Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Τόπος, το βιβλίο με τίτλο «Κοινωνική Πολιτική, Αυταρχικός Νεοφιλελευθερισμός και Πανδημία», σε επιστημονική επιμέλεια των Απόστολου Καψάλη, Βαγγέλη Κουμαριανού και Νίκου Κουραχάνη. Στον συλλογικό τόμο συνεισφέρουν συνολικά 22 ακαδημαϊκοί και ερευνητές από την Ευρώπη και την Ελλάδα, εξετάζοντας θεωρητικές, διεθνείς και εγχώριες όψεις των επιπτώσεων του συγκεκριμένου μοντέλου διαχείρισης της πανδημίας στο κοινωνικό κράτος.

Το ξέσπασμα της πανδημίας Covid–19 αξιοποιήθηκε από τις κυρίαρχες οικονομικές και πολιτικές δυνάμεις ως πρόσχημα περαιτέρω αυταρχικοποίησης και εμπορευματοποίησης της κοινωνικής πολιτικής. Έπειτα από μια δεκαετία επάλληλων κρίσεων (οικονομική, προσφυγική, κλιματική), η υγειονομική απειλή εργαλειοποιήθηκε για την αναβάθμιση πολιτικών προτεραιοτήτων του νεοφιλελευθερισμού. Μέσω της ατομικής ευθύνης νομιμοποιήθηκαν πρακτικές καταστολής, αντί ενδυνάμωσης του κοινωνικού κράτους, για τη διαχείριση μιας πρωτόγνωρης και αδιάγνωστης κοινωνικής συνθήκης.

 

Κοινωνική απορρύθμιση και κατασταλτική διακυβέρνηση

 

Στην Ελλάδα, ο καταναγκαστικός εγκλεισμός στο σπίτι, ο κοινωνικός στιγματισμός της νεολαίας και η απαγόρευση των διαδηλώσεων, η εν γένει αστυνομοκεντρική διαχείριση της πανδημίας και οι ξυλοδαρμοί πολιτών, όπως και η κυνική διαχείριση του προσφυγικού, συμπορεύτηκαν με την προώθηση πρωτόγνωρων κοινωνικών απορρυθμίσεων: την ιδιωτικοποίηση της επικουρικής ασφάλισης, την κατάργηση του οκτάωρου, τη θεσμοθέτηση του «Πτωχευτικού Νόμου», την ανεπαρκή ενίσχυση των μέσων μαζικής μεταφοράς, των δομών υγείας και εκπαίδευσης και τη σύσταση της πανεπιστημιακής αστυνομίας. Μια εκδοχή αυταρχικού νεοφιλελευθερισμού φαίνεται να κερδίζει διαρκώς έδαφος, επιχειρώντας να καθιερώσει τον νόμο και την τάξη των αγορών ως το παντοδύναμο δόγμα των καιρών μας.

Με αυτή την αφετηριακή παραδοχή ο τόμος διερευνά διεπιστημονικά και πολυδιάστατα όψεις της κοινωνικής πολιτικής σε συνθήκες μιας αυταρχικοποιημένης εκδοχής νεοφιλελευθερισμού και πανδημίας Covid–19. Η έξαρση της πανδημίας στον ευρωπαϊκό χώρο στις αρχές του 2020 βρίσκει την Ελλάδα σε μια ιδιάζουσα και μεταβατική ιστορική φάση, έπειτα από πολλά χρόνια μνημονιακών πολιτικών ακραίας λιτότητας. Το 2018 η ανάκαμψη είναι ασθενική και τα πρώτα σημάδια οικονομικής ύφεσης εμφανίζονται πριν την εμφάνιση της Covid–19 στην Ευρώπη. Οι βαθιές πληγές σε κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο παραμένουν δυσεπούλωτες, τη στιγμή που σε παγκόσμιο επίπεδο τα πρώτα κρούσματα μιας νέας ύφεσης είναι ήδη ορατά. Αυτό το μετα-μνημονιακό περιβάλλον –αυστηρής δημοσιονομικής και όχι μόνο επιτήρησης από τους θεσμούς της ΕΕ– σημαδεύεται στα μέσα του 2019 από την ανάληψη της διακυβέρνησης της χώρας από τη συντηρητική παράταξη, έπειτα από 4,5 χρόνια συγκυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ με τους Ανεξάρτητους Έλληνες.

Χωρίς η χώρα να έχει εξέλθει μιας κατάστασης διαρκούς κρίσης, ήδη από το 2008–2009, οι προκλήσεις που συνεπάγεται η πανδημία αντιμετωπίζονται με ένα μείγμα στρατηγικής που συνδυάζει χαρακτηριστικά οικονομικής λιτότητας και κατασταλτικής διακυβέρνησης. Στο πεδίο της κοινωνικής πολιτικής φαίνεται να δεσπόζει μια αντίληψη απορρύθμισης και εμπορευματοποίησης στη διαχείριση της πανδημίας, παρά επιστροφής σε συλλογικές και δημόσιες στρατηγικές ενίσχυσης των αδυνάτων. Συγκριτικά με όλες σχεδόν τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ, η Ελλάδα το 2021 εξακολουθεί για δεύτερη συνεχή χρονιά να χαρακτηρίζεται από θετικό πρόσημο σε ό,τι έχει να κάνει με τις επιπτώσεις της πανδημίας με υγειονομικούς όρους, αλλά συνάμα από εξαιρετικά αρνητικές καταγραφές σε κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό επίπεδο.

 

 

Η πανδημία υπό τη σκιά του παρελθόντος

 

Στο πλαίσιο αυτό, μια πρώτη δέσμη ερωτημάτων σχετίζεται με τη σύνδεση της εμβάθυνσης της κρίσης στην ελληνική περίπτωση την περίοδο της πανδημίας (2020–2021), αφενός, με τις επιλογές που υιοθετήθηκαν σε καιρούς ανάπτυξης (2000–2007) και, αφετέρου, με τις πολιτικές λιτότητας για τη διαχείριση του δημόσιου χρέους της περιόδου (2010–2019). Λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις πολιτικές, χρήζει διερεύνησης ο τρόπος με τον οποίο η διαχείριση της πανδημικής κρίσης επηρεάζει επιμέρους πεδία κοινωνικής πολιτικής και ιδιαίτερα ως προς τους άξονες της υπευθυνοποίησης, της ιδιωτικοποίησης και του αυταρχισμού. Σημαντικό ζητούμενο είναι να αναδειχθούν συνολικά για την κοινωνική πολιτική της Ελλάδας και για κάθε επιμέρους πεδίο της οι ιδιαίτερες εκφάνσεις μιας αυταρχικής νεοφιλελεύθερης προσέγγισης την τελευταία διετία σε σύγκριση με τις αντίστοιχες εξελίξεις σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.

Τα παραπάνω ερωτήματα διερευνώνται ολιστικά με την επεξεργασία θεωρητικών προσεγγίσεων και ερευνητικών δεδομένων μέσα στη συγκυρία μιας πανδημικής κρίσης. Η δομή του βιβλίου χωρίζεται σε τρία μέρη. Στο πρώτο μέρος εξετάζονται θεωρητικές διαστάσεις της σχέσης κοινωνικής πολιτικής, πανδημίας και αυταρχικού νεοφιλελευθερισμού. Σε αυτό, διατυπώνονται οι ευρύτερες συνδηλώσεις της επικράτησης εννοιών όπως η ατομική ευθύνη και η αλληλένδετη σχέση τους με την ιδιωτικοποίηση της κοινωνικής πολιτικής. Σε αυτό το μέρος συμβάλουν οι καθηγητές Bill Jordan, Théo Bourgeron, Miloš Šumonja και Κώστας Δημουλάς.

Το δεύτερο μέρος του συλλογικού τόμου επικεντρώνεται στην εξέταση των πτυχών της κοινωνικής ασφάλισης και της απασχόλησης ως δύο βασικών πυλώνων κοινωνικής πολιτικής που προωθούνται μορφές ατομικής ευθύνης, νεοφιλελευθερισμού και αυταρχικοποίησης στην Ελλάδα. Στο μέρος αυτό συνεισφέρουν οι Βαγγέλης Κουμαριανός (κοινωνική ασφάλιση), Μαρία Καραμεσίνη (ανεργία και πολιτικές απασχόλησης), Απόστολος Καψάλης και Γιάννης Κουζής (εργασιακές σχέσεις), Δημήτρης Παπανικολόπουλος και Δημήτρης Κατσορίδας (συνδικάτα).

Το τρίτο και τελευταίο μέρος του βιβλίου έχει ως θέμα τις πολιτικές υγείας και κοινωνικής αλληλεγγύης που αναπτύχθηκαν για τη διαχείριση της υγειονομικής κρίσης ως όψεις αυταρχικού νεοφιλελευθερισμού. Σε αυτό γράφουν οι Ανδρέας Φερώνας και Χαράλαμπος Οικονόμου (υγεία και κοινωνικός αποκλεισμός), οι Δημοσθένης Παπαδάτος–Αναγνωστόπουλος, Έφη Μακρίδου και Μιχάλης Πουλημάς (η κρίση υγείας ως κρίση ασφάλειας), ο Νίκος Φωτόπουλος (εκπαίδευση και Covid–19), Δέσποινα Παπαδοπούλου και Νίκος Κουραχάνης (πτωχευτικός νόμος) και οι Γεωργία Σπυροπούλου, Δημήτρης Παρσάνογλου, Νίκος Τριμικλινιώτης και Βασίλης Τσιάνος (προσφυγικό).

 

Επιφυλακτικότητα για το μέλλον

 

Ο συλλογικός τόμος ολοκληρώνεται με την απόπειρα των επιμελητών του να σκιαγραφήσουν έναν ελάχιστο κορμό διαπιστώσεων. Όπως επισημαίνουν: «όσο η οριστική έξοδος από την πανδημική κρίση δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα, η προσδοκία για κάποια μορφή επιστροφής στην προ Covid–19 κανονικότητα –στην καθημερινότητα, στις κοινωνικές και πολιτιστικές συνυπάρξεις, στην κοινωνική εγγύτητα εν γένει– θα αποτελεί μια ενδόμυχη επιθυμία όλων. Την ίδια περίοδο, η επόμενη φάση συνοδεύεται από εύλογες ανησυχίες. Οι συνέπειες της κρίσης της Covid–19 συμπορεύονται με μια διαρκώς επιδεινούμενη ανασφάλεια για το οικονομικό και εργασιακό μέλλον. Ανασφάλεια που προστίθεται σωρευτικά στις δυσμενείς συνθήκες της δεκαετούς λιτότητας που προηγήθηκε. Το μείγμα διαχείρισης της πανδημίας εγκαθιδρύει στο πεδίο των κοινωνικών πολιτικών έναν αγοραίο κανόνα νόμου και τάξης αποτελούμενο από νεοφιλελεύθερα και νεοσυντηρητικά χαρακτηριστικά. Συνολικά, παρατηρείται μια τάση ακόμα ριζικότερης αποδιάρθρωσης του κοινωνικού συμβολαίου που όρισε τις συνθήκες της μεταπολεμικής κοινωνικής συναίνεσης. Πρόκειται για μια τάση που γνώρισε σημαντική επιτάχυνση μετά τη Μεγάλη Ύφεση του 2008 και αναζωογονεί την επιθετική ορμή της στις μέρες μας. Η επιφυλακτικότητα, αν όχι απαισιοδοξία, για το επόμενο διάστημα βασίζεται στην εντεινόμενη υποβάθμιση των δικαιωμάτων του πολίτη κατά την περίοδο της πανδημίας. Οι βασικές πολιτικές που υιοθετούνται προοιωνίζονται κατ’ ουσίαν στο κοντινό μέλλον ένα οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό τοπίο με πολλή ξηρασία».

ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2022 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet