Ανεξάρτητα με ποιο λογοτεχνικό είδος καταπιάνεται ο Σταμάτης Πολενάκης, το στοιχείο της ικανότητάς του να συγκινεί τον αναγνώστη παραμένει η σταθερά. Ανεξάρτητα από το είδος, ο Πολενάκης γράφει, πάνω απ’ όλα, ως ποιητής. Με την ικανότητα ενός χαρισματικού ρήτορα, παρασύρει τον αναγνώστη στον κόσμο του κάθε φορά, σε έναν κόσμο, όμως, που επιτυγχάνει να τον περιλαμβάνει και στον οποίο ο ποιητής τον προκαλεί να συμμετέχει. Τις περισσότερες φορές ο κόσμος αυτός τον αφήνει απαισιόδοξο. Να αιωρείται σαρκάζοντας ή αυτοσαρκαζόμενος, προσδοκώντας έναν κόσμο καλύτερο.

Στο τελευταίο βιβλίο του –και πρώτο του μυθιστόρημα– Η Πάλη με τον Άγγελο, παρακολουθούμε τα ιστορικά εκείνα γεγονότα που οδήγησαν τον Ντοστογιέφσκι στη συγγραφή του μυθιστορήματος Οι Δαιμονισμένοι με οδηγό έναν κεντρικό αφηγητή ο οποίος, μέσα από την ουτοπία και τη μεγάλη επαναστατική τραγωδία του εικοστού αιώνα, καταλήγει σ' ένα είδος αποκάλυψης με την εικόνα ολόκληρης της ανθρωπότητας παγιδευμένης μέσα σ' ένα αεροπλάνο τυλιγμένο στις φλόγες.

 

Σε όλα σχεδόν τα βιβλία σας υπάρχει αναφορά σε ιστορικά γεγονότα ή πρόσωπα. Η επιλογή σας αυτή είναι συνειδητή; Αν ναι, στοχεύει σε κάτι;

Από τις αρχές της περιπέτειάς μου με τη γραφή, ξεκίνησε, χωρίς πραγματικά να το επιδιώκω, ένας διάλογος μεταξύ φαντασμάτων. Πιστεύω ότι ολόκληρη η λογοτεχνία είναι μ’ έναν τρόπο ένας τέτοιος διάλογος. Πολλές φορές αναφέρομαι στον συγγραφέα απέναντι στα φαντάσματα που τον βασανίζουν και το εκτόπλασμα του κόσμου, το οποίο σχηματίζει θολές μορφές, ακαθόριστες, που ανέρχονται απ’ το βαθύ πηγάδι της ζωής. Ο αγώνας βρίσκεται στο να τις αναδείξει κανείς, να τους δώσει συγκεκριμένη μορφή, να τις ονομάσει. Είναι ένας αγώνας που στην πραγματικότητα κανείς συγγραφέας δεν μπορεί να κερδίσει ποτέ και δε μπορεί παρά να έχει πάντοτε άδοξο τέλος. Σκέπτομαι συχνά τον Ρεμπώ. Τον μεγάλο, δαιμονικό ποιητή που προσπάθησε να αποκαταστήσει τη χαμένη ενότητα μεταξύ ποίησης και ζωής. Απέτυχε. Συντρίφτηκε και αναχώρησε γι’ αλλού, αναθεματίζοντας την ποίηση. Ο κόσμος είναι βαθιά αινιγματικός. Υπάρχουν μονάχα χρησμοί που προσπαθούμε εναγωνίως να ερμηνεύσουμε. Καμιά πειστική απάντηση στο αίνιγμα του Θεού και του κόσμου.

 

Διαβάζοντάς σας, κάθε φορά επανέρχεται στη σκέψη μου η έννοια της διαλεκτικής εξέλιξης της κοινωνίας. Την εξέλιξη αυτή την βλέπετε ως κυκλική ή δυναμική; Επαναλαμβάνεται «ως φάρσα η Ιστορία» ή υπάρχει έστω και μία μικρή βελτίωση της ζωής κάθε φορά που αλλάζει;

Δεν είμαι καθόλου βέβαιος τι είναι αυτό που κινεί τελικά τις δυνάμεις της ιστορίας και ποιο είναι το όνομα του σκοτεινού μηχανισμού που γυρίζει τον τροχό του κόσμου και τις βάζει σε κίνηση. Δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι υπάρχει κάποιου είδους νομοτέλεια στην ιστορία μέσω της οποίας οδηγούμαστε αργά αλλά σταθερά, σε κάποια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Φαίνεται σαν να βαδίζουμε στα τυφλά, έρμαια της μοίρας μας και της τυφλής τύχης. Υπάρχουν περίοδοι που φαίνεται σαν να ξεσπά ένα είδος φονικής τρέλας της ιστορίας το οποίο οδηγεί στην καταστροφή και το χάος. Υπάρχει ένας συνεχής αγώνας, ωστόσο. Όλα είναι ανοιχτά πάντοτε και τα πάντα μπορούν να συμβούν. Η μοίρα μας δεν είναι γραμμένη στα άστρα και είναι πάντοτε στο χέρι μας να μεταμορφώσουμε τη ζωή και να εξευγενίσουμε τον κόσμο. Περνάμε δια πυρός και σιδήρου μέσα από αέναες επαναστατικές τραγωδίες, μέσα από ήττες, αποτυχίες και συντριβές και πορευόμαστε διαρκώς προς ένα άπιαστο όνειρο το οποίο μας βοηθά να μείνουμε άνθρωποι μέχρι να καταφέρουμε κάποτε να σηκώσουμε μέσα από τα συντρίμμια του κόσμου την «ένδοξη πέτρα» για ν’ αναφερθώ στον τίτλο ενός βιβλίου μου, την ιερή πέτρα της ίδιας της ζωής.

 

Στο μυθιστόρημά σας έρχεται ως έκπληξη και μία αεροπορική τραγωδία, ένα πραγματικό συμβάν πριν από λίγα χρόνια. Πώς σκεφτήκατε να την επεξεργαστείτε και να την συμπεριλάβετε;

Η ερώτησή σας μου δίνει την ευκαιρία ν’ αφηγηθώ μια σύντομη προσωπική ιστορία. Το καλοκαίρι του 2005, αν θυμάμαι καλά, βρισκόμουν για ένα διάστημα στο Λονδίνο και συγκεκριμένα στο κέντρο της πόλης, περιοχή την οποία τρομοκράτες χτύπησαν πυροδοτώντας βόμβες στο μετρό και σε λεωφορεία, με αποτέλεσμα πολλές δεκάδες νεκρούς. Κάθε πρωί, πριν από το αποτρόπαιο συμβάν, περνούσα από την Εντεγκουέρ Ρόουντ, πεζός ή με τα μέσα μεταφοράς. Την προηγούμενη μέρα, είχα ανυποψίαστος πάρει το τραίνο για το Εδιμβούργο όπου έμαθα τα τρομερά νέα. Τα λέω όλα αυτά επειδή αυτό το συμβάν, μ’ οδήγησε τότε σε μια έντονη κρίση υπαρξιακής φύσεως. Μ’ έκανε έντονα να δω πόσο κρέμονται όλα, η ζωή μας η ίδια, σε μια λεπτή κλωστή, την οποία μπορεί οποιαδήποτε στιγμή να σπάσει· ένα τράβηγμα της σύμπτωσης ή της μοίρας. Και γιατί άραγε δεν βρισκόμουν κι εγώ ανάμεσα στα θύματα ενώ θα μπορούσε να έχει αυτό συμβεί; Ποιοι ήταν εκείνοι οι αθώοι και ανύποπτοι διαβάτες που εκείνο το μοιραίο πρωινό έχασαν τη ζωή τους ξαφνικά μ’ έναν τόσο αποτρόπαιο τρόπο; Το συμβάν αυτό, με είχε οδηγήσει τότε, σ’ έναν βαθύ αναστοχασμό. Μέσα απ’ αυτό, προήλθε το κεφάλαιο του βιβλίου το οποίο μιλά για μια άλλη τραγωδία, αεροπορική αυτή τη φορά, η οποία φαίνεται αναπόφευκτη καθώς όλα τα πρόσωπα που εμπλέκονται, φαίνεται σαν να κατευθύνονται προς τα εκεί μέσω ενός σκοτεινού μηχανισμού της μοίρας. Τι είναι όμως αυτό που ονομάζουμε, τέλος πάντων, μοίρα, αν υποθέσουμε ότι υπάρχει, και ποιος αποφασίζει ποιος θα σωθεί και ποιος θα γλιτώσει; Μέσα απ` αυτά τα ερωτήματα προέκυψαν άλλα που έτσι κι αλλιώς με βασάνιζαν πάντοτε κι έχουν να κάνουν με την ίδια τη φύση του κακού στον κόσμο, την προέλευση και την εξήγησή του, αν μπορεί να υπάρξει κάποια εξήγηση. Δε μπορεί να είναι θέλημα Θεού αυτή η ανεξάντλητη ποσότητα των δακρύων που πέφτουν πάνω στη φτωχή μας γη σαν βροχή, ούτε αυτή η πελώρια σκιά του κακού που κυριαρχεί στον κόσμο μπορεί να εξηγηθεί ή να δικαιολογηθεί υπό το φως οποιασδήποτε θεολογίας επειδή όπως αναφέρει ο αφηγητής στο βιβλίο μου, «μου είναι εντελώς ξένη η ιδέα ενός Θεού που επιλέγει ποιος θα σωθεί και ποιος θα πεθάνει.» Έτσι, μέσω όλων αυτών κατέληξα και πάλι να μιλώ, μεταξύ άλλων, για τον πλέον αγαπημένο μου όλων των συγγραφέων, τον Ντοστογιέφσκι, ο οποίος είχε διαισθανθεί το αδιέξοδο στο οποίο οδηγείται ο σημερινός κόσμος και είχε διατυπώσει κρίσιμα ερωτήματα μ’ έναν τρόπο μοναδικό και ανυπέρβλητο.

Μανόλης Πολέντας Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet