Εκατό χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την Μικρασιατική Καταστροφή που, εκτός από τον ξεριζωμό χιλιάδων ανθρώπων, “έφερε” στον ελλαδικό χώρο και δεκάδες αθλητικά σωματεία που δρούσαν στηn Σμύρνη και άλλες πόλεις της Μικράς Ασίας. Όλοι γνωρίζουν τον Πανιώνιο και τον Απόλλωνα, όμως δεν ήταν μόνο αυτοί οι δυο μεγάλοι προσφυγικοί σύλλογοι που βρήκαν στέγη στην Ελλάδα. Με τη συγκρότηση και τη δράση των προσφυγικών σωματείων μέχρι την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου τον Οκτώβριο του 1940 καταπιάνεται το βιβλίο του  Ανδρέα Μπαλτά «Προσφυγικά αθλητικά σωματεία στον Μεσοπόλεμο 1922-1940» (Εκδόσεις Μπαλτά), που κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες. Οι ελληνικοί πληθυσμοί που εγκατέλειψαν βίαια τις εστίες τους στην Μ. Ασία και εγκαταστάθηκαν στις πόλεις της Ελλάδας, παρά τις διαφορές τους ως προς την οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική τους κατάσταση, έγιναν σταδιακά φορείς μιας ειδικής ταυτότητας, αυτής του πρόσφυγα. Παράλληλα, αναδείχθηκε η ανάγκη για τον προσφυγικό κόσμο συγκρότησης σωματείων και συλλογικής τους εκπροσώπηση στις κατά τόπους αρχές. Τα αθλητικά σωματεία των προσφύγων  αποτέλεσαν φορείς καθοριστικής κοινωνικοποίησης της προσφυγικής νεολαίας.

 

Προτεραιότητα η επανασύσταση των σωματείων

 

Είναι χαρακτηριστικό ότι η πρώτη φροντίδα των ιθυνόντων των αθλητικών σωματείων της Σμύρνης, αμέσως μετά την άφιξή τους στην Αθήνα, ήταν να συγκεντρώσουν τα διασωθέντα μέλη τους και να τους εξασφαλίσουν προσωρινή στέγη. Παράλληλα, συνέλεγαν πληροφορίες για τα μέλη που αγνοούνταν. Οι πρώτοι κατάλογοι διασωθέντων και αιχμαλωτισθέντων αθλητών δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό “Η Νίκη”. Μέσω του τύπου γνωστοποιούνταν αφίξεις μεταναστών, με αναγγελίες όπως η παρακάτω: «Μεταξύ των τελευταίων αφιχθέντων εκ της αιχμαλωσίας συγκαταλέγονται και οι δύο πρωταθληταί του Σμυρναϊκού Γυμναστικού Συλλόγου ‘’Απόλλων’’ στρατιώται Π. Πάρσαλης και Θ. Πλυτάς. Εκ τούτων, ο μεν πρώτος κατέχει το πανελλήνιον ρεκόρ εις το άλμα εις ύψος, πηδήσας εις το Αφιόν Καραχισάρ ένα μέτρον και 77,5, ο έτερος κ. Πλυτάς κατέχει ομοίως το πανελλήνιον ρεκόρ εις την λεμβοδρομίαν δικώπων μετά κινητών καθισμάτων μετά του επίσης Απολλωνιστού κ. Σγουρά, αποστάσεως ενός μιλίου. Ο κ. Πλυτάς είναι πρωταθλητής πυγμάχος.»

Στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου καταγράφεται εκτενής αναδρομή στην αθλητική δράση των Ελλήνων της Μ. Ασίας και της Πόλης πριν από το 1922, μέσα από αναφορές στα σωματεία, όπως ο Πανιώνιος, ο Απόλλων Σμύρνης, ο Ηρακλής στα Ταταύλα, ο Προμηθεύς Τραπεζούντας, ο Αιολικός στο Αϊβαλί κλπ. Ο συγγραφέας αναδεικνύει τη σχέση αυτών των σωματείων με την ελληνική αρχαιότητα, την εκπαίδευση και τη Μεγάλη Ιδέα. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζονται οι αθλητικοί θεσμοί στη μεσοπολεμική Ελλάδα, η κυριαρχία του ποδοσφαίρου, η δημιουργία των πρώτων αθλητικών ομοσπονδιών, η θεσμοθέτηση των Βαλκανικών αγώνων κλπ.

 

Αθλητισμός και προσφυγική ταυτότητα

 

Ο αθλητισμός των προσφύγων εξετάζεται σε σχέση με την ευρύτερη συλλογική δράση τους, η δε ταυτότητα των σωματείων τους συναρτάται με την κοινωνική σύνθεση, την πολιτική συμπεριφορά και την ιδεολογία των μελών του προσφυγικού κόσμου. Επίσης, μέσα από το βιβλίο, αναδεικνύεται ο ρόλος αυτών των σωματείων ως φορέων της μνήμης της Μ. Ασίας και της Κωνσταντινούπολης. Ο σκοπός αυτός επιτυγχάνεται μέσα από τη διερεύνηση των μνημονικών πρακτικών που ακολουθούσαν τα μέλη τους, οι οποίες βασίζονταν στην επαναληπτική χρήση κειμένων, εικόνων και τελετουργικών και στη μετατροπή των ιστορικών γεγονότων σε σύμβολα. Στο τρίτο κεφάλαιο περιγράφεται και αναλύεται η ίδρυση των εκατοντάδων προσφυγικών αθλητικών σωματείων σε όλη την Ελλάδα, καθώς και τα αθλήματα των προσφύγων. Σε παράρτημα του βιβλίου, μάλιστα, υπάρχει κατάλογος με 521 προσφυγικά αθλητικά σωματεία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι ενότητες που αναδεικνύουν ζητήματα όπως η πρωτοπορία των προσφύγων στην εισαγωγή του γυναικείου αθλητισμού, η προσπάθεια για την εξεύρεση αθλητικών χώρων και η αθλητική αντιπαλότητα με τους ντόπιους. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η σχέση που ανέπτυξαν οι παράγοντες των προσφυγικών σωματείων με τα πολιτικά κόμματα της εποχής. Στο βιβλίο αναδεικνύονται πτυχές της κοινωνικής σύνθεσης των προσφυγικών σωματείων και της ένταξης των ηγετικών τους ομάδων, ως επι το πλείστον, στο εκλογικό δίκτυο της παράταξης των Φιλελευθέρων. Στο πέμπτο κεφάλαιο, τα αθλητικά σωματεία των προσφύγων παρουσιάζονται ως φορείς της μνήμης της Μικράς Ασίας και της Κωνσταντινούπολης, μέσα από την καταγραφή και ανάλυση των μνημονικών πρακτικών των μελών τους. Θα λέγαμε, ότι έτσι πραγματοποιείται με ιδανικό τρόπο η σύνδεση των σπουδών της μνήμης και του ιστορικού τραύματος με την κοινωνική ιστορία του αθλητισμού, στοιχείο που αποτελεί και μια από τις βασικές αρετές του βιβλίου.

Εν κατακλείδι, το βιβλίο συνδέει τον αθλητισμό των Μικρασιατών με αυτό που ονομάζεται προσφυγική ταυτότητα. Έτσι, σε θεωρητικό επίπεδο, αναδεικνύεται η σύνδεση του αθλητισμού με τις διεργασίες που συμβαίνουν στο κοινωνικό και πολιτικό πεδίο και προβάλλεται η σημασία που έχει ο αθλητισμός για τη διατήρηση και τη νοηματοδότηση της ταυτότητας εκπατρισμένων πληθυσμών, όπως ήταν οι πρόσφυγες της Μ. Ασίας.

ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2022 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet