Τζωρτζ Στάινερ «Η ιδέα της Ευρώπης», μετάφραση: Θάνος Σαμαρτζής, εκδόσεις Δώμα, 2021

 

«Η Ευρώπη αποτελείται από καφενεία, από cafés. Αυτά εκτείνονται από το αγαπημένο καφενείο του Πεσσόα στη Λισσαβόνα μέχρι τα cafés της Οδησσού, που τα στοιχειώνουν οι κακοποιοί του Ισαάκ Μπάμπελ. Απλώνονται απ’ τα cafés της Κοπεγχάγης, που προσπερνούσε ο Κίρκεγκωρ στους μοναχικούς του περιπάτους, μέχρι τους πάγκους των καφενείων του Παλέρμο. Δεν βρίσκει κανείς παλιά ή καθοριστικής σημασίας καφενεία στη Μόσχα, η οποία είναι ήδη προάστιο της Ασίας. Ελάχιστα βρίσκει στην Αγγλία, μετά από μια βραχύβια μόδα το 18ο αιώνα. Κανένα στη βόρεια Αμερική, μ’ εξαίρεση το προκεχωρημένο γαλατικό φυλάκιο της Νέας Ορλεάνης. Χαράξτε το χάρτη των καφενείων και θα έχετε μια απ’ τις πιο ουσιαστικές οριοθετήσεις της “ιδέας της Ευρώπης”».

Αυτό το ωραίο απόσπασμα από παλιότερη διάλεξη του μακαρίτη πια Τζωρτζ Στάινερ «Η ιδέα της Ευρώπης», φωτίζει ενδεχομένως εκ προοιμίου μια πτυχή του πολέμου αυτών των ημερών, το παλιό ρωσικό άγχος να μην είναι μόνο «προάστιο της Ασίας». Όπως και το ακόλουθο, εξηγεί μια άλλη πτυχή: «Τα εθνοφυλετικά μίση, ο σοβινιστικός εθνικισμός, οι εδαφικές διεκδικήσεις έχουν υπάρξει ο εφιάλτης της Ευρώπης. Η εθνοκάθαρση και η απόπειρα γενοκτονίας στα Βαλκάνια δεν είναι παρά το πιο πρόσφατο παράδειγμα μιας πανούκλας που απλώνεται από τη βόρεια Ιρλανδία μέχρι τη Χώρα των Βάσκων και στις διαιρέσεις μεταξύ Φλαμανδών και Βαλλόνων».  

Η διάλεξη αυτή, που δόθηκε στο ολλανδικό Nexus Institute του συγγραφέα Ρομπ Ρήμεν και πρωτοδημοσιεύτηκε το 2004, και που κυκλοφόρησε πρόσφατα και στα ελληνικά από τις εκδ. Δώμα, αποτελεί μια περιεκτική και γλαφυρή θέση των βασικών ερωτημάτων για το πρόβλημα «Ευρώπη» και την παρακμή της ή μη. Ο ιδιοφυής και ευρυμαθής Στάινερ, λέει ότι τα πέντε βασικά γνωρίσματα που έχει κοινά η Ευρώπη είναι: τα καφέ, η ανθρώπινη, προσπελάσιμη κλίμακα του τοπίου (ότι δηλαδή η Ευρώπη «περπατιέται»), οι δρόμοι και οι πλατείες που φέρουν ονόματα πολιτικών, επιστημόνων, καλλιτεχνών, συγγραφέων του παρελθόντος, η διττή καταγωγή από την Αθήνα και την Ιερουσαλήμ και, τέλος, η αγωνία που είναι κοινή στην Ευρώπη για ένα αναπόφευκτο τέλος, η εσχατολογική αυτοσυνείδησή της.

Πολύ ωραίες σελίδες έχει γράψει για την ελληνική και την ιουδαϊκή ευρωπαϊκή καταγωγή, για «την ένταση ανάμεσα στον Εβραίο και τον Έλληνα» που έφερε ο Παύλος, πρόβλημα που παρά τις μεγάλες προσπάθειες διανοούμενων από τον Έρασμο μέχρι τον Χέγκελ, δεν κατάφερε να λυθεί. Ακόμα και ο Λέο Στράους, που αφιέρωσε όλη του τη ζωή στην εις βάθος έρευνα του θέματος, «εξίσου εμβριθής γνώστης του Ταλμούδ και του Αριστοτέλη, του Σωκράτη και του Μαϊμονίδη, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν μπορεί να υπάρξει ικανοποιητικός συμβιβασμός». Επομένως, λέει ο Στάινερ, η «ιδέα της Ευρώπης» παραμένει «ιστορία δύο πόλεων».

Τον Στάινερ διακρίνει η αγωνία πώς η Ευρώπη θα διατηρήσει την ιδιαιτερότητά της, τη δημιουργική βαβέλ της, χωρίς τους εμφυλίους της. Και αν θα πρέπει να ενστερνιστεί το αμερικανικό μοντέλο που εμφανίζεται επιτυχημένο, θυσιάζοντας την ιστορία της, που είναι και παγκόσμια ιστορία του πνεύματος. Θυμίζει την τραγική ατάκα του Χένρυ Φορντ «Η Ιστορία είναι μια μπούρδα» και δηλώνει ευθαρσώς τον αποτροπιασμό του στην προοπτική εξαμερικανισμού, έστω και αν από μια άποψη θαυμάζει το αμερικανικό μοντέλο. Η σχόλη, η ιδιωτικότητα, ο αναρχικός ατομικισμός, το να ασχολείσαι με μη χρησιμοθηρικά πράγματα και να κυνηγάς αφηρημένες αλήθειες, να διακατέχεσαι δηλαδή «από αυτό που ο Πλάτωνας ονόμαζε μανίαν», είναι ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά που δεν πρέπει να χαθούν.

Πρόκειται για πολύ ερεθιστικό μικρό κείμενο, του οποίου μια εντύπωση μόνο καταφέρνουμε να μεταφέρουμε εδώ.

Μανώλης Πιμπλής Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2022 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet