Η αντίληψη μιας γραμμικής εξελικτικής πορείας ή η ιδέα της προόδου στην τέχνη δεν υφίσταται και δεν επιβεβαιώνεται. Στην πραγματικότητα δεν είναι τίποτα άλλο από μια ακαδημαϊκή - συντηρητική φαντασίωση αλα E.H. Gombrich. Η ψευδαίσθηση που αποκομίζει κανείς αν μείνει στη μελέτη «του χρονικού της τέχνης», που μεσουράνησε για πολλές δεκαετίες και διαμόρφωσε την κυρίαρχη άποψη της διαρκούς ανέλιξης της τέχνης από την εικονογραφία των σπηλαίων της Αλταμίρας μέχρι τη σύγχρονη πειραματική τέχνη.

Στην πραγματικότητα όμως οι μεγάλες στιγμές στην ιστορία των τεχνών είναι οι στιγμές της έναρξης. Είναι οι απαρχές της διαδρομής της κάθε περιόδου. Είτε πρόκειται για το θέατρο είτε για τη ζωγραφική και τη γλυπτική είτε τον κινηματογράφο και την αρχιτεκτονική, τα μεγάλα έργα που διαμόρφωσαν τη γλώσσα της τέχνης που ανήκουν, τα βρίσκουμε στην πρώτη τους περίοδο, στο ξεκίνημα. Θυμηθείτε το Αρχαίο δράμα στη Δύση ή το θέατρο ΝΟ στην Ανατολή, θυμηθείτε τα «ιερά τέρατα» του βωβού κινηματογράφου από τον Αϊζενστάιν και τον Βερντόφ μέχρι τον Μουρνάου και τον Λανγκ και αναρωτηθείτε αν έχει προστεθεί έστω ένα «και» στη γραμματική της κινηματογραφικής γλώσσας από τότε μέχρι τώρα και βέβαια θυμηθείτε τη μεγάλη τέχνη της Αναγέννησης και πάνω από όλα, τα κινήματα και τις πρωτοπορίες του 20ού αιώνα, κινήματα που χτίζουν το λεξιλόγιο της τέχνης στη σύγχρονη εποχή.

 

Φωτογραφία: Παναγιώτης Μπαξεβάνης

 

Ο Κορνήλιος Γραμμένος, από την αρχή της δικής του διαδρομής θαύμασε και επιδίωξε να συνομιλήσει ακριβώς με τα σπουδαία και τα σημαντικά της τέχνης του. Θέλησε να εξερευνήσει τα βάθη του Κονστρουκτιβισμού και της Αφαίρεσης και τη ριζοσπαστικότητα του Νταντά και της μεταγενέστερης αναβίωσης του μέσα από την Arte Povera. Θέλησε με άλλα λόγια, από τη μία, τη στέρεη βάση για να εκτοξευτεί η φαντασία, που προσφέρει η γνώση των δύο πρώτων κι, από την άλλη, τη διαρκή ανατρεπτικότητα που εμπεριέχει το Παιχνίδι που δεν σέβεται τίποτα, αποζητά το σπάσιμο των κανόνων και χλευάζει εξουσίες και κατεστημένα.

Έτσι πορεύτηκε ο Γραμμένος στη δική του διαδρομή και με αυτόν τον οπλισμό, που του χάρισε η συνομιλία του με τις πηγές των μοντέρνων καιρών, έχτισε το δικό του ύφος και κατάκτησε τη δική του ταυτότητα και εν τέλει τη θέση του στη σύγχρονη τέχνη. Οι άνευ ορίων μεταμορφώσεις της ύλης, το ζήτημα της (ανα)συγκρότησης του χώρου και το παλίμψηστο της τέχνης και των τεχνικών που διαμορφώνει ο χρόνος ήταν τα μεγάλα πεδία έρευνας που τον απασχόλησαν. Αυτά γέννησαν τα αντίστοιχα ερωτήματα που διαπερνούν τα έργα, τις φόρμες, τις σκέψεις και τους προβληματισμούς που ανέπτυξε στις διάφορες περιόδους της καλλιτεχνικής του ζωής.

 

«Ακμάζουσα»

 

Ποικιλία των αιχμών του έργου του

 

Στην έκθεση που τρέχει στο μουσείο Άλεξ Μυλωνά, στην οδό Ασωμάτων στο Θησείο, ο επισκέπτης συναντάει μια ενδιαφέρουσα ποικιλία των αιχμών του έργου του Κορνήλιου Γραμμένου εκτεθειμένη με ενάργεια και πληρότητα ικανοποιητική, ξεκινώντας από τα εμβληματικά Aliens που ίπτανται στη βιτρίνα του ισογείου μέχρι τις μάσκες-τοτέμ που συνομιλούν όσο και αντιπαρατίθενται με τους γεωμετρικούς μαρμάρινους αγγέλους της Μυλωνά στον δεύτερο όροφο και φυσικά με τα εξαιρετικά επιλεγμένα και αντιπροσωπευτικά έργα των τελευταίων χρόνων –που αναγκαστικά λόγω έλλειψης χώρου, στριμώχνονται λίγο είναι αλήθεια– στις αίθουσες του πρώτου ορόφου όπου είναι τοποθετημένο το κύριο σώμα της έκθεσης. Πρόκειται για τη ζωντανή απόδειξη της αξίας του έργου του Κορνήλιου Γραμμένου που διακρίνεται από αισθητική συνοχή, ήθος, κριτική σκέψη και διάθεση αναρώτησης και αναστοχασμού πάνω στις ουτοπίες και τις ματαιώσεις μιας αγέραστης πρωτοπορίας. Μια διαδρομή που συμπυκνώνεται από τα χρόνια του ’80 μέχρι τον ξαφνικό θάνατο του καλλιτέχνη τον Απρίλιο του 2021 και που καταγράφεται πλήρως στον πολυσέλιδο κατάλογο παρότι τα περισσότερα έργα της έκθεσης είναι σχετικά πρόσφατα, της τελευταίας δεκαετίας.

 

Φωτογραφία: Παναγιώτης Μπαξεβάνης

 

Γλυπτική ευφυΐα

 

Κεντρικό στοιχείο του έργου του Γραμμένου είναι η γλυπτική. Ακόμα και η ζωγραφική του είναι εν πολλοίς ανάγλυφη. Τα γλυπτά του είναι επεξεργασίες μετάλλων, ξύλου, χαρτονιού, σπάγγου, πέτρας και χρωστικών. Τα «Aliens» από αλουμίνιο (σαν να παγώνουν την κίνηση στον χώρο και τον χρόνο, ξεκίνησαν τη ζωή τους αναρριχόμενα στα τείχη του Palazzo Corvaja στην Ταορμίνα της Σικελίας, το 1990), η ξύλινη και όχι μόνον «Δούρεια τριήρης» του 2013 (σαν πουλί που θέλει να πετάξει μακριά από τον βάλτο της κρίσης της περιόδου εκείνης), ο ξύλινος «καθεδρικός ναός» (ένας τέλειος αφαιρετικός ρεαλισμός που αποδίδει αναπάντεχα ιδανικά την έννοια που πραγματεύεται), τα από κόντρα πλακέ «Σάρματα» του 2006 (λέξη από τα γραπτά σπαράγματα του Ηράκλειτου που σημαίνει σκουπίδια ή υπολείμματα, σαν σχόλιο στην πίξελ εικονοποιία της εποχής μας), οι frontal στον θεατή χαρτονένιοι «Ιππότες» του 1990-1, ο από ξύλο και μαλλί «Mr Jazzman» του 2015 (σαν αναφορά στον πύργο του Τάτλιν), τα μεταλλικά Λουλούδια και οι Μάσκες και τα Τοτέμ (γεμάτα από τη δύναμη ενός μυστικισμού της τεχνολογίας), αποδεικνύουν τη γλυπτική ευφυία που διέκρινε τον Κορνήλιο Γραμμένο και δίνουν τον τόνο στη συγκεκριμένη έκθεση που επιμελήθηκε ο Γιάννης Μπόλης.

Παράλληλα, τα ζωγραφικά του έργα, είτε πρόκειται για τη σειρά «Χωράφια» ή την αντίστοιχα εντυπωσιακή «Αυτοαπορρόφηση» ή τα «Υδάτινα τοπία» και τα νεοεξπρεσιονιστικά πολύχρωμα λάδια του αλλά και τα «Επί χάρτου», όπου κηλίδες και στίγματα από μελάνι μοιάζει να πρωταγωνιστούν σε ένα θέατρο σκιών από τα βάθη της ανατολής, καταγράφουν το αποτέλεσμα της δουλειάς ενός αισθαντικού ερευνητή της καθαρής ζωγραφικής, της αξίας του χρώματος, της ελευθερίας αλλά και της αισθητικής πληρότητας που χαρίζει η αφαίρεση.

 

«Mr Jazzman»

 

Σκιά μελαγχολίας για τη θνητότητα της ύπαρξης

 

Ο Κορνήλιος Γραμμένος δεν πρόλαβε να δει και να χαρεί την έκθεση και τον εξαιρετικής έκδοσης κατάλογο, που σχεδίαζε, συζητούσε για καιρό και προετοίμαζε με τον Γιάννη Μπόλη, κι αυτό προσδίδει μια σκιά μελαγχολίας για τη θνητότητα της ύπαρξης κόντρα στην εκρηκτικότητα και την, με σύγχρονους όρους, ωραιότητα των γλυπτών και ζωγραφικών έργων του. Γι’ αυτό καταληκτικά επιλέγω δύο αποσπάσματα από λόγια του Γραμμένου τον Απρίλιο του 2020, που έχει ενσωματώσει ο επιμελητής της έκθεσης «Προσωδίες και Ραψωδίες» στο εισαγωγικό κείμενο του.

Για τη γλυπτική του: «Η γλυπτική μου είναι η αφτιασίδωτη πραγματικότητά μου, η καθημερινότητά μου, γεμάτη προσμονές, ματαιώσεις, βιασύνες, απροσεξίες, στιγμιαίους θριάμβους και da capo. Μερικές φορές στέκεται ξαφνικά αυθύπαρκτη μπροστά μου σαν να λέει: άντε πάμε παραπέρα, πάμε απ’ την αρχή».

Για τη ζωγραφική του: «Σήμερα περισσότερο από ποτέ ενδεχομένως, οι άνθρωποι λατρεύουν να περιπλέκουν τα πιο απλά ζητήματα. Τα πράγματα, μπορεί να φαίνονται πολύπλοκα αλλά –ποιος ξέρει– η ουσία της ζωγραφικής ίσως είναι απροσδόκητα απλή επειδή είναι μια κατεξοχήν σύνθετη πράξη. Νομίζω ότι η ζωγραφική θέλει να πει αυτό ή το άλλο και αυτό ή το άλλο και αυτό και το αντίθετό του ή και συχνά όλα αυτά μαζί. Και αυτό την κάνει συναρπαστική. Είναι μια συνεχώς εξελισσόμενη διαδικασία, δεν έχει κάποιο απτό "ορατό" τέλος και εκεί έγκειται ίσως το συναρπαστικό. Ο ζωγράφος δεν σκέφτεται γιατί η ίδια η ζωγραφική είναι σκέψη».

Αυτή ήταν η σχέση του Κορνήλιου Γραμμένου με την τέχνη, τη ζωή και τον κόσμο. Αυτή ήταν η εκφραστική του παλέτα. Αυτή ήταν η σχέση του με την έρευνα, τη σκέψη και τις ουτοπίες του μοντερνισμού…

ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2022 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet