Το Φεβρουάριο του 1956 πραγματοποιήθηκε στη Μόσχα το ιστορικό 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ, το οποίο συνδέθηκε με την αποσταλινοποίηση, δηλαδή τη λήξη της περιόδου κατά την οποία κυριάρχησε ο Ιωσήφ Στάλιν και χιλιάδες άνθρωποι εκτελέστηκαν ή εκτοπίστηκαν ως εχθροί της επανάστασης. Ο νέος γ.γ. του κόμματος, Νικίτα Χρουστσόφ με την περίφημη ομιλία του «Περί προσωπολατρίας και των συνεπειών της» άνοιξε μια νέα εποχή για τη χώρα και το κόμμα. Τα περισσότερα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας έκλεισαν, χαλάρωσε η λογοκρισία, κατοχυρώθηκε το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης, ενώ απομακρύνθηκαν όλα τα αγάλματα του Στάλιν. Όμως παρά τον άνεμο φιλελευθεροποίησης, βασικές δομές του γραφειοκρατικού, αυταρχικού καθεστώτος παρέμειναν αλώβητες.

Η δεκαετία του 1960 ήταν ιδιαίτερα δύσκολη για την οικονομία της χώρας. Η κυβέρνηση προκειμένου να αντιμετωπίσει την έλλειψη βασικών αγαθών, αύξησε τις τιμές, με τον προπαγανδιστικό μηχανισμό να προσπαθεί να πείσει τον λαό πως τα μέτρα είναι προσωρινά και λαμβάνονται με σκοπό τη βελτίωση του επιπέδου ζωής! Ο λαός άρχισε να δυσανασχετεί και η κυβέρνηση προσπαθούσε με κατασταλτικά μέτρα να καταπνίξει τις αντιδράσεις.

Το Νοβοτσερκάσκ είναι μια μικρή πόλη στη νοτιοδυτική Ρωσία, στην κοιλάδα του Ντον και πολύ κοντά στα σύνορα της Ρωσίας με τις λαϊκές δημοκρατίες του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ, που πρόσφατα αναγνωρίστηκαν ως ανεξάρτητες κρατικές οντότητες από τον Πούτιν, λίγες μέρες πριν ο ρωσικός στρατός εισβάλλει στην Ουκρανία. Το Νοβοτσερκάσκ θεωρείται η πολιτιστική πρωτεύουσα των Κοζάκων και ήταν κέντρο της αντεπανάστασης στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου.

Σε αυτήν την πόλη, λοιπόν, η οποία ήδη είχε εξελιχθεί σε σημαντικό βιομηχανικό κέντρο της Σοβιετικής Ένωσης, τον Ιούνιο του 1962 ξέσπασε απεργία των εργατών στο εργοστάσιο σιδηροδρομικών μηχανών. Αφορμή για την απεργία ήταν, αφενός η απόφαση της κυβέρνησης για πανεθνική αύξηση των τιμών, αφετέρου οι μειώσεις μισθών που αποφάσισε η διεύθυνση του εργοστασίου! Οι εργάτες αντέδρασαν, η απεργία γενικεύτηκε, η τοπική κομματική ηγεσία βρέθηκε αντιμέτωπη με μια πρωτόγνωρη κατάσταση με αποτέλεσμα να στραφεί στην κεντρική εξουσία. Έτσι ζητήθηκε η συνδρομή του στρατού και της μυστικής αστυνομίας. Μάλιστα στην πόλη έφτασαν ανώτατα στελέχη της κομματικής ηγεσίας όπως ο δεύτερος γραμματέας της Κ.Ε., Φλορ Κοζλόφ και ο πρώτος αναπληρωτής πρόεδρος του Συμβουλίου Υπουργών, Αναστάς Μικογιάν. Όμως οι εργάτες δεν πτοήθηκαν και έκαναν πορεία στην πόλη κρατώντας φωτογραφίες του Λένιν και του Στάλιν. Η αντίδραση του στρατού και της Κα Γκε Μπε ήταν άμεση, με αποτέλεσμα η απεργία να πνιγεί στο αίμα. Οι απώλειες ήταν 26 νεκροί και 87 τραυματίες. Τα τραγικά γεγονότα του 1962 στο Νοβοτσερκάσκ κρατήθηκαν μυστικά για πολλά χρόνια, καθώς οι κάτοικοι της πόλης είχαν υποχρεωθεί να υπογράψουν δηλώσεις εχεμύθειας, σύμφωνα με τις οποίες δεν έπρεπε να αποκαλύψουν τίποτε. Σε διαφορετική περίπτωση θα αντιμετώπιζαν τον πέλεκυ του νόμου!

Την αιματοβαμμένη εργατική εξέγερση φέρνει στο φως ο Αντρέι Κοντσαλόφσκι με την ταινία «Αγαπητοί σύντροφοι!» (Dorogie tovarishchi / Dear comrades!). Η Λιούντα Σιόμινα είναι πιστή κομουνίστρια και μέλος του δημοτικού συμβουλίου της πόλης. Πιστεύει στο κόμμα, πιστεύει στον κομουνισμό και αδυνατεί να αντιληφθεί τις αντιδράσεις των εργατών. Η ίδια βέβαια, ως στέλεχος του κόμματος, «έχει τον τρόπο της», όπως βλέπουμε στην αρχή, όταν παραλαμβάνει τρόφιμα παρακάμπτοντας την ουρά.

Η Λιούντα ζει με την κόρη της Σβέτκα και τον ηλικιωμένο πατέρα της, ο οποίος νοσταλγεί τους τσάρους. Η δε Σβέτκα τάσσεται από την αρχή με το μέρος των απεργών και αγνοώντας τις προτροπές της μητέρας της κατεβαίνει στη διαδήλωση. Μετά από την αιματηρή κατάληξη, η Σβέτκα δεν θα επιστρέψει στο σπίτι και η Λιούντα ανήσυχη αρχίζει να την αναζητά. Στις προσπάθειες της να ανακαλύψει εάν η κόρη της είναι ανάμεσα στους νεκρούς, οι οποίοι θάφτηκαν σε άγνωστο μέρος, την βοηθά ένας καγκεμπίτης. Μέσα σε μερικές ώρες η Λιούντα είδε τα πιστεύω της να καταρρέουν και την κόρη της να εξαφανίζεται.

Ο Κοντσαλόφσκι αφηγείται τα γεγονότα μέσα από τους ήρωές του. Και κυρίως την Λιούντα μέσω της οποίας αναδεικνύεται η τραγικότητα του ανθρώπου που βλέπει τα όσα πιστεύει να αποδεικνύονται κάλπικα. Να ανακαλύπτει πως οι μεγάλες ιδέες υπηρετούνται από μικρούς ανθρώπους. Οι οποίοι καμουφλάρουν την ανεπάρκειά τους με ιδανικά στα οποία δεν πιστεύουν.

Με έναν ιδανικό συνδυασμό πραγματικότητας και μυθοπλασίας, ο ρώσος σκηνοθέτης καταφέρνει να αφηγηθεί τα γεγονότα και ταυτόχρονα να αναπτύξει τους χαρακτήρες του και τα συναισθήματά τους. Τους τοποθετεί μέσα στη δίνη των συμβάντων έτσι ώστε να φανεί το πόσο όλα αυτά τους επηρεάζουν. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο τρόπος με τον οποίο οι κομματικοί γραφειοκράτες αντιμετωπίζουν τους απεργούς αποκαλώντας τους ταραξίες και αλήτες και κατηγορώντας τους πως δεν καταλαβαίνουν! Όσο για την Λιούντα, θέλοντας από κάπου να πιαστεί, στρέφεται στο παρελθόν, λέγοντας πως «αν ζούσε ο Στάλιν θα είχαμε ακόμα κομουνισμό». Και τέλος, την ακούμε να λέει «και σε τι να πιστέψω αν όχι στον κομουνισμό;» αναδεικνύοντας όλη της απογοήτευση.

Ασπρόμαυρη φωτογραφία, εξαιρετική γεωμετρία πλάνων, ένταση, άποψη, πολύ καλές ερμηνείες. Ένα συγκλονιστικό φιλμ για την ιστορική μνήμη, πάντα όμως μέσα από την προσωπική οπτική του σκηνοθέτη. Ο οποίος ενώ στρέφεται φανερά εναντίον ενός αυταρχικού και καταπιεστικού καθεστώτος, προσεγγίζει με τρυφερότητα τους ανθρώπους οι οποίοι το υπηρέτησαν με τις αγνότερες των προθέσεων. Κι ακόμη αθωώνει τον στρατό ρίχνοντας το βάρος της ευθύνης στους ελεύθερους σκοπευτές της Κα Γκε Μπε. Χαρακτηριστικά είναι τα λόγια του στρατηγού, ο οποίος διστάζει να στρέψει τα όπλα εναντίον των εργατών: «Έχουν δίκιο οι εργάτες. Σε σοσιαλισμό ζούμε. Προσπαθούν να προστατεύσουν τα συνταγματικά τους δικαιώματα. Κι εγώ το ίδιο θα έκανα».

Στράτος Κερσανίδης strakersan@gmail.com
kersanidis.wordpress.com
Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2022 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet