Με αφορμή το βιβλίου του Ολύμπιου Δαφέρμου «Γαλλικός Μάης και αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα», Εκδόσεις Εταιρεία Σύγχρονης Ιστορίας, 2020

 

Στο τελευταίο εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο του, ο Ολύμπιος Δαφέρμος πραγματεύεται τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ του Γαλλικού Μάη και του ελληνικού Αντιδικτατορικού Φοιτητικού Κινήματος (Α.Φ.Κ.), που συνέβησαν κάτω από πολύ διαφορετικές πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Μια τόσο συστηματική συγκριτική μελέτη, νομίζω, γίνεται πρώτη φορά και είναι ευτύχημα διότι ο συγγραφέας, ο οποίος είχε ενεργό συμμετοχή, έχει μελετήσει συστηματικά το Α.Φ.Κ. και έχει εκδώσει τρία σχετικά βιβλία.

 

Για να αποκτήσει η/ο αναγνώστρια/ης μια γεύση των όσων υποστηρίζει σταχυολογούμε μερικές εκτιμήσεις του. «Στη Γαλλία, ο αστικός κοινοβουλευτισμός έδειχνε να λειτουργεί αποτελεσματικά. Να σημειωθεί ότι εκείνη την περίοδο σε πολλές χώρες τις Ευρώπης υπήρχε οργασμός παραγωγής νέων θεωριών της αμφισβήτησης, που επηρέασαν το Μάη, το κριτικό πνεύμα των οποίων πήγαινε πέρα από τον καπιταλισμό και τη γραφειοκρατική και αυταρχική Αριστερά. Η ηθική του Μάη μπορεί να συμπυκνωθεί στις λέξεις: ισότητα, αντιρατσισμός, δικαιοσύνη, συλλογικότητα, αλληλεγγύη, αξιοπρέπεια όλων, άμεση δημοκρατία, ελευθερία, χειραφέτηση, ενάντια στους πολέμους, τη βία, και τα βασανιστήρια. Στην Ελλάδα είχαμε μια στρατιωτική δικτατορία που προέκυψε ως επιστέγασμα του αντιαριστερού και αντιδημοκρατικού μετεμφυλιακού κράτους. Ανολοκλήρωτοι πολιτικοί, οικονομικοί και κοινωνικοί θεσμοί δυσλειτουργούν κάτω από την αυστηρή εποπτεία ξένων δυνάμεων και μη εκλεγμένων οργάνων (θρόνος, στρατός, παρακράτος, δικτατορίες). Επιπλέον ο εμφύλιος έχει αφήσει τραυματισμένο το κοινωνικό σώμα με την ισοπολιτεία να είναι άπιαστο όνειρο. Επόμενο είναι τα δύο κινήματα να μην έχουν την ίδια φυσιογνωμία, αν και τα δύο ήταν ανατρεπτικά. Ο Μάης ως προς το αστικό καθεστώς της Γαλλίας. Το Α.Φ.Κ. ως προς τη στρατιωτική δικτατορία.

Οι οργανωμένοι φοιτητές στα δύο ΚΚ και στις μικρότερες οργανώσεις της Αριστεράς δρούσαν, οργάνωναν και λειτουργούσαν καθοριζόμενοι περισσότερο από το Α.Φ.Κ., που και οι ίδιοι δημιουργούσαν, και πολύ λιγότερο από τις οργανώσεις τους. Το αυθόρμητο κίνημα αγνοεί τις προϋπάρχουσες οργανωτικές δομές και στήνει τη δικιά του αυτοοργάνωση. Το κίνημα ηττάται συμβατικά στο Πολυτεχνείο ενώ ταυτόχρονα συντρίβει τη χούντα ηθικά και την απομονώνει από το κοινωνικό σώμα. Τα δύο ΚΚ δεν μπόρεσαν να καθοδηγήσουν το κίνημα παρά τις προσπάθειες που έκαναν. Ήταν πολιτικά και οργανωτικά αυτόνομο, όχι όμως και ιδεολογικά.

Η ηθική του Αντιδικτατορικού Φοιτητικού Κινήματος ήταν η απόλυτη ισότητα φοιτητών -φοιτητριών. Υιοθέτησε τις αξίες: ισότητα, ελευθερία, δικαιοσύνη, αλληλεγγύη, αξιοπρέπεια για όλους. Το Α.Φ.Κ. ζήταγε επιμόνως και ρητά ελευθερία, την οποία ταύτιζε με την πτώση της χούντας.

Ο Μάης παρήγαγε νέα νοήματα, νέα οργανωτικά σχήματα διαφορετικά εκείνων της Αριστεράς, νέους τρόπους λειτουργίας και δράσης. Με την ίδια λογική πορεύτηκε και το Α.Φ.Κ. αλλά λιγότερο ριζοσπαστικά και με μικρότερη ευρύτητα. Ο Μάης ήταν ταυτόχρονα και μια πολιτιστική εξέγερση ευρέος φάσματος. Το Α.Φ.Κ. ήταν μόνο πολιτική εξέγερση.

Και τα δύο κινήματα αγωνίστηκαν για ζητήματα για το σύνολο της κοινωνίας και όχι για δικά τους συμφέροντα. Δεν είχαν οικονομικά αιτήματα. Ήταν αυτόνομα, αυθόρμητα, αυτοτροφοδοτούμενα και αυτοοργανωμένα. Ο Μάης καθολικά και το Α.Φ.Κ. με τον τρόπο που οργανώθηκε, λειτούργησε και έδρασε: ήταν αμεσοδημοκρατικός, αντιιεραρχικός, συμμετοχικός και αντιαυταρχικός. Ο Μάης είχε μια ελευθεριακή και όχι μια αριστερή φυσιογνωμία. Μια κοινωνία χειραφετημένων και αυτεξούσιων πολιτών. Μια κοινωνία ριζικά διαφορετική εκείνης του καπιταλισμού και των δεσποτικών σοβιετικών καθεστώτων. Το Α.Φ.Κ. δεν είχε συνείδηση αυτής του της φυσιογνωμίας. Ίσως το πυκνό σε γεγονότα κίνημα, οι συνθήκες δικτατορίας (απειλές, συλλήψεις, ξυλοδαρμοί, βασανιστήρια) και η θεωρητική υστέρηση της ελληνικής κοινωνίας δεν του το επέτρεψαν.

Το αυθόρμητο, η αυτοοργάνωση και ο βολονταρισμός ήταν συστατικά στοιχεία και των δύο κινημάτων δίχως εκ των προτέρων πολιτικές αναλύσεις και χάραξη τακτικών και στρατηγικής, εκ των πραγμάτων βρισκόντουσαν απέναντι στους κομματικούς και συνδικαλιστικούς μηχανισμούς και γραφειοκρατίες.

Ο Μάης είχε την ενεργητική συμμετοχή μεγάλου τμήματος του πληθυσμού. Το Α.Φ.Κ. είχε την παθητική αποδοχή μεγάλου μέρους του πληθυσμού. Και στις δύο περιπτώσεις φοιτητές δημιουργούν ιστορικά γεγονότα, λειτουργώντας ως πρωτοπορία διεκδικώντας αιτήματα που αφορούσαν όλη την κοινωνία.

Ο Μάης και η γενιά του δαιμονοποιήθηκαν. Σε αυτούς έριχναν τις ευθύνες για πλείστα όσα προβλήματα της Γαλλίας. Στη χώρα μας δαιμονοποιήθηκε η γενιά του Πολυτεχνείου, μετά την οικονομική κρίση. Έπρεπε να βρεθεί ένας αποδιοπομπαίος τράγος, ο οποίος θα απάλλασσε από τις ευθύνες την πολιτική και οικονομική ελίτ, τους πραγματικούς ενόχους. Υπήρχε και ο φόβος ότι το αντιστασιακό πνεύμα του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος θα μπορούσε να πυροδοτήσει αντιδράσεις απέναντι στην αυθαίρετη και εξωγενή επιβολή στη χώρα των μνημονίων».

 

Κριτικές παρατηρήσεις

 

Ο Ολύμπιος Δαφέρμος παραθέτει, ανάμεσα στην εξαιρετική παρουσίαση του για τις ομοιότητες και τις διαφορές των δυο κινημάτων, ορισμένες απόψεις για τις οποίες θα παραθέσω τις επιφυλάξεις μου:

Γράφει:

1. «Το Α.Φ.Κ. καλύπτει το κενό αντίστασης και αντιπολίτευσης με ένα εντελώς ρηξικέλευθο τρόπο. Οι οργανωμένες δυνάμεις της Αριστεράς είχαν μια διαφορετική πολιτική λογική, πέρα από το γεγονός ότι είχαν ήδη αποτύχει στις αντιστασιακές τους προσπάθειες».

Δεν υπάρχει, νομίζω, κενό αντίστασης και αντιπολίτευσης. Από τη πρώτη στιγμή οι δυνάμεις της Αριστεράς ξεκίνησαν αντιστασιακή δράση με πολυποίκιλες ενέργειες, ακόμα και δυναμικές (βομβιστικές). Ο στόχος τους (με διαφοροποίηση του ΠΑΚ) δεν ήταν να ανατρέψουν με τα όπλα τη δικτατορία, αλλά να ευαισθητοποιήσουν τη διεθνή κοινότητα και κυρίως τον ελληνικό λαό για μαζικό κίνημα ανατροπής της. Οι παράνομες αντιστασιακές οργανώσεις πέτυχαν σε αυτό, όπως και ο ίδιος αναφέρει: «Οι απολογίες των αντιστασιακών στα δικαστήρια και η εξιστόρηση των βασανιστηρίων που υπέστησαν από τους μηχανισμούς καταστολής βοήθησαν την πυροδότηση του Α.Φ.Κ.».

2. «Το Α.Φ.Κ. δεν αμφισβήτησε ούτε στο ελάχιστο, την αυθεντία και εξουσία της πανεπιστημιακής έδρας, ούτε την οργάνωση-λειτουργία, τον τρόπο διδασκαλίας, τις σχέσεις καθηγητών-φοιτητών, τα προγράμματα σπουδών, τη μεταδιδόμενη γνώση και την όλη αυταρχική δομή του ελληνικού Πανεπιστημίου, σε αντίθεση με τον Γαλλικό Μάη».

Δεν έχει δίκιο. Προφανώς δεν έγινε όπως το δυναμικό ποτάμι αμφισβήτησης του Μάη. Ξεκινώντας από τη «Μελέτη των 12» της ΑΣΟΕΕ (Γενάρης 1993), που επεκτάθηκε σε πολλές σχολές της χώρας, έβαζε εμπεριστατωμένα τα παραπάνω θέματα αμφισβήτησης του τότε Πανεπιστημίου. Οι ενέργειες αυτές αναβάθμισαν και συνέβαλαν στην ανάπτυξη μαζικού Α.Φ.Κ. Θυμίζω τη παραπομπή των 12 στο Πειθαρχικό της ΑΣΟΕΕ και την πρώτη επί δικτατορίας μαζική συγκέντρωση σε σχολή (1.300 άτομα) στην απολογία τους (5/2/1973) και αμέσως μετά την πρώτη κατάληψη του Πολυτεχνείου και τη δίκη των 11 (14/2/1973), τη στράτευση των φοιτητών και τις καταλήψεις της Νομικής.

3. «Ήταν ένα μονοδιάστατο κίνημα και γι’ αυτό δεν μπόρεσε να υπάρξει με κανένα τρόπο και καμιά μορφή κατά τη μεταπολίτευση. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου ήταν η κορύφωση του και ταυτόχρονα το οριστικό του τέλος».

Η κρίση αυτή είναι απόλυτη. Προφανώς, δεν εξελίχτηκαν τα πράγματα όπως τα ονειρευόμασταν. Από τον τρόπο πτώσης της δικτατορίας, την προσπάθεια περιθωριοποίησης ιδεών και πρωταγωνιστών του Α.Φ.Κ. από τις δυνάμεις της Αριστεράς κτλ. Όμως, διαμόρφωσε αντιστασιακό κλίμα βάζοντας τη σφραγίδα του στις μετέπειτα πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις. Ο Σαρκοζί στις πρώτες δηλώσεις του ανέφερε «να τελειώνουμε με τη γενιά του Μάη». Στην Ελλάδα, «το αντιστασιακό πνεύμα του Α.Φ.Κ.» φοβίζει ακόμα όχι μόνο τα συστημικά ΜΜΕ, αλλά και πολλούς πολιτικούς της Δεξιάς, που αναφωνούν ακόμα και σήμερα «να τελειώνουμε με τη γενιά του Πολυτεχνείου»…

Μάκης Μπαλαούρας Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet