O ενετικός λιμένας με τα πέριξ αυτού μνημεία να εξαιρεθούν άμεσα από την υπαγωγή του Ο.Λ.Η. στο ΤΑΙΠΕΔ.

 

 

Από δημοσιεύματα στον Τύπο και επιστολές φορέων έγινε γνωστή η σχεδιαζόμενη εκχώρηση σε ιδιώτες του ενετικού λιμένος Ηρακλείου και της χερσαίας λιμενικής ζώνης που τον περιβάλλει, πλην του φρουρίου Κούλε και των Νεωρίων. Το γεγονός αυτό, προκάλεσε την έντονη ανησυχία και αντίδραση των συναρμόδιων Υπηρεσιών του ΥΠΠΟΑ, τοπικών βουλευτών, τοπικών αρχών, φορέων και εν γένει της τοπικής κοινωνίας, καθώς ο ενετικός λιμένας και τα πέριξ αυτού μνημεία αποτελούν σύμβολα για την πόλη του Ηρακλείου και είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τη μακραίωνη ιστορία της.

Θα ήταν αδιανόητο η πόλη του Χάνδακα να χάσει τον ενετικό λιμένα της, την ίδια την καρδιά και τη φυσιογνωμία της, όχι μόνο γιατί δεν είναι σύννομο, όπως θα αναλυθεί παρακάτω αλλά και γιατί δεν θα το ανεχτούν οι πολίτες της.

 

Σε πείσμα της ανθρώπινης μανίας

 

Η λειτουργία του φυσικού όρμου του Ηρακλείου ως επίνειου της Κνωσού, μαρτυρείται από το Στράβωνα, γεωγράφο και περιηγητή του 1ου αιώνα π.Χ. Σύμφωνα με νεώτερες έρευνες, η πρώτη οχύρωση της πόλης που περιέβαλε και τον λιμένα ανάγεται στους ελληνιστικούς χρόνους. Υπάρχουν ωστόσο ενδείξεις ότι το μικρό φυσικό αγκυροβόλιο ήταν σε χρήση ήδη από τους μινωικούς χρόνους. Τον 7ο αιώνα μ.Χ. οι Βυζαντινοί, υπό την αραβική απειλή, οχύρωσαν την πόλη ξανά. Η οχύρωση που προσέδωσε στην πόλη το όνομά της (Rabdel Khandaq, Χάνδακας και Candia) και η στρατηγική θέση του λιμένα της, στο σταυροδρόμι των εμπορικών δρόμων της Μεσογείου, καθόρισε την ιστορική της μοίρα. Οι Άραβες την κατέστησαν βάση του εμπορίου τους στην Ανατολική Μεσόγειο και ορμητήριο των επιδρομών τους κατά των Βυζαντινών, ενώ οι Ενετοί πρωτεύουσα του Βασιλείου της Κρήτης και έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς σταθμούς. Για την κάλυψη των αυξημένων εμπορικών και αμυντικών τους αναγκών προχώρησαν ήδη από τα πρώτα χρόνια της παρουσίας τους στην Κρήτη στην αναβάθμιση των λιμενικών εγκαταστάσεων. Κατασκεύασαν σταδιακά τρία συγκροτήματα νεωρίων, δεξαμενές νερού και μια αποθήκη άλατος. Ταυτόχρονα, συντήρησαν την παράκτια οχύρωση του λιμένα, βελτίωσαν την οχύρωση του προσήνεμου και του υπήνεμου λιμενοβραχίονα και μετά το σεισμό του 1508, στο πλαίσιο κατασκευής της νέας διευρυμένης προμαχωνικής οχύρωσης της πόλης, ανέγειραν στο άκρο του ΒΔ λιμενοβραχίονα, στη θέση ενός παλαιότερου πύργου-φάρου, το μεγάλο επιθαλάσσιο φρούριο Rocca a Mare, γνωστό σήμερα με την οθωμανική του ονομασία, Κούλες. Το λιμάνι, όπως διαμορφώθηκε στη Βενετοκρατία, διατηρήθηκε σχεδόν ακέραιο ως τη δεκαετία του 1930. Εκτεταμένες καταστροφές υπέστη κατά τη διάρκεια των εργασιών για τον εκσυγχρονισμό και την επέκτασή του, εντούτοις εξακολουθεί να δεσπόζει σε πείσμα της ανθρώπινης μανίας και να αποτελεί τοπόσημο και αγαπημένο προορισμό των κατοίκων και των επισκεπτών της.

 

Διοίκηση και διαχείριση από το Δημόσιο

 

Φυσικά όλα αυτά τα μνημεία προστατεύονται από τις διατάξεις του αρχαιολογικού νόμου. Το ιστορικό κέντρο της πόλης του Ηρακλείου έχει χαρακτηριστεί αρχαιολογικός χώρος από το 1965, ενώ ο αρχαιολογικός χώρος του ιστορικού τμήματος της πόλης που περικλείεται από τα ενετικά τείχη, την τάφρο και τα πρώτα οικοδομικά τετράγωνα περιμετρικά της οριοθετήθηκε το 2012. Το τμήμα της χερσαίας ζώνης λιμένος Ηρακλείου που ανήκει στην αρμοδιότητα του Ο.Λ.Η., από τον Κόλπο του Δερματά έως την οδό Εθνικής Αντιστάσεως, βρίσκεται εντός των ορίων του οριοθετημένου αρχαιολογικού χώρου και περιλαμβάνει μεμονωμένα αρχαία μνημεία, όπως το τμήμα του παράκτιου βυζαντινού και ενετικού τείχους, από τον Κόλπο του Δερματά έως τον Προμαχώνα Σαμπιονάρα, το επιθαλάσσιο ενετικό Φρούριο λιμένος Ηρακλείου, επισκέψιμο μνημείο του ΥΠΠΟΑ που λειτουργεί με εισιτήριο και τον προσήνεμο ενετικό μόλο, που αποτελούν τμήμα των τειχών, αλλά και τον ενετικό λιμένα και το ναύσταθμο, με τα τμήματα των νεωρίων, τη δεξαμενή ύδατος Τζάνε και την αποθήκη Άλατος. Επιπλέον, τη Μονή του Αγίου Πέτρου των Δομηνικανών και τον απαλλοτριωμένο αρχαιολογικό χώρο της Καστέλας. Στην αρμοδιότητα του Ο.Λ.Η. εμπίπτουν επίσης το οικιστικό συγκρότημα του Λαβυρίνθου καθώς και η παραλία της Τρυπητής και του Πόρου, όπου έχει ανασκαφεί μινωικός λιμενικός οικισμός με εργαστήρια και νεώρια.

Βάσει του άρθρου 7 του Αρχαιολογικού Νόμου 3028/02, όπως αυτό συμπληρώθηκε το 2019 (ΦΕΚ 73/Α/17-3-2019) το σύνολο των σωζόμενων αρχαίων λιμενικών εγκαταστάσεων του Ηρακλείου ανήκουν στο κράτος κατά κυριότητα και νομή, είναι πράγματα εκτός συναλλαγής και ανεπίδεκτα χρησικτησίας, η δε διοίκηση και διαχείρισή τους πρέπει να ασκείται από το Δημόσιο σύμφωνα με το σκοπό τους. Συνεπώς, οποιαδήποτε ιδιωτικοποίηση, εκμίσθωση ή παραχώρηση της ακίνητης περιουσίας του Ο.Λ.Η., όπως κτιριακές και θαλάσσιες υποδομές, δεν δύναται να συμπεριλάβει τον ιστορικό λιμένα. Στην περίπτωση που τα αναφερόμενα στα δημοσιεύματα ευσταθούν θα πρέπει να υπάρξει παρέμβαση του ΥΠΠΟΑ, ώστε ο ενετικός λιμένας με τα πέριξ αυτού μνημεία να εξαιρεθούν άμεσα από την υπαγωγή του Ο.Λ.Η. στο ΤΑΙΠΕΔ. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι αυτό συνέβη και με τα μνημεία, τα οποία εξαιρέθηκαν της παραχώρησης στο Υπερταμείο, βάσει του ΦΕΚ 57/Β/2019, ενώ το άρθρο 7 του Αρχαιολογικού Νόμου τροποποιήθηκε το 2019, μετά την «περιπέτεια» που είχαν τα μνημεία με το Υπερταμείο, προκειμένου να θωρακιστεί η δημόσια διαχείριση των μνημείων, των αρχαιολογικών χώρων και των μουσείων και να μην κινδυνεύσουν από βλέψεις ιδιωτικοποίησης, που θα σημάνουν την αλλότρια χρήση τους και πιθανώς την καταστροφή τους, όπως έγινε και στο παρελθόν.

 

Βιβλιογραφία

Χρυσούλα Τζομπανάκη (1997) «Θαλασσινή Τριλογία του Χάνδακα, Το λιμάνι, τα νεώρια, το φρούριο στη θάλασσα», Χρυσούλα Τζομπανάκη-ΤΥΠΟΚΡΕΤΑ, Ηράκλειο, 35-45.

Βασιλική Συθιακάκη, Ελένη Κανάκη, Χαρά Μπιλμέζη (2015), «Οι παλαιότερες οχυρώσεις του Ηρακλείου: μια διαφορετική προσέγγιση με βάση τα νεότερα ανασκαφικά δεδομένα», ΑΕΚ 3, τ. Α΄, 395-410.

Βασιλική Συθιακάκη, λήμματα στη διαδικτυακή πύλη του φρουρίου Κούλε.

Μαρία Μαρή Η Μαρία Μαρή είναι αρχαιολόγος, μέλος του Τοπικού
Παραρτήματος Κρήτης του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων.
Περισσότερα Άρθρα
Πρόσφατα άρθρα ( Περιβάλλον )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet