Οι πορτογαλικές εκλογές της περασμένης Κυριακής θα περάσουν στην ιστορία. Με μια συμμετοχή που αυξάνεται από το 48% στο 57% και με τους σοσιαλιστές να συγκεντρώνουν το 41% και την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών, το επόμενο κοινοβούλιο εμφανίζεται πολύ αλλαγμένο σε σχέση με το προηγούμενο, το οποίο διαλύθηκε πρόωρα την 5η Δεκέμβρη. Ακολουθεί το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (κεντροδεξιά – Psd) με 29%, το Chega (λαϊκιστική δεξιά) με 7,15%, η Φιλελεύθερη Πρωτοβουλία IL, με 4,98%, το Μπλόκο της Αριστεράς (Be) με 4,46%, το Πορτογαλικό Κομμουνιστικό Κόμμα (Pcp) με 4,39%, το Άνθρωποι, Ζώα Φύση (Pan) με 1,53% και το Livre με 1,28.

Εξάλλου, και ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Μαρσέλο Ρεμπέλο Ντε Σόουζα το είχε πει: αυτές οι εκλογές δεν είναι σαν τις άλλες. Είναι αναμφισβήτητο ότι βρισκόμαστε απέναντι σε μια σημαντική στιγμή, εφόσον με το Σχέδιο Ανάκαμψης (Prr, περίπου 16 δισ.) το οποίο είναι συνδεδεμένο με ένα ογκώδες σχέδιο επενδύσεων που αφορούν το σχέδιο «Στρατηγική της Πορτογαλίας 2030» (κάπου εκατό δισ. εντός 10 χρόνων) ολόκληρη η οικονομική δομή της χώρας είναι πιθανό να αλλάξει οριστικά.

 

Τι συνέβη;

 

Το άνοιγμα της κάλπης επεφύλασσε εκπλήξεις. Η αποχή μειώθηκε λίγο σε σχέση με τις προηγούμενες εκλογές, όμως, λαμβάνοντας υπόψη ότι βρισκόμαστε μέσα σε μια πανδημία, θα περιμέναμε μια προσέλευση πολύ μειωμένη.

Άρα, τι συνέβη; Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις που βγήκαν την παραμονή της ψήφου υποδείκνυαν τη δυνατότητα μιας δεξιάς Geringonça, δηλαδή μιας κυβέρνησης αποτελούμενης από τη μετριοπαθή δεξιά, το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (κεντροδεξιά – Psd), τη Φιλελεύθερη Πρωτοβουλία (Il) και τη λαϊκιστική δεξιά του Chega. Όμως, όλα έμοιαζαν πολύ πιο αβέβαια, αν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι μόνο πριν λίγους μήνες, ακριβώς πάνω στο νήμα, οι σοσιαλιστές είχαν απροσδόκητα χάσει τη Λισαβόνα.

Ίσως να είναι ακόμη νωρίς για να κατανοηθούν σε βάθος όλες οι αποχρώσεις αυτού του αποτελέσματος, είναι όμως χρήσιμο να δούμε το 2015, όταν άρχισε όλη αυτή η ιστορία.

Μια πολύ μικρή ήττα (1.747.730 ψήφους οι σοσιαλιστές, 2.082.511 η κεντροδεξιά) αναγκάζει το Σοσιαλιστικό Κόμμα (Ps) να συμμαχήσει με το Μπλόκο της Αριστεράς (Be) και το Πορτογαλικό Κομμουνιστικό Κόμμα (Pcp). Γεννιέται η Geringonça και ο άξονας της πορτογαλικής πολιτικής μετατοπίζεται προς τα αριστερά. Το 2019, οι ψήφοι γίνονται 1.908.036 και οι έδρες περνάνε από 86 σε 108. Την 30η Γενάρη του προηγούμενου έτους, μετά από σχεδόν επτά χρόνια διακυβέρνησης οι ψήφοι είναι 2.246.483 (+30% σε σχέση με το 2015) και οι έδρες είναι 117 στις 230 (λείπει ακόμη μια τελική καταμέτρηση των ψηφοφόρων του εξωτερικού).

Δεν ήταν εκλογές σαν τις άλλες επειδή υπάρχει η πανδημία, μια διπλή πανδημία, στην πραγματικότητα: υγειονομική και οικονομική. Η οικονομική κατάφερε επίσης ισχυρά πλήγματα. Ο τουρισμός είναι ένα από τα βασικά έσοδα. Με τη χώρα ερμητικά κλειστή, η φτώχεια και οι ανισότητες εκτοξεύτηκαν σε υψηλότατα επίπεδα μέσα σε ελάχιστους μήνες (το ΑΕΠ μειώθηκε σχεδόν κατά 9% το2020, ακολουθούμενο από μια μεγέθυνση του 4,8% το 2021, ενώ υπολογίζεται ότι μπορεί να αυξηθεί στο 5,8% το 2022).

 

Σε ένα πλαίσιο μακράς περιόδου

 

Στη νίκη του Σοσιαλιστικού Κόμματος αντιστοιχεί η ήττα των πρώην συμμάχων του. Όμως, και σε αυτή την περίπτωση πρέπει να αποφύγουμε τα εύκολα συμπεράσματα και να πάμε πίσω στο 2015. Το Μπλόκο της Αριστεράς και το Πορτογαλικό Κομμουνιστικό Κόμμα γνώριζαν ότι η αριστερή συμμαχία θα ωφελούσε τη χώρα, αλλά όχι τα ίδια. Ότι η διαμεσολάβηση θα ευνοούσε σίγουρα τους σοσιαλιστές. Όμως το σχέδιο της δεξιάς ήταν να συνεχίσει το έργο της κατεδάφισης του κοινωνικού κράτους και δεν μπορούσαν να κάνουν πίσω. Το 2015 το Be και το Pcp μαζί ήταν σχεδόν στο 20%, λαμβάνοντας περίπου 1 εκατομμύριο ψήφους. Το 2019 πέφτουν στο 15% (800 χιλιάδες ψήφοι) και, τη στιγμή της καταψήφισης του προϋπολογισμού, υπολογίζονταν στο 12% (το Be στο 5,1% και οι κομμουνιστές στο 5,6%). Η ήττα στις εκλογές της Κυριακής πρέπει να τεθεί σε ένα πλαίσιο μακράς περιόδου, στο οποίο έπαιξε μεγαλύτερο ρόλο η ανάληψη ευθύνης το 2015 και όχι αυτό που μπορεί να φάνηκε ως μια στιγμιαία τρέλα που οδήγησε στην πτώση της κυβέρνησης.

 

Άλλαξε η δομή της ψήφου

 

Αυτές οι εκλογές δεν ήταν όπως οι άλλες, αν δούμε και το στρατόπεδο της Δεξιάς, το οποίο εμφανίζεται βαθιά αλλαγμένο. Το Chega, το ακροδεξιό κόμμα που ίδρυσε ο Αντρέ Βεντούρα, έκανε το ντεμπούτο του στις εκλογές του 2019 συγκεντρώνοντας μια χούφτα ψήφους, που όμως του επέτρεψαν την είσοδο στη Βουλή. Μέσα σε λίγο καιρό ο άμεσος αντίπαλός του, το Κόμμα του Κοινωνικού Δημοκρατικού Κέντρου/Λαϊκό Κόμμα (Cds/Pp) που είχε λάβει λίγο πάνω από το 4%, μπαίνει σε κρίση. Στις προεδρικές εκλογές τον Γενάρη του 2021 ο Βεντούρα κατορθώνει να λάβει σχεδόν 500 χιλιάδες ψήφους, περίπου το 12%), και όταν τον Νοέμβρη διαλύεται η Βουλή, οι δημοσκοπήσεις δίνουν στο Chega 9%, ενώ ο στόχος του ήταν να φθάσει το 15%. Τελικά, οι λαϊκιστές σταματάνε λίγο κάτω από τις 400 χιλιάδες ψήφους (7,15%), χάνοντας σε σχέση με τις προεδρικές και κερδίζοντας, χωρίς υπερβάσεις, σε σχέση με τις προηγούμενες βουλευτικές. Η Φιλελεύθερη Πρωτοβουλία, υπερ-νεοφιλελεύθερη τόσο στο οικονομικό επίπεδο όσο και στα πολιτικά δικαιώματα, αυξάνεται από το 1% στο 4%. Τέλος, το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (Psd), το οποίο δεν κατορθώνει να σταματήσει την κρίση ταυτότητάς του, αυξάνεται λίγο (χάνοντας βουλευτές), με τα ποσοστά του να διαμορφώνονται στο 29%.

Εν κατακλείδι, η αριστερά συνολικά διατηρεί σε σχέση με το 2019 αναλλοίωτο τον αριθμό ψήφων, σχεδόν τρία εκατομμύρια. Η δεξιά ανακτά αρκετά δυνάμεις αλλά μένει πίσω κατά 500 χιλιάδες ψήφους (περίπου το 2%). Aλλάζει όμως η δομή της ψήφου εντός των δύο στρατοπέδων: οι σοσιαλιστές κανιβαλίζουν το προοδευτικό στρατόπεδο, ενώ οι συντηρητικοί χωρίζονται σε τρεις σχηματισμούς: ο ένας είναι ο παραδοσιακός, σε κρίση, ο δεύτερος το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, επίσης σε κρίση, και ο τρίτος είναι τα νέα κόμματα (Φιλελεύθερη Πρωτοβουλία και Chega, που δημιουργήθηκαν αντίστοιχα το 2017 και το 2019), τα οποία είναι σε άνοδο.

 

Αναδημοσίευση από το Manifesto

 

Μετάφραση: Τόνια Τσίτσοβιτς

Γκοφρέντο Αντινόλφι Ο Γκοφρέντο Αντινόλφι είναι ερευνητής στο Κέντρο Ερευνών και Σπουδών Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Λισαβόνας, όπου διδάσκει Πολιτική Επιστήμη. Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2024 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet