Φωτογραφίες: Δημήτρης Γερονίκος

 

 

 

Παρατηρώντας όσα συμβαίνουν στον ποταμό Κηφισό –κάθε φορά που ισχυρές βροχοπτώσεις κατακλύζουν το έδαφος της πρωτεύουσας– θυμήθηκα ένα έργο του οποίου το αποτέλεσμα είχα την τύχη να μελετήσω και να φωτογραφίσω πριν από τέσσερα χρόνια.

Αναφέρομαι στο έργο της δημιουργίας του γραμμικού πάρκου κατά μήκος του ποταμού Μανθανάρες στη Μαδρίτη. Η βόλτα στο πάρκο που απλώνεται στις όχθες του ποταμού λειτουργεί ως νέα αποκάλυψη. Κάτι που οφείλεται στην αρτιότητα του έργου με το αποτέλεσμα που προκαλεί την επανείσοδο της φύσης μέσα στην πόλη. Ένα φιλόδοξο σχέδιο που επέτρεψε την υπογειοποίηση του παλιού αστικού αυτοκινητόδρομου Μ-30 και χάρη σ'αυτό τα νερά του μαδριλένικου ποταμού αναζωογονήθηκαν. Παράλληλα, αποκαταστάθηκε η βιοποικιλότητα των οικοσυστημάτων των περιοχών που διασχίζουν τα νερά του Μανθανάρες μέσα στο αστικό δίκτυο.

Το πάρκο Madrid Río είναι ένας δενδροφυτευμένος πεζόδρομος υψηλής βλάστησης, ένας χώρος αναψυχής που κατασκευάστηκε μεταξύ 2006 και 2011. Aποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μητροπολιτικής αναγέννησης, που σημαίνει την εμφάνιση νέων χώρων και την ενσωμάτωση άλλων σε ένα έργο που περιστρέφεται γύρω από τρεις πυλώνες:  τον περιβαλλοντικό, τον άξονα ψυχαγωγίας και τον αθλητικό άξονα. Αλλά πάνω απ’ όλα, απαιτεί την εξαφάνιση ενός μεγάλου φραγμού που εμπόδισε την επικοινωνία μεταξύ δύο διαφορετικών ταξικά περιοχών και χώριζε την πόλη στα δύο.

Ως εκ τούτου, τα οφέλη που προκύπτουν από την ταφή της παλιάς εθνικής οδού, προφανώς, δεν έχουν μειωθεί για τη βελτίωση ορισμένων πτυχών της αστικής κινητικότητας, ούτε για την τοπική αποκατάσταση των γειτονιών, αλλά μπορούν να αποκτήσουν στο εγγύς μέλλον μια διάσταση μεγάλης κλίμακας που αναγκαστικά θα πρέπει να επηρεάσει τη σχέση μεταξύ της πόλης και του εδάφους.

 

 

Σε διαδοχικές κλίμακες

 

Το έργο έχει σχεδιαστεί σε διαδοχικές προσεγγίσεις ή κλίμακες, από τις οποίες έχει εφαρμοστεί η αντανάκλαση του παιχνιδιού, εξασφαλίζοντας απαντήσεις ή διαφορετικές λύσεις, από την εδαφική ή τη στρατηγική προς την τοπική ή συγκεκριμένη περιοχή. Στην εδαφική κλίμακα, οι αρχικές παράμετροι έχουν καθοριστεί έτσι ώστε, μεσοπρόθεσμα, να είναι δυνατή η αναγέννηση των όχθεων του ποταμού καθ' όλο το μήκος τους ως πραγματικές περιοχές ενοποίησης του τοπίου και της ανθρώπινης δραστηριότητας – υπό μια σύγχρονη αντίληψη ικανή να ξεπεράσει τον ανταγωνισμό που εμπεριέχεται στην αστικο-αγροτική διωνυμία.

Σε αστική κλίμακα, το έργο ενσωματώνει τον ποταμό ως διπλή γραμμή πρωτοποριακής πρόσοψης και διαμορφώνει ένα συνδεδεμένο σύνολο πράσινων χώρων που διεισδύουν στην πόλη. Καθιερώνει ένα νέο σύστημα κινητικότητας και προσβασιμότητας στην επιφάνεια της γης· αυξάνει την ενοποίηση και την αστική ποιότητα των συνοικιών που συνορεύουν με τον ποταμό· προστατεύει και αξιολογεί την ιστορική κληρονομιά και ανιχνεύει περιοχές ευκαιριών που, πέρα από αυτή τη νέα κεντρική θέση, θα είναι ικανές να δημιουργήσουν μια πιθανή αλλαγή για ολόκληρη την πόλη μακροπρόθεσμα.

Οι οικογένειες, οι μορφές και οι ενώσεις των επιλεγμένων φυτικών ειδών προέρχονται από την παρέκταση της μελέτης της λεκάνης απορροής του ποταμού και την προσαρμογή της, σε κάθε περίπτωση, στο συγκεκριμένο αστικό περιβάλλον. Η οργάνωση των διαφόρων περιβαλλόντων και ο χαρακτηρισμός τους ως χώρων δημόσιας χρήσης έχουν παραχθεί λαμβάνοντας υπόψη, αφενός, τις απαιτούμενες λειτουργίες και τις ανάγκες που εντοπίζονται σε κάθε περιοχή και, αφετέρου, την ικανότητα δημιουργίας χώρων διαβίωσης, συμφυών με την κοινή οργανωμένη βλάστηση διαφορετικών μεγεθών.

 

Παιχνιδιάρικος και πολιτιστικός θύλακας

 

Η κατασκευή του χώρου εγκαθίσταται ως ένα μεγάλο δασύλιο που περιέχει αρκετά τοπία, μερικά πιο φυσικά και άλλα πιο κατασκευασμένα, διαμορφωμένα από μια ποικιλία ειδών, υψών, πυκνοτήτων και υφών. Μ' αυτό τον τρόπο, το πάρκο, που θεωρείται ως ένα απόκομμα της λεκάνης απορροής ποταμού, ενσωματώνει τρεις βοτανικές περιοχές: το μεσογειακό δάσος, το δάσος του Ατλαντικού και το παραποτάμιο μέτωπο. Ο χαρακτήρας αυτών των εσωτερικών τοπίων σχετίζεται με τα διαχρονικά σημεία του πάρκου, με τα δέντρα που ακολουθούν τους δρόμους και τα μονοπάτια, με συστάδες δένδρων ή θάμνων και δάση που αναδύονται στην τοπογραφία.

Με την ταφή του αυτοκινητόδρομου, η Μαδρίτη έχει πλέον 33 εκτάρια ανοιχτών χώρων που αποτελούν το μεγαλύτερο πάρκο του έργου. Αυτό έχει σχεδιαστεί ως ένας μεγάλος χώρος όπου ο ποταμός έχει υποχωρήσει αφήνοντας το προγονικό ίχνος του. Είναι οργανωμένος με διαφορετικές γραμμές που διασταυρώνονται, όπως οι αυλακώσεις μέσω των οποίων πέρασε το νερό, αφήνοντας διαστήματα μεταξύ τους για διαφορετικές χρήσεις. Αυτές οι γραμμές είναι οι διαδρομές διαφορετικών ειδών που διασχίζουν το χώρο από βορρά προς νότο. Ένας πλατύτερος κι επίπεδος δρόμος (ο γρήγορος), μιαν άλλη πιο κατακόρυφη και μεταβλητή πλαγιά (ο αργός δρόμος) και μια λιθόστρωτη λωρίδα με φυλλώδη περιθώρία, που δομεί το κέντρο του πάρκου.
Το πάρκο Madrid Río αποτελεί έναν τεράστιο παιχνιδιάρικο και πολιτιστικό θύλακα, τόσο για τα ιστορικά μνημεία, τις εγκαταστάσεις αναψυχής και την κουλτούρα που φιλοξενεί, όσο και για το ότι έχει αναδειχθεί ως ένα σημείο αναφοράς από το οποίο μπορεί κάποιος να συνδιαλαγεί και να επικοινωνήσει με τη μνημειακή Μαδρίτη.

Από μια παιχνιδιάρικη άποψη, η νέα ρύθμιση των όχθεων του Μανθανάρες προσφέρουν ένα εξαιρετικό πλαίσιο για να περάσει καλά η οικογένεια. Τα παιδιά ζούνε μεγάλες στιγμές στις 17 παιδικές χαρές που βρίσκονται κατά μήκος του Salon de Pinos, όλες με κούνιες από βιώσιμα και φυσικά υλικά, όπως ξύλο και σχοινί κάνναβης, τα οποία σχηματίζουν ιστούς αράχνης, αιώρες, κρεμασμένες γέφυρες αναρρίχησης. Κάθε ζώνη έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά ανάλογα με την ηλικία.

Όπως σε μια μικροχειρουργική δράση, το έργο ενσωματώνει κρίκο με κρίκο μια αλυσίδα τύπων ενοποίησης του ποταμού με την πόλη και της πόλης με τον ποταμό. Αποτελούν στοιχεία που θα εγγυώνται τη μετάδοση των νέων αξιών των αναγεννημένων όχθων στις γύρω περιοχές και γειτονιές. Με αυτό το φαινόμενο αντήχησης προβλέπεται μια σειρά λειτουργιών για την εξασφάλιση μιας μακράς ανανέωσης. Με τρόπο ανέκκλητο δημιουργείται μια ριζική μεταμόρφωση χωρίς προηγούμενο για την πόλη της Μαδρίτης.

Με λίγες λέξεις, τα παραπάνω έχουν παραχθεί στην ιβηρική πρωτεύουσα με την υπογειοποίηση μιας ρυπογόνας λεωφόρου και τη δημιουργία ενός γραμμικού πάρκου κατά μήκος του μεγαλύτερου ποταμού της. Αντίστοιχα, στο ελληνικό περιβάλλον είναι δεδομένο ότι ο ποταμός Κηφισός υποφέρει, όχι μόνο κατά τη διάρκεια ακραίων μετεωρολογικών φαινομένων, αλλά κι από το γεγονός ότι έχει χάσει την οργανική του σχέση με την πόλη και τους ανθρώπους της, την πανίδα και τη χλωρίδα της. Αυτό επιστρέφει ως αρνητική διάδραση στις κοινωνίες που αγκαλιάζουν μεν το ποτάμι, αλλά δυστυχώς έχουν χάσει πριν από μερικές δεκαετίες την οργανική σχέση μαζί του. Αναρωτιέμαι λοιπόν, αν είναι αδήριτη ανάγκη να επεξεργαστούμε με μια διαφορετική φιλοσοφία τη διαχείριση του μεγαλύτερου ποταμού της ελληνικής πρωτεύουσας. Παραδείγματα αειφορίας υπάρχουν σε ολόκληρο τον κόσμο, αρκεί να αντιληφθούμε ότι υπάρχουν.

Δημήτρης Γερονίκος Περισσότερα Άρθρα
Πρόσφατα άρθρα ( Περιβάλλον )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet