Η φετινή Παγκόσμια Σύνοδος για το Κλίμα του ΟΗΕ COP26 διοργανώνεται στο πλαίσιο της κλιματικής, καθώς και της ενεργειακής κρίσης. Στην τελευταία έκθεσή τους, οι επιστήμονες του IPCC, της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος, προειδοποιούν ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη θα ξεπεράσει τους 2° C κατά τον 21ο αιώνα. Τονίζουν, επίσης, πως αν δεν σημειωθεί ταχεία και βαθιά μείωση των εκπομπών CO2 και άλλων αερίων του θερμοκηπίου τις επόμενες δεκαετίες, η επίτευξη των στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού του 2015 «θα είναι απρόσιτη».

Την ίδια στιγμή, η αύξηση της τιμής του φυσικού αερίου και η επακόλουθη ραγδαία αύξηση του κόστους των χονδρεμπορικών τιμών του ρεύματος στην Ευρώπη, δείχνει ότι χρειάζεται να βάλουμε άμεσα τέλος στην εξάρτησή μας από τα ξένα ορυκτά καύσιμα, το συντομότερο δυνατόν, όπως σημείωσαν πρόσφατα τόσο η Επίτροπος Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Kadri Simson, όσο και ο επικεφαλής της ΕΕ για το Κλίμα, Frans Timmermans. Οι επενδύσεις σε έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), οι οποίες «παράγουν ηλεκτρική ενέργεια στην καλύτερη τιμή, αυτή την περίοδο», μπορούν να συνεισφέρουν στον τερματισμό τέτοιων διαταραχών στο μέλλον, δήλωσε η πρώτη. Και «όσο πιο γρήγορα προχωρήσουμε προς τις ΑΠΕ, τόσο πιο γρήγορα μπορούμε να προστατεύσουμε τους πολίτες μας από τις υψηλές τιμές», τόνισε ο δεύτερος.

 

Πρόσθετα κοινωνικά πλεονεκτήματα

 

Πράγματι, η απανθρακοποίηση του ενεργειακού μας συστήματος είναι κεντρικός πυλώνας για την εκπλήρωση των κλιματικών στόχων της ΕΕ. Προς αυτή την κατεύθυνση, η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία στοχεύει να θέσει τους πολίτες στο επίκεντρο της ενεργειακής μετάβασης, διασφαλίζοντας τη δικαιοσύνη και την ένταξη. Το νομοθετικό πακέτο για την καθαρή ενέργεια για όλους τους Ευρωπαίους (Clean Energy Package) ακολουθεί αυτόν τον στόχο και αναγνωρίζει τους «αυτοκαταναλωτές ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές», τις «κοινότητες ανανεώσιμης ενέργειας» (Renewable Energy Communities - RECs) και τις «ενεργειακές κοινότητες πολιτών» (Citizen Energy Communities - CECs) ως διακεκριμένους παράγοντες της αγοράς ενέργειας.

Συγκεκριμένα, η Οδηγία για τις ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι οι ενεργειακές κοινότητες συνδέονται με πολλά πρόσθετα πλεονεκτήματα, όπως η ενίσχυση της κοινωνικής αποδοχής των έργων ΑΠΕ, η αύξηση του διαθέσιμου κεφαλαίου για τοπικές επενδύσεις και η αυξημένη συμμετοχή των πολιτών στην ενεργειακή μετάβαση. Η Οδηγία σημειώνει επίσης ότι οι ενεργειακές κοινότητες συμβάλλουν στην αντιμετώπιση κοινωνικοοικονομικών ζητημάτων, όπως η ενεργειακή φτώχεια και επιτρέπουν σε ομάδες όπως οι ευάλωτοι καταναλωτές να συμμετέχουν ενεργά στην ενεργειακή μετάβαση.

Για να πετύχουμε τη μετάβαση σε ένα δίκαιο και βιώσιμο ενεργειακό μοντέλο, το οποίο αναβαθμίζει την ποιότητα ζωής μας σεβόμενο παράλληλα το περιβάλλον, χρειαζόμαστε ολιστικές αλλαγές και πολιτικές σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Αντί για τα προγράμματα επιδότησης ορυκτού αερίου, τα οποία παρατηρούμε να αναπτύσσονται παράλληλα με τα απαραίτητα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών και επιχειρήσεων, χρειάζεται ενίσχυση προγραμμάτων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ από τους ίδιους τους πολίτες, μέσω αυτο-παραγωγής, αλλά και μέσω ενεργειακών κοινοτήτων.

 

Πηγή εκδημοκρατισμού του ενεργειακού καθεστώτος

 

Καθώς η κλιματική κρίση ξετυλίγεται αρκετά γρήγορα και καθώς οι οικονομικές δυσκολίες των πολιτών εντείνονται λόγω της ενεργειακής κρίσης, όλο και περισσότερα άτομα και κοινότητες σε όλο τον κόσμο αρχίζουν να αναγνωρίζουν ότι η ανανεώσιμη ενέργεια μπορεί να προσφέρει πολύ περισσότερα από αξιόπιστη καθαρή ηλεκτρική ενέργεια, ασφάλεια τιμών, μείωση της ρύπανσης και τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Οι ΑΠΕ «παρέχουν δυνατότητες μεταμόρφωσης της κοινωνίας με την αναδιανομή θέσεων εργασίας, πλούτου, υγείας και πολιτικής δύναμης πιο δίκαια»1 . Οι ενεργειακές κοινότητες, και πιο συγκεκριμένα οι ενεργειακοί συνεταιρισμοί, θεωρούνται πηγή εκδημοκρατισμού του ενεργειακού καθεστώτος, καθώς και μέσο για την ανακατανομή της πολιτικής και οικονομικής δύναμης.

Καταρχήν, οι ενεργειακές κοινότητες διατηρούν τη μεμονωμένη επένδυση προσιτή. Δεν έχουν όλοι μια στέγη κατάλληλη για ηλιακούς συλλέκτες, ούτε όλοι έχουν την οικονομική δυνατότητα να πραγματοποιήσουν μια τέτοια επένδυση. Οι εγκαταστάσεις παραγωγής κοινοτήτων ανήκουν συνήθως σε μια μεγάλη ομάδα πολιτών, διατηρώντας τη μεμονωμένη επένδυση προσιτή.

Οι ενεργειακές κοινότητες βοηθούν την κοινωνική αποδοχή των έργων ΑΠΕ και το ενδιαφέρον των πολιτών να δραστηριοποιηθούν σε αυτά. Επιχειρήματα γνώσης χρησιμοποιούνται για να μεγαλώσουν την (κοινωνικοπολιτική) αποδοχή δράσεων με στόχο την πραγματοποίηση του επιθυμητού μετασχηματισμού προς τη βιωσιμότητα έναντι της διατήρησης του υπάρχοντος συστήματος βασισμένου σε ορυκτά καύσιμα. Χρειάζεται συζήτηση και επιχειρήματα, μεταξύ άλλων, για να αντιμετωπιστεί η αντίσταση και ο φόβος που συναντάται συχνά στην κοινωνία σχετικά με την ενεργειακή μετάβαση. Άλλωστε, δίκαιη και βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση σημαίνει πως κατά την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ και εξοικονόμησης ενέργειας δίνεται η δυνατότητα στις τοπικές κοινωνίες να συμμετέχουν τόσο στη λήψη αποφάσεων σχετικά με την ανάπτυξη των έργων αυτών, όσο και στα οφέλη που απορρέουν από τη συμμετοχή σε αυτά. Με τον τρόπο αυτόν πραγματώνεται η ενεργειακή δημοκρατία και δίνεται η δυνατότητα για έναν αποτελεσματικότερο έλεγχο από τους πολίτες.

 

Διαμόρφωση μιας διαφορετικής κουλτούρας

 

Ακόμη, οι ενεργειακές κοινότητες επηρεάζουν τις πρακτικές, προτιμήσεις και ρουτίνες των χρηστών σε σχέση με την ενέργεια. Όταν γίνεται κάποιος/α μέλος μιας ενεργειακής κοινότητας μεταβαίνει από το status παθητικού καταναλωτή ενέργειας σε παραγωγόκαταναλωτή ενέργειας. Έτσι, γίνεται πιο ενεργός/ή στα θέματα ενέργειας, αλλά, συχνά, και ευρύτερα σε θέματα της κοινότητάς του/της. Η ένταξη σε μια ενεργειακή κοινότητα βοηθά, ακόμη και προσωρινά, την παρακολούθηση (και τη μείωση) της κατανάλωσης ενέργειας2&3.

Οι ενεργειακές κοινότητες ωφελούν την τοπική κοινότητα. Συνήθως οι ενεργειακές κοινότητες μοιράζονται μέρος των κερδών με τα μέλη τους και χρησιμοποιούν το υπόλοιπο για να αναπτύξουν νέα έργα ή να ωφελήσουν την τοπική κοινότητα στο σύνολό της. Ορισμένες κοινότητες έχουν χρηματοδοτήσει, για παράδειγμα, την κατασκευή δημοτικών αιθουσών κοινωνικών εκδηλώσεων. Με αυτόν τον τρόπο, όλοι οι πολίτες της κοινότητας επωφελούνται από τα έργα και τα κέρδη που παράγουν οι ενεργειακές κοινότητες.

Τέλος, έχοντας στόχευση σε μια ολική αναδιάρθρωση του ενεργειακού μας συστήματος θα πρέπει να έχουμε στο νου μας και την ευρύτερη λογική και αρχές οργάνωσης των ενεργειακών κοινοτήτων. Οι διαδικασίες και δραστηριότητες των πρωτοβουλιών πολιτών που ετοιμάζουν έργα ενεργειακής μετάβασης και ενεργειακής απόδοσης διαφέρουν από αυτές άλλων κερδοσκοπικών επιχειρήσεων. Η κατανομή εργασιών και συντονισμός σε όλη την αλυσίδα αξίας, καθώς και οι σχέσεις επενδυτών, παραγωγών και χρηστών ορίζονται δημοκρατικά.

Επιπλέον, η συμμετοχή και ενεργοποίηση της ευρύτερης κοινωνίας, και ατόμων με διαφορετικό φύλο, ηλικία, εθνικότητα και πολιτισμό και γενικότερα με διαφορετικές προτιμήσεις, ανάγκες και πρακτικές είναι κρίσιμος παράγοντας επιτυχίας της ενεργειακής μετάβασης. Η εφαρμογή μιας διατομεακής (intersectional) προσέγγισης είναι πιθανό να αυξήσει την επιτυχία των μελλοντικών ενεργειακών πολιτικών και έργων λόγω του υψηλότερου αριθμού εμπλεκόμενων φορέων και της ευρύτερης αποδοχής της ενεργειακής μετάβασης. Οι ενεργειακές κοινότητες εστιάζουν στη διεύρυνση της βάσης τους, προσεγγίζοντας (μελλοντικά) μέλη από διάφορες κοινωνικές ομάδες.

Συμπερασματικά, η συμμετοχή των πολιτών και των κοινοτήτων είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχή μετάβαση σε ένα δίκαιο και βιώσιμο ενεργειακό σύστημα πέρα από τα ορυκτά καύσιμα.

 Ίσως το COP26 να είναι πράγματι η τελευταία ευκαιρία στον κόσμο για να τεθεί υπό έλεγχο η κλιματική αλλαγή. Αντί να οδηγούμαστε με τις επιλογές μας σε lock-in, σε εγκλωβισμό, δηλαδή, στη χρήση ορυκτών καυσίμων, χρειάζεται να επενδύσουμε άμεσα σε ανθεκτικές υποδομές για να αποφύγουμε την απώλεια περισσότερων σπιτιών, βιοποριστικών μέσων, ακόμη και ζωών.

Οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να παίξουν ένα καθοριστικό ρόλο στη μετάβαση σε ένα ενεργειακό σύστημα που δίνει προτεραιότητα στη ζωή!

 

 

 

Σημειώσεις:

1.       Stephens, J. C. (2019). Energy Democracy: Redistributing Power to the People Through Renewable Transformation. Environment: Science and Policy for Sustainable Development, 61(2), 4-13. p.4

2.      Hargreaves, T., Nye, M., & Burgess, J., (2013). Keeping energy visible? Exploring how householders interact with feedback from smart energy monitors in the long term. Energ Policy 52, 126–134.

3.      Sifakis, N., Daras, T., & Tsoutsos, T. (2020). How Much Energy Efficient are Renewable Energy Sources Cooperatives’ Initiatives? Energies, 13(5), 1136.

4.      Η REScoop.eu είναι η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία των ενεργειακών Συνεταιρισμών των Πολιτών: https://www.rescoop.eu/.

Aντωνία Πρόκα Η Aντωνία Πρόκα είναι διδακτόρισσα του Πανεπιστήμιου του Ρότερνταμ, project manager στο REScoop.eu4 Περισσότερα Άρθρα
Πρόσφατα άρθρα ( Περιβάλλον )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet