Η ανά χείρας συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του Τάσου Κουράκη καλύπτει χρονικά 25 χρόνια (από το 1995-2020). Σε αυτό το τέταρτο ενός αιώνα, ο Τάσος, για να δανειστώ τα δικά του λόγια, έλιωσε άοκνα και επίπονα τόνους λέξεων για να βγάλει στίχους-πολύτιμους λίθους και να τους ανασύρει στο φως από το ορυχείο της θλίψης. Το βιβλίο είναι απτό τεκμήριο «πώς να δημιουργείς πολύτιμους λίθους πάνω και κυρίως… χάριν των τραυμάτων σου» (σ. 86), όπως τα μαλάκια με όστρακο φτιάχνουν μαργαριτάρια εκκρίνοντας το μάργαρο, αυτή την τέλεια ουσία, «οσάκις κόκκος κακός εισχωρήσει μέσα τους». (σ. 86).

 

Άπαντα τα ποιήματα δεν παρατίθενται με τη χρονολογική σειρά έκδοσής τους αλλά ταξινομούνται με βάση επτά θεματικές: είναι αυτά του έρωτα, του αναστοχασμού, της θέωσης, της γραφής, τα κοινωνικά, του τέλους και τα… άλλα. Απείθαρχες οι επιλεγείσες θεματικές στο συμβατικό χρονολόγιο της γραφής, γίνονται ουσιαστικά ψηφίδες ταυτότητας και οδοδείκτες μιας διαδρομής ζωής του ποιητή, του επιστήμονα, του πολιτικού, του αγωνιστή, του εραστή και ερωτευμένου.

Στην πρώτη ενότητα περί έρωτα, ο Τάσος Κουράκης μετουσιώνει σε λόγο ποιητικό την οργάνωση και την εμπειρία του κόσμου με βάση, όχι την ταυτότητα αλλά τη διαφορά. Ο έρωτας γίνεται η ρεβάνς του δύο εναντίον του ενός. Δεν αποκτούμε εμπειρία του κόσμου μέσω μιας μοναχικής και αυτάρεσκης εν τέλει συνείδησης που ανα-παριστά βουλιμικά τον κόσμο, όπως αξιώνει μια μακρά παράδοση φιλοσοφικής σκέψης. Διαβάζουμε στο τελευταίο ποίημα της πρώτης ενότητας: «όπως η σκέψη του ανθρώπου συντελείται στον λόγο, έτσι και το σώμα του ανθρώπου συντελείται στον έρωτα».

Και σε ένα άλλο, γράφει ο Τάσος Κουράκης: «Ένα σώμα γίνεται κορμί οσάκις ξαναπλάθεται στην πινακωτή του άλλου». (σ. 40). Ο έρωτας στην ποίηση του Κουράκη γίνεται η στιγμή της γέννησης του κόσμου και της επανεπινόησης της ζωής. Τότε που «πρωτοβγαίνεις στη ζωή και αντικρύζεις το φως» (σ. 13).

Και δεν υπάρχει έρωτας με ρήτρες ασφαλείας. Έρωτας με νόμους, κανόνες και κανονικότητες είναι οξύμωρο. «Τα μεγάλα πάθη έχουν μεγάλο τίμημα. Η πολλή ζωή έχει πολύ θάνατο», διαβάζουμε στο ποίημα με τίτλο «Το δάνειο του έρωτα».

Αποτολμώντας μια μετάφραση στο ιδίωμα της φιλοσοφίας των αρμών της ποίησης του Τάσου Κουράκη, θα υποστήριζα ότι είναι οι εξής δύο: Η ετερότητα και η διαλεκτική.

Είμαστε οι άλλοι, υπάρχουμε μέσα από και για τον Άλλο – με κεφαλαίο το «Α». Ο άλλος ως αντικατοπτρισμός μας, ως συνείδηση, ως ο ίδιος ο όρος δυνατότητας της ύπαρξής μας ανατρέπει τις ασφαλείς καρτεσιανές βεβαιότητες. Στο σκέπτομαι άρα υπάρχω αντιτάσσει το αναγνωρίζομαι άρα υπάρχω. Και αντίστροφα: «εσύ δεν είσαι, αν δεν γίνεις ο Άλλος. Τότε μόνον γίνεσαι Εσύ», γράφει ο Κουράκης στο ποίημα του «Γράμμα σε Αδαή». Και στο ίδιο ποίημα: «Αν δεν δεις το είδωλό σου στον Άλλον, τον μετανάστη, τον άνεργο, τον εξαρτημένο, τον φυλακισμένο, τον άστεγο, τότε δεν βλέπεις τον καθρέπτη αλλά την κορνίζα». Άλλωστε σε κάθε παράσταση εναλλάσσονται οι ρόλοι και «καμιά θέση δεν είναι καπαρωμένη για πάντα» (σ. 264).

Σε μια από τις θέσεις του για τον Feuerbach, ο Μαρξ διατυπώνει το φαινομενικά οξύμωρο της ουσίας του ανθρώπου ως του συνόλου των κοινωνικών του σχέσεων. Ο άνθρωπος δεν «είναι» άπαξ, δεν καθορίζεται από μια αναλλοίωτη και αμετάβλητη στον χρόνο ουσία. Γίνεται διαρκώς μέσα από τους ανθρώπους που τον περιβάλλουν, τις ιδέες και τις συμπεριφορές τους. Γίνεται μέσα από τις μουσικές και τα βιβλία, τις «λέξεις που ακουμπάμε πάνω τους», όπως διαβάζουμε στο ποίημα «είμαστε οι επιρροές μας» (σ. 276). Ένα «βαδίζον απόσπασμα της κοινωνίας», «της πορείας του μεγάλου συλλογικού, που ακόμη συνεχίζεται» (σ. 277), «ένα ψίχουλο απ’ το καρβέλι της ανθρωπότητας» γράφει στο τελευταίο ποίημα ο Τάσος Κουράκης, ή ο ελάχιστος χώρος «ανάμεσα στην ερημία του ζώου και το μοναχόν του Θεού» (σ. 257). Αυτό είναι ο άνθρωπος.

Σε όλο σχεδόν το έργο του Τάσου Κουράκη, η ποίηση διασταυρώνεται με τη φιλοσοφία. Αφηρημένες έννοιες αναβαπτίζονται στα νάματα του ποιητικού λόγου και μετουσιώνονται σε εικόνα, συναίσθημα και βίωμα. Και αντίστροφα: η ποίηση γίνεται ενίοτε αναστοχαστική. Αναστοχάζεται τον ίδιο τον εαυτό της.

Τελειώνω με τα ποιήματα που γέννησαν οι τρικυμίες της ιστορίας και οι δρόμοι των αγώνων μιας πάσχουσας ανθρωπότητας. Εμφιαλωμένα μηνύματα στην πλημμυρίδα της σημερινής βαρβαρότητας, εκμαγεία ουτοπίας και μικρές χαραμάδες στο συμπαγές του ζόφου, που αφήνουν το φως να περάσει, τα ποιήματα του πολιτικού και του αγωνιστή δεν ανα-παριστούν απλώς αλλά ποιούν αστερισμούς νοημάτων ξεχασμένων και ανασταίνουν έννοιες ημιθανείς: αλληλεγγύη, συλλογικότητα, τους μεγάλους «πρώτους πληθυντικούς» της ιστορίας, τα «δεν» και τα «όχι», ό,τι χρειάζεται, όπως γράφει ο ίδιος, «για να μην κοιμηθεί κανένα όνειρό μας, να μην κουραστεί καμιά ουτοπία μας και γείρει. Και ίσως κάποιος αυτόχειρας δεν κλοτσήσει το σκαμνί». (σ. 217).

Τον Τάσο Κουράκη τον γνώρισα στη Βουλή. Βρεθήκαμε συνταξιδιώτες στο τρελοβάπορο, που θά ΄λεγε και ο Ελύτης, χωρίς να λογαριάζουμε φουρτούνες και χωρίς να βουλιάξουμε φτιάχνοντας μια μικρή ψηφίδα ιστορίας. Με νίκες και ήττες, συνθηκολογήσεις και ματαιώσεις, αλλά και «ανοίγοντας» δρόμους μέσα από εκτροχιασμούς, όταν ξεφεύγαμε από την πεπατημένη με μοναδικά εφόδια «μισή φέτα όνειρο και λίγες θρούμπες ουτοπίες» για να βαδίζουμε «πάνω στα κύματα» (σ. 108).

Στην καθημερινότητα μιας τετραετίας, ο Τάσος Κουράκης μας δίδαξε χωρίς διδακτισμούς σε τι συνίσταται το ήθος της Αριστεράς: δεν είναι οι μεγαλοστομίες και οι μεγαλεπήβολες πλην εύκολες αναλύσεις. Είναι οι μικρές αντιστάσεις και τα «όχι» που λέγονται με ρίσκο και στοιχίζουν, είναι το ήθος της συνάντησης με τον Άλλον, της αλληλεγγύης. Γιατί, όπως γράφει, «Κι όταν ένα δέκατο αλληλεγγύης αρκεί για να θρέψει τους πεινασμένους όλου του κόσμου, να γεμίσει όλες τις βιβλιοθήκες, να γκρεμίσει όλες τις φυλακές, και πάλι κάτι θα περισσέψει για το μοιρολόι των χαμένων συντρόφων ή το νανούρισμα των αγέννητων παιδιών» (σ. 198).

Σε ένα από τα τελευταία δείγματα γραφής αυτής της συγκεντρωτικής έκδοσης βρήκα σε λέξεις τον κανόνα βίου και την ποίηση του Τάσου:

«Στην πραγματικότητα δεν δίδαξα, απλώς δώρισα στους άλλους κομμάτια του εαυτού μου, παραμένοντας ακέραιος». Τάσο, σ’ ευχαριστούμε.

 

Tο κείμενο αποτέλεσε ομιλία στην παρουσίαση του βιβλίου του Τάσου Κουράκη «Ποιήματα (1995-2020)» συγκεντρωτική έκδοση από τον Ιανό.

ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet