Oliver Sacks, «Κάθε πράγμα στη θέση του - Πρώτες αγάπες και τελευταίες ιστορίες», μετάφραση Κώστας Πόταγας και Άννυ Σπυράκου, εκδόσεις Άγρα, 2021

 

Μάγος της αφήγησης, ταξιδευτής των τόπων αλλά και των ...νευρωνικών τοπίων του εγκεφάλου, ένας αναγεννησιακός άνθρωπος του 20ού αιώνα που πέρασε και στον 21ο, μια πολύπλευρη προσωπικότητα, ένας επιστήμονας που χάραξε τον δικό του δρόμο και ταξίδεψε πολλούς –ακόμη και με μοτοσικλέτα–, ένας στοχαστής που δίνει το στίγμα του και για τους επερχόμενους, ο Oliver Sacks που έφυγε από κοντά μας το 2015, δηλώνει πιο παρών από ποτέ· μέσα από το βιβλίο του «Κάθε πράγμα στη θέση του - Πρώτες αγάπες και τελευταίες ιστορίες» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα, σε μετάφραση του Κώστα Πόταγα και της Άννυς Σπυράκου.

Ένα υπόδειγμα πραγματικά για το πώς η εσωτερική σύνδεση διαπερνά τις αποσπασματικές αφηγήσεις του νευρολόγου Oliver Sacks, για όσα αγάπησε και παθιάστηκε και τον συνεπήραν.

 

Ο συγγραφέας δίνει μια ενιαία αφήγηση, «ανάγνωση» του κόσμου και της ζωής, με την πιο σφριγηλή συνοχή και συνεκτικότητα, υπακούοντας σε κάτι διαχρονικό: την αναζήτηση του νοήματος. Άλλωστε ο ίδιος μόνο για ένα πράγμα εκφράζει την αγωνία του: «αν ανησυχώ για κάτι περισσότερο είναι η ανεπαίσθητη αλλά διάχυτη αποστράγγιση του νοήματος και της προσωπικής επαφής από την κοινωνία και τον πολιτισμό μας.» Ποιος μπορεί να τον κατηγορήσει άραγε; Εάν έξι χρόνια μετά τον θάνατό του, οι πιέσεις στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων από την ψηφιακή επικράτηση είναι ολοένα και πιο δυσβάσταχτα κλιμακούμενες, ιδίως και μετά τις επιπτώσεις του κορονοϊού, ο ίδιος είχε προλάβει να προφητέψει για τα θέλγητρα της ψηφιακής ζωής: «Αυτό που βλέπουμε -και οι ίδιοι προκαλούμε- μοιάζει με νευρολογική καταστροφή σε γιγάντια κλίμακα».

Γι' αυτό κι έχει σημασία ποιος το λέει αυτό. Ένας άνθρωπος που αγάπησε την επιστήμη, της δόθηκε ψυχή τε και πνεύματι και σώματι μαζί, κι έχοντας φύγει πια από τη ζωή, συνεχίζει να την υπηρετεί με τα γραπτά του κείμενα. Αποκαλύπτει τη ροή της ανθρώπινης σκέψης, αφού την ακολουθεί ευλαβικά, δίνει της διαστάσεις της διαρκούς αμφισβήτησης και τη γραμμή διαδοχής και εξέλιξης της επιστήμης, με τα υποστρώματα, τις επιφυλάξεις, τα σφάλματα, την εντροπία της. «Η επιστήμη όμως είναι ένα ολωσδιόλου ανθρώπινο εγχείρημα, ένα οργανικό, εξελισσόμενο, ανθρώπινο ανάπτυγμα, με ξαφνικά άλματα και ανασχέσεις, καθώς και με παράξενες παρεκτροπές. Προχωρά έξω από το παρελθόν της αλλά ποτέ δεν του ξεφεύγει, όπως δεν ξεφεύγουμε ποτέ από την παιδική μας ηλικία.»

 

Η ανάγνωση, μια πράξη πνευματικής ανεξαρτησίας

 

Για να πάρουμε από την αρχή, λοιπόν, την ιστορία του Όλιβερ Σακς. Ένας πιτσιρίκος γεννιέται στο Λονδίνο το 1933, την εποχή του Μεσοπολέμου, μέσα σε ένα περιβάλλον γιατρών. Αρχίζει να διαβάζει από πολύ νωρίς, στα τρία ή τέσσερα χρόνια του, κάτι που θα σταθεί καθοριστικό για τη μετέπειτα εξέλιξή του και ιδίως ως προς την αφηγηματική του δεινότητα.

Τα επιστημονικά και λογοτεχνικά βιβλία των γιατρών γονιών του είναι η πηγή που τροφοδοτεί τη φαντασία και τη γνώση του. Θα αγαπήσει τις βιβλιοθήκες, το νερό, τη φύση, την επιστήμη και τους ανθρώπους.

Ένας γιατρός που θα μελετήσει τον ανθρώπινο εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα του σώματός μας, χωρίς όμως ο ίδιος να χάνει την τρυφερότητά του, την ανθρωπιά του, τη μοναδική, δική του ξεχωριστή οπτική να αντικρίζει τον κόσμο. «Ο καθένας από μας διαμορφώνει μοναδικά νευρωνικά μονοπάτια που σχετίζονται με την ανάγνωση και φέρνει στην πράξη της ανάγνωσης έναν μοναδικό συνδυασμό όχι μόνο από μνήμες και εμπειρίες αλλά και από συγκεκριμένους αισθητηριακούς τρόπους», θα πει.

Στο δικό μου αναγνωστικό σύμπαν που ξεκίνησε τόσο νωρίς όσο του Σακς σε ηλικία, είναι σαν η ανάγνωση να έχει τη θέση της γιουνγκιανής εξατομίκευσης, της προσωπικής εκπλήρωσης, της συνεχούς προσπάθειας νοηματοδότησης της ύπαρξης, διαβάζοντάς τον. Κι ο ίδιος ίσως στην ανάγνωση να οφείλει κι αυτή τη βαθιά ενσυναίσθηση που ασκήθηκε και καλλιεργήθηκε στην πορεία, μέσα στις νευρολογικές κλινικές, τα άσυλα και τα πανεπιστήμια και τις βιβλιοθήκες, ακόμη και στη συνάντηση με τα αυτοφυή φυτά της Παρκ Άβενιου...

 

Ρέγγες, φτέρες κι εγκεφαλικά μονοπάτια

 

Την παρακαταθήκη του Όλιβερ Σακς συνιστά όχι ξεκομμένο το επιστημονικό του έργο από τα υπόλοιπα της ζωής, αλλά κυρίως ο τρόπος που έζησε τη ζωή του, μέσα από τα πολύπλευρα ενδιαφέροντά του. Ένας μη μονοδιάστατος άνθρωπος που μας διδάσκει την τέχνη της ζωής, ακούγοντάς τον σαν έναν «παππού Όμηρο» του 20ού και 21ου αιώνα να μας λέει το παραμύθι της δικής του ζήσης και περιπέτειας.

Μπορείτε να φανταστείτε τον ρόλο της ρέγγας στην ιστορία της ανθρωπότητας; Άραγε, ξέρατε ότι η φτέρη είναι ένα από τα πρώτα φυτά που βλασταίνουν πάνω σε ένα καινούριο στρώμα λάβας; Ή μήπως θέλετε να σας ψιθυρίσει ως γιατρός στ’ αυτί το προφανές μυστικό: «Για να μένει ο εγκέφαλος υγιής, πρέπει να συνεχίζει να είναι δραστήριος, φιλοπερίεργος, παιχνιδιάρης, να μην παύει να εξερευνά και να πειραματίζεται ως το τέλος»;

Οι ιστορίες του συνυφασμένες άρρηκτα με την ανθρώπινη κατάσταση και μοίρα, ιστορίες που η υγεία και η ασθένεια εναλλάσσονται με τέτοιους ρυθμούς που δεν ξέρεις κάποτε τι είναι προτιμότερο, αποπνέουν λαχτάρα και όρεξη για ζωή, πάθος, ρομαντισμό, ενώ είναι καλοκουρδισμένες γύρω απ’ αυτήν την ατέλειωτη διαδικασία της επιστημονικής θεώρησης του κόσμου. Είναι μια αποθέωση της ζωής, όσο σκληροτράχηλη κι αν είναι, όσο μη ανθεκτικοί κι αν νομίζουμε ότι είμαστε, εδώ ο Σακς μας πείθει για το αντίθετο, σκαλίζοντας τις ευαλωτότητες και τις ευαισθησίες μας, αναγορεύοντάς τες σε συγκριτικά μας πλεονεκτήματα κι αυτό μας το κατοχυρώνει σχεδόν επιστημονικά, δεν είναι και λίγο...

Αυτόν τον απείθαρχο κακό μαθητή στο σχολείο, τον φαντάζομαι έναν άνθρωπο με περιέργεια, οξυδέρκεια, ασίγαστη ματιά, να περιδιαβαίνει τον κόσμο, κρατώντας ένα βιβλίο, κολυμπώντας στις πιο παράδοξες γωνιές του κόσμου και αναζητώντας φυτά και ψάρια στα ακόμη πιο απίθανα μέρη του πλανήτη, περνώντας μέσα από νευρολογικές κλινικές και μελέτες και χαράζοντας με ένα αόρατο φτυαράκι γραμμές και τροχιές και δρόμους στον ιδιότυπο μυστικό κήπο της ζωής του.

Σταυρούλα Σκαλίδη Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet