Ο Σωτήρης Ρούσσος, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και επιστημονικός υπεύθυνος του Κέντρου Mεσογειακών, Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών (ΚΕΜΜΙΣ) μιλά στην «Εποχή» για τον «αιφνιδιασμό» της Δύσης από τις εξελίξεις στο Αφγανιστάν και την προσπάθεια των Ταλιμπάν να αναζητήσουν διεθνώς συνομιλητές για να εδραιώσουν την εξουσία τους στη χώρα.

 

 

Ανήκεις σε εκείνους που λίγο πολύ είχαν προβλέψει τις εξελίξεις στο Αφγανιστάν. Πώς γίνεται σήμερα οι δυτικοί ηγέτες να δηλώνουν αιφνιδιασμένοι;

Νομίζω ότι υπήρχε μια αντίληψη, η οποία πιθανώς προήλθε από διάφορα προβλήματα συνεννόησης που είχαν οι διάφορες υπηρεσίες των ΗΠΑ, ότι ο αφγανικός στρατός θα αντέξει τουλάχιστον για έναν, ενάμιση μήνα για να αποτελέσει ένα ανάχωμα για την επέλαση των Ταλιμπάν. Συνεπώς, θα είχαν τη δυνατότητα και το χρόνο για μια πολύ πιο ομαλή αποχώρηση. Εκείνο που προκάλεσε τη μεγάλη έκπληξη των δυτικών κυβερνήσεων ήταν ότι δεν είχαν υπολογίσει πόσο «χάρτινος» ήταν αυτός ο στρατός που είχαν φτιάξει. Και βεβαίως είναι δύσκολο ενδοϋπηρεσιακά κάποιος να πάει στον πρόεδρο των ΗΠΑ και να του πει ότι «ξέρεις έχουμε δώσει σχεδόν ενάμιση τρισεκατομμύρια δολάρια για αυτό το στρατό και αυτό το κράτος και δεν πιστεύουμε ότι αυτό θα κρατήσει πάνω από δύο μέρες». Πιθανώς, λοιπόν, όταν ρωτούσε ο πρόεδρος, οι αρμόδιοι αξιωματούχοι να του έλεγαν ότι ο στρατός θα κρατήσει για κάποιο διάστημα. Κανείς που ήθελε να διατηρήσει το κεφάλι του στη γραφειοκρατική ιεραρχία των ΗΠΑ δεν ήταν δυνατό να πάει και να του πει ποιά ήταν η πραγματική εικόνα. Ότι ουσιαστικά το ενάμιση τρισ. πετάχτηκε στα σκουπίδια.

 

Τελικά ποιος ελέγχει το Αφγανιστάν σήμερα;

Πέρα από την κατάρρευση του αφγανικού στρατού, οι Ταλιμπάν κατάφεραν να προελαύσουν μέσα από τοπικές συμφωνίες με φυλάρχους. Άρα ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος της χώρας, κάπου το 90%, αλλά αυτό σε πολλές περιοχές έχει γίνει μέσα από τοπικές συμφωνίες με φυλάρχους. Αν αυτές οι συμφωνίες δεν αντέξουν, τότε είναι πολύ πιθανό να έχουμε νέες συγκρούσεις, χαμηλότερης έντασης, αλλά συγκρούσεις. Έτσι ελέγχουν τη χώρα οι Ταλιμπάν. Όχι επειδή βρίσκονται παντού και έχουν επιβάλει το μονοπώλιο της ένοπλης βίας.

 

Είχαν πάρει οι ΗΠΑ εγγυήσεις από τους Ταλιμπάν και τι είδους;

Η συμφωνία Τραμπ-Ταλιμπάν, γιατί από εκεί έρχονται όλα τα υπόλοιπα, είχε ίσως έναν μόνο όρο: Οι Αμερικανοί να φύγουν και οι Ταλιμπάν να μην επιτρέψουν σε καμιά τρίτη δύναμη, κυρίως εννοούσαν ισλαμιστική δύναμη, να χρησιμοποιήσει το έδαφος τους ως εφαλτήριο για επιθέσεις εναντίον των ΗΠΑ ή των συμμάχων τους. Αυτή ήταν η μοναδική υπόσχεση, που έχουν δώσει οι Ταλιμπάν και τελικά από αυτή θα κριθούν. Αν την υλοποιήσουν νομίζω ότι σταδιακά θα αποκτήσουν μια καλή σχέση με πολλούς γείτονες. Ίσως όχι αμέσως, αλλά σε κάποιο βάθος χρόνου. Αν δεν το καταφέρουν τότε τα πράγματα θα είναι δύσκολα για τους ίδιους.

 

Η Κίνα και η Ρωσία πώς ακριβώς μπορούν να παρέμβουν;

Νομίζω ότι η Κίνα έχει μεγαλύτερη δυνατότητα παρέμβασης, όπως κάνει συνήθως μέσω οικονομικής βοήθειας. Οι Ταλιμπάν έχουν άμεση ανάγκη στήριξης για να «τρέξουν» το κράτος, άρα λοιπόν η Κίνα θα μπορούσε να είναι μια πηγή βοήθειας. Επομένως, η Κίνα αναμένει να δει τη στάση τους και έχει φυσικά επαφές μαζί τους. Το ίδιο ισχύει για την Ρωσία, μόνο που κατά τη γνώμη μου η Μόσχα έχει λιγότερες δυνατότητες πίεσης. Δεν έχει τη δύναμη να τους στηρίξει οικονομικά, δεν θέλει να εμπλακεί στρατιωτικά άρα έχει λιγότερους μοχλούς πίεσης. Άλλες χώρες που μπορούν να βοηθήσουν πέρα από το γειτονικό Πακιστάν είναι κυρίως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ. Θα δούμε τι ρόλο θα παίξουν και αν θα αναλάβουν καθήκοντα διαμεσολαβητή ανάμεσα στις ΗΠΑ και στους Ταλιμπάν.

 

Η Τουρκία δείχνει να θέλει να παίξει ρόλο στις εξελίξεις. Πού στοχεύει;

Νομίζω ότι η Τουρκία δεν έχει τόσο μεγάλες δυνατότητες γιατί δεν έχει τίποτα να προσφέρει στους Ταλιμπάν, πέραν ίσως από μια «αναγνώριση» πολιτικού και διπλωματικού χαρακτήρα. Δεν τους λείπουν για παράδειγμα τα όπλα. Θα μπορούσε ίσως να τους προσφέρει τεχνογνωσία σε τεχνικό-στρατιωτικό επίπεδο. Και μπορεί επίσης να αναλάβει έργα. Αλλά η Τουρκία δεν αναλαμβάνει έργα δωρεάν. Κι αυτή τη στιγμή οι Ταλιμπάν δεν έχουν να πληρώσουν, που λέει ο λόγος, ούτε το νερό για το προεδρικό μέγαρο. Από την άλλη πλευρά, η Άγκυρα θέλει να δείχνει ότι παίζει ένα ρόλο, ότι αυξάνει το κύρος της διεθνώς, ιδιαίτερα στο μουσουλμανικό κόσμο. Και φυσικά θέλει να αποφύγει ένα μεταναστευτικό ρεύμα. Μπορεί να το χρησιμοποιεί ως διαπραγματευτικό χαρτί απέναντι στην Ευρώπη, αλλά δε νομίζω ότι επιθυμεί ένα νέο προσφυγικό κύμα, το οποίο δεν μπορεί να το αντέξει. Ήδη οι πιέσεις που ασκούνται από την κοινωνία στην κυβέρνηση από το ζήτημα είναι πολύ μεγάλες.

 

Και το Ιράν που σηκώνει το κύριο βάρος των προσφύγων;

Το Ιράν έχει ήδη πάνω από 3 εκατομμύρια πρόσφυγες, από τους οποίους το 90% είναι Αφγανοί. Είναι πολύ πιθανό να δεχτεί και νέο κύμα προσφύγων. Δεν έχει οικονομικούς πόρους για να το διαχειριστεί αυτό. Επίσης ανησυχεί μήπως το Αφγανιστάν γίνει εφαλτήριο του Ισλαμικού Κράτους και τζιχαντιστικών οργανώσεων, που θα επιδιώξουν να δράσουν εναντίον του. Ακόμα φοβάται ότι οι Ταλιμπάν μπορεί να δημιουργήσουν μια χώρα «φιλική», συμμαχική προς τη Σαουδική Αραβία ενισχύοντας την περικύκλωσή του. Προσπαθεί να αναπτύξει σχέσεις με τους Ταλιμπάν, οι οποίοι το έχουν ανάγκη, γιατί το Ιράν μπορεί να τους δώσει άμεσα και γρήγορα πετρέλαιο, που θα είναι ζωτικής σημασίας για τη χώρα, επειδή το Αφγανιστάν δεν έχει δικά του κοιτάσματα. Υπάρχει ήδη ο σχετικός αγωγός. Νομίζω ότι όλα αυτά οι Ταλιμπάν τα αντιλαμβάνονται και θα προσπαθήσουν να κρατήσουν ισορροπίες, τουλάχιστον μέχρι να ισχυροποιηθούν στρατιωτικά και οικονομικά.

 

Έχουν βάση αναλύσεις που μιλούν για τεράστια αποθέματα σπάνιων γαιών στη χώρα και πώς μπορεί αυτό να επηρεάσει τις εξελίξεις;

Η θέση μου ξεκινά από ένα ερώτημα. Οι Αμερικανοί «διαφέντευαν» το μέρος επί είκοσι χρόνια. Αν αμερικανικές εταιρίες είχαν την αίσθηση ότι υπάρχουν τόσο πλούσια κοιτάσματα, θα είχαν σίγουρα ξεκινήσει ήδη έρευνες και πολύ περισσότερο εξόρυξη. Γιατί μιλάμε για δύο δεκαετίες, όχι για δύο και τρία χρόνια. Αν υπήρχε τέτοιος μεγάλος «θησαυρός» θα είχαμε δει ξένες εταιρίες να έχουν ξεκινήσει με την εξόρυξη αυτών των υλικών. Δεν έχουμε δει να γίνεται κάτι τέτοιο και έτσι κρατάω ένα μεγάλο ερωτηματικό. Μπορεί να είναι ακόμα ένας γεωπολιτικός μύθος, σαν εκείνους που κατασκευάζαμε για την Ανατολική Μεσόγειο και το «νέο Κατάρ», που θα γινόταν η Ελλάδα ή η Κύπρος. Εκείνο που δεν είναι μύθος είναι η δυνατότητα να υπάρξει ένας αγωγός εφόσον σταθεροποιηθεί το Αφγανιστάν, που θα μεταφέρει πιο εύκολα φυσικό αέριο από την Κεντρική Ασία προς τις χώρες της Νότιας και Νοτιοανατολικής Ασίας, οι οποίες το έχουν ανάγκη. Αυτή είναι μια βιώσιμη επένδυση, στην οποία οι Κινέζοι σίγουρα θα ήθελαν να εμπλακούν.

Πρόσφατα άρθρα ( Διεθνή )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet