Ένα δάσος με μπαμπού. Εδέμ ή κολαστήριο; Ένας άντρας νεκρός. Η γυναίκα του, βιασμένη. Ένας ξυλοκόπος. Ένας ληστής, δολοφόνος ή αλαφροΐσκιωτος; Κάτω από την Πύλη του Ρασόμον, την πύλη των αποσυνάγωγων, τρία πρόσωπα εμπλέκονται στον φόνο, μεταμορφώνονται σωματικά και ψυχικά σε θηρία, γίνονται μάρτυρες και αφηγητές της ιστορίας, επιτρέποντας στους θεατές ρόλο παρατηρητών και δικαστών.

Η παράσταση «Ρασόμον. Η εκδοχή της αλογόμυγας» σε κείμενο - σκηνοθεσία Σοφίας Διονυσοπούλου και παραγωγή της εταιρείας θεάτρου 1+1= 1, με τους Ανδρέα Αντωνιάδη, Αντώνη Γκρίτση και Δέσποινα Σαραφείδου, που παρουσιάζεται στο Θέατρο 104, ολοκληρώνει τις παραστάσεις της αυτή την Κυριακή 7 Νοεμβρίου. Βασική θεματική του έργου είναι η πολυπρισματικότητα της αλήθειας μέσα από ένα φάσμα μαρτυριών που ακροβατούν ανάμεσα στην αθωότητα και την ενοχή, αλλά και τα όρια της ανθρώπινης φύσης. Μια σπουδή πάνω στην υποκειμενικότητα, το ψεύδος, τις πολλαπλές όψεις της αλήθειας. Μια ιστορία για το πώς αφηγούμαστε μια ιστορία.

Με αφορμή το ανέβασμα της παράστασης, η βραβευμένη με το βραβείο ερμηνείας Κάρολος Κουν ηθοποιός, Δέσποινα Σαραφείδου, μιλά στην Εποχή για την παράσταση, το Φαινόμενο Ρασόμον και την τραγωδία της ανθρώπινης φύσης.

 

 

Με αφετηρία τρία διηγήματα του Ρυονόσουκε Ακουτάγκαβα, «Ρασομόν», «Στο σύσκιο με τα μπαμπού» και «Βίος και πολιτεία ενός ηλίθιου», το έργο πραγματεύεται τις διαφορετικές οπτικές της πραγματικότητας. Ποια η πραγματικότητα που βλέπουν οι τρεις ήρωες;

Στον ιαπωνικό, αρχετυπικό μύθο, τον πυρήνα αποτελεί η αναζήτηση της αλήθειας για έναν θάνατο. Οι κεντρικοί μάρτυρες είναι βασικά τέσσερις, τρεις που συνδέονται άμεσα με τον σκοτωμό, ένας σαμουράι, η γυναίκα του και ο ληστής, και τέταρτος ένας ξυλοκόπος, που εμπλέκεται έμμεσα στο γεγονός. Κάθε ένας από τους τρεις δρώντες-μάρτυρες έχει θέαση και αντίληψη της πραγματικότητας από τη δική του προοπτική, σύμφωνη με τη θέση του μέσα στο σύστημα τιμής στο οποίο ανήκει. Και οι τρεις εντάσσονται στον κοινωνικό κώδικα που διέπει την ανώτερη τάξη, ακόμη και ο ληστής. Το παράδοξο είναι ότι καθένας τους, αντί να αποσείει την ενοχή, παλεύει λυσσαλέα να την οικειοποιηθεί. Ο τέταρτος μάρτυρας αντιπροσωπεύει τον πληβείο που αγωνίζεται να επιβιώσει. Και αυτός όμως, καθώς αλλάζει την κατάθεσή του, πασχίζει να έχει μερίδιο στην ενοχή. Ας μην ξεχνάμε ότι όλοι εκπροσωπούν ένα κομμάτι της κοινωνίας – στο έργο υπάρχουν και μέρη χορικά, που δηλώνουν ακριβώς τη συνέργεια όλων στην ατομική πράξη ή, αν θέλετε, την κοινωνική ευθύνη καθενός για τα τεκταινόμενα.

 

Γιατί ψευδομαρτυρούν οι χαρακτήρες του έργου και σε ποιο σημείο κείτεται η αλήθεια του καθενός;

Όπως υποστηρίζει και ο Προυστ, η ανάμνησή μας για τα παρελθόντα δεν είναι κατ’ ανάγκην η ανάμνηση των γεγονότων όπως συνέβησαν. Στην ουσία, κανείς τους δεν ψευδομαρτυρεί, γιατί εκθέτει τη δική του αλήθεια. Καλή τη πίστει, υπερασπίζεται τη δική του εκδοχή, επηρεασμένη από το δικό του βλέμμα και προορισμένη να ικανοποιήσει το αξιακό του σύστημα. Αυτό ήταν και το στοιχείο που με είχε εκπλήξει και γοητεύσει, όταν είχα πρωτοδεί την ταινία του Κουροσάβα. Μάλιστα, μετά την ταινία, στη δεκαετία του ’60, στη θεωρία της γνώσης χρησιμοποιήθηκε ο όρος «φαινόμενο Ρασόμον» προκειμένου να περιγραφεί το πώς δημιουργούμε την προσωπική μας αφήγηση, με την επίδραση των εμπειριών, των προκαταλήψεων, των αναπαραστάσεών μας, για γεγονότα που βιώσαμε. Το Rashomon effect επιβεβαιώνεται από τη νευροεπιστήμη, ως προς την κατασκευή των αναμνήσεων από το εγκέφαλό μας. Το θέμα αυτό αφορά, πέρα από την ανθρώπινη μνήμη, και την έννοια της αλήθειας και της δικαιοσύνης.


Τελικά οι θεατές - δικαστές καταφέρνουν να καταλήξουν στην ετυμηγορία τους;

Ασχοληθήκαμε με το Ρασόμον επειδή μας ενδιέφερε αυτή η θεματική, η πολυπρισματικότητα της αλήθειας. Το έργο δεν προσφέρει ξεκάθαρη λύση στο μυστήριο. Υποθέτω ότι το κοινό μπορεί να καταλήγει σε μια «απόφαση» ανάλογα με το αν ταυτίζεται ή όχι με κάποιο από τα πρόσωπα. Από τα σχόλια πάντως των θεατών, και είναι πολύ ευχάριστο αυτό για μας, βλέπω ότι δεν τους ενδιαφέρει τόσο το να ενστερνιστούν την εκδοχή ενός προσώπου, όσο το να αφουγκραστούν τις διαφορετικές εκδοχές, αφήνοντας κατά μέρος την ύπαρξη μιας μοναδικής αντικειμενικής αλήθειας. Και ίσως κάτι τέτοιο, το να αγκαλιάζουμε την ασάφεια, την πολλαπλότητα, να δεχόμαστε την άλλη πλευρά, λειτουργεί απελευθερωτικά.

 

Το έργο πώς συνδιαλέγεται με το σήμερα;

Από τη μια θα έλεγα πως απεικονίζει τη ρευστότητα, την πολυφωνικότητα της σύγχρονης συγκυρίας, που περιλαμβάνει και μια όψη ιδιαίτερα σκοτεινή: ζώντας κλεισμένοι πολλές φορές καθένας στο δικό του μικρόκοσμο, συνηθίζουμε να παρακολουθούμε παράλληλους μονόλογους στα κανάλια ή τα social media, να βαλλόμαστε από αντικρουόμενες απόψεις, με στρεβλωμένες ερμηνείες για γεγονότα που μας αφορούν, σε τοπική ή παγκόσμια κλίμακα. Από την άλλη πλευρά όμως, καθώς το έργο θέτει στο επίκεντρο την πολλαπλότητα της αλήθειας, μας απομακρύνει από την ακαμψία της μίας και μόνης ορθής εκδοχής των γεγονότων, κάνοντάς μας πιο δεκτικούς στην αμφιβολία και την κατανόηση των διαφορετικών προσεγγίσεων, της αλήθειας, εν τέλει, των άλλων.

 

Κατά τη γνώμη σας, το ψέμα είναι η τραγωδία της ανθρώπινης φύσης;

Νομίζω πως η καθημερινότητά μας πλέκεται διαρκώς γύρω από τις έννοιες του ψεύδους και της αλήθειας, με όρια πολύ συχνά ασαφή και δυσδιάκριτα. Εξαιρώντας τις περιπτώσεις συνειδητού ψέματος (π.χ. τα λεγόμενα κατά συνθήκη ψεύδη, ή όσα χρησιμοποιούνται με ορισμένο στόχο) συχνά είναι δύσκολο να ξεχωρίσουμε το αληθινό από το επίπλαστο, ακόμα και σε ζητήματα πολύ προσωπικά. Το δράμα ή η τραγωδία, αν είναι τέτοια, της ανθρώπινης φύσης (σε σχέση πάντα με το ψέμα και την αλήθεια), αφορά ένα είδος ανειλικρίνειας στη συνομιλία μας με τον εαυτό, μια εκούσια τύφλωση σε σχέση με τις πραγματικές μας επιθυμίες και ανάγκες, τείχη ολόκληρα από βολικά ψεύδη που σωρεύονται, φράζοντας τον δρόμο προς την αλήθεια μας.

ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet