη στο σύνδεσμο youtu.be/HB33veuz36s, που διοργάνωσε το Δίκτυο Αχελώος-Μεσοχώρα SOS, ήταν μια καλή ευκαιρία να τεθεί εκ νέου το ζήτημα των μεγάλων φραγμάτων. Ο βασικός μύθος πίσω απ’ αυτά, η αντίληψη δηλαδή ότι το νερό δεν πρέπει να χύνεται «αναξιοποίητο» στη θάλασσα, αγνοεί ότι ένα ποτάμι δεν είναι μόνο το νερό, αλλά και το απόθεμα της βιοποικιλότητας που κουβαλάει, οικοσυστήματα και οργανισμοί, τοπία και ανθρώπινες συνήθειες αιώνων. «Πες τους ποταμούς ταχυδρόμους των βουνών», όπως μας λέει ο ποιητής Γιάννης Δάλλας. Καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε τη διαστρέβλωση ότι τα ποτάμια είναι «σωλήνες» ή «δεξαμενές ενέργειας» και να προσανατολίσουμε την άσκηση των όποιων οικονομικών δραστηριοτήτων στο σεβασμό του κύκλου του νερού στη φύση. Το οποίο ασφαλώς δεν είναι εμπόρευμα προς «αρπαγή» ή «περίφραξη», όπως θέλει ο νεοφιλελευθερισμός, αλλά ένα «κοινό» αγαθό, που ανήκει συλλογικά στην κοινωνία, αντιστοιχεί σε ένα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα πρόσβασης και απαιτεί βιώσιμες πρακτικές διαχείρισης.

Οι συνέπειες των μεγάλων φραγμάτων έχουν αναδειχθεί πολλές φορές:

·         Καταστροφή βιοποικιλότητας, που στα οικοσυστήματα του γλυκού νερού φτάνει στο θηριώδες ποσοστό του 80 % παγκοσμίως.

·         Κατακράτηση οργανικού φορτίου στον ταμιευτήρα, που υποβαθμίζει τη γεωργική χρήση του νερού και αλατώνει τα εδάφη στις εκβολές.

·         Διαρκείς κίνδυνοι κατολισθήσεων και πλημμυρών.

·         Αύξηση υγρασίας - θερμοκρασίας και έκλυση μεθανίου, που συμβάλλει στο φαινόμενο του θερμοκηπίου.

·         Ξερίζωμα ανθρώπων (500 εκατομμύρια φραγματοπαθών στον κόσμο) και καταστροφή μνημείων και τοπίων.

·         Μεγάλο κόστος διαχείρισης κινδύνων και μετεγκατάστασης πληθυσμών, το οποίο επιβαρύνει το κοινωνικό σύνολο.

Ας αφήσουμε κατά μέρος το ζήτημα των όχι και τόσο αθώων μικρών υδροηλεκτρικών, το όριο των οποίων τριπλασίασε κατά τις τελευταίες δεκαετίες η ελληνική νομοθεσία, για να εξετάσουμε την πραγματικότητα των πιο μεγάλων φραγμάτων στη χώρα. Δεκαπέντε απ’ αυτά έχουν ύψος πάνω από 70 μέτρα, κατά συντριπτική πλειοψηφία κρατικά υδροηλεκτρικά της ΔΕΗ, τα 4 στη λεκάνη απορροής του Αχελώου.

Ο 35χρονος αγώνας ενάντια στα φράγμα της Μεσοχώρας, που το ακύρωσε και δικαστικά 7 φορές, αλλά στα ενδιάμεσα διαστήματα το ελληνικό κράτος το κατασκεύασε παράνομα και τώρα επιδιώκει να γεμίσει τον ταμιευτήρα και να το θέσει σε λειτουργία, είναι ασφαλώς ο πιο εμβληματικός αγώνας στην ιστορία του ελληνικού αντιφραγματικού κινήματος. Όχι όμως ο μόνος, καθώς παλιότερα δόθηκαν μάχες και στον Νέστο και στον Αώο, ενώ ο 11χρονος αγώνας ενάντια στο φράγμα του Αγίου Νικολάου στον Άραχθο απέβη τελικά νικηφόρος. Το κίνημα της Μεσοχώρας εξακολουθεί να αποτελεί εμπροσθοφυλακή και να έχει υπερτοπική σημασία.

Είναι μια μάχη που δίνεται τα τελευταία 40 χρόνια σε παγκόσμιο επίπεδο. Σημαντικός σταθμός η θεσμοθέτηση της «Ευρωπαϊκής Συνάντησης των ποταμών», τον Σεπτέμβριο του 2018 στο Σαράγιεβο. Σε βαλκανικό έδαφος όχι τυχαία, καθώς τα ζωντανά ποτάμια της χερσονήσου έχουν κερδίσει τον επίζηλο τίτλο της «γαλάζιας καρδιάς της Ευρώπης» και έχουν εμπνεύσει μια διεθνή καμπάνια προστασίας τους από την εντατική υδροηλεκτρική εκμετάλλευση. Κρίσιμο είναι το μέτωπο του Βιόσα στην Αλβανία, όπου το δίλημμα «φράγματα ή ποτάμιο εθνικό πάρκο» έχει φτάσει να επηρεάσει την προεκλογική ατζέντα. Ναι, Βιόσα είναι το αλβανικό όνομα του Αώου, γι’ αυτό και ο αγώνας αυτός μας αφορά άμεσα.

Ούτε και οι φραγματοποιοί, όμως, εμφανίζουν σημάδια κάμψης. Με πρωταγωνιστή τον κινέζικο καπιταλισμό, που δραστηριοποιείται κυρίως στην Αφρική, τα στοιχεία για το 2019 δείχνουν μια παγκόσμια αύξηση 2,5% στην παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας, από την οποία δεν εξαιρείται ούτε η Ευρώπη, κυρίως λόγω Τουρκίας. Ακόμα πιο ανησυχητική είναι η επιχείρηση «πρασινίσματος» των φραγμάτων εκ μέρους των ενεργειακών και κατασκευαστικών εταιριών και των κυβερνήσεων, που προσπαθούν να τα παρουσιάσουν σαν απαντήσεις στην κλιματική κρίση, χρησιμοποιώντας κάθε είδους επιχείρημα και αναπτύσσοντας νέα εργαλεία, όπως το περιβόητο «Πρωτόκολλο Αξιολόγησης Βιωσιμότητας της Υδροηλεκτρικής Ενέργειας».

Και στη χώρα μας, όμως, όπου μάλιστα τέτοιοι «περιορισμοί» αποτελούν πολυτέλεια, το υδροηλεκτρικό λόμπι δεν παύει να ανακινεί το θέμα. Προφανώς οι «έξυπνες λύσεις» του κεφαλαίου, που συχνά χρησιμοποιούνται σαν φύλλο συκής και εγκαταλείπονται στην πράξη, δεν μπορούν να αποτελούν πηγή σιγουριάς ή, ακόμα χειρότερα, να γίνονται αποδεκτές από μερίδα του κινήματος.

Η εξέλιξη των τελευταίων χρόνων αφορά την απομάκρυνση φραγμάτων και την αποκατάσταση της συνεχούς ροής. Βεβαίως, αυτή η «οικολογία της κατεδάφισης» περιορίζεται σε παλιές και εξαντλημένες κατασκευές, αλλά ας ξέρουμε ότι μέχρι στιγμής, μόνο στην Ευρώπη, έχουν καταστραφεί 5.000 φράγματα. Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα, που στοχεύει στην αποκατάσταση 25.000 χιλιομέτρων ελεύθερης ροής ποταμών μέχρι το 2030, είναι ένα χρήσιμο βοηθητικό επιχείρημα.

Γιάννης Παπαδημητρίου Ο Γιάννης Παπαδημητρίου είναι δικηγόρος, μέλος οικολογικών δραστηριοτήτων. Περισσότερα Άρθρα
Πρόσφατα άρθρα ( Περιβάλλον )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet