Φωτογραφία: Νικόλας Κοκοβλής

 

 

 

Οι αγώνες για τη δημοκρατία δημιούργησαν συνθήκες ευνοϊκές για την επιτέλεση της πολιτικής ελευθερίας των μελών του κοινωνικού συνόλου, μεταβάλλοντας, μεταξύ άλλων, και τους όρους ανάδειξης των φορέων της εξουσίας. Η εκλογή των κυβερνώντων έγινε ο κανόνας, ενώ η εκλογική διαδικασία άλλαξε περιεχόμενο. Πραγματικά, η εκλογή ως μέσο για την επιλογή των πολιτικών ηγετών αποτελούσε μια δοκιμασμένη μέθοδο συμμετοχής στην άσκηση της εξουσίας. Από τον μεσαίωνα, για τη συγκρότηση του magnum Concilium που συγκαλούσε ο άγγλος βασιλιάς, κυρίως όταν ήθελε να επιβάλλει φόρους, οι συντεχνίες και οι κοινότητες εξέλεγαν τους εκπροσώπους τους σε αυτό, ενώ η καθολική εκκλησία αναδεικνύει τον ποντίφικά της με μια επίπονη εκλογή σε πολλούς γύρους. Η Τρίτη Τάξη μέχρι την γαλλική επανάσταση έστελνε τους εκπροσώπους της στο ολιγαρχικό σώμα των Τάξεων με εκλογική διαδικασία, αντίστοιχα ορίζονταν κοντά μας και οι κοτζαμπάσηδες.

Η επικράτηση των δημοκρατικών ιδεών και σε θεσμικό επίπεδο μετέβαλλαν το νόημα της εκλογής και την κατέστησαν πεδίο και ταυτόχρονα μηχανισμό της αυτοκυβέρνησης του λαού. Έτσι, οι εκλογές δεν είναι πια η διαδικασία επιλογής προσώπων, αλλά η μέθοδος εγκατάστασης ενός ουσιαστικού πολιτικού δεσμού μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνωμένων. Οι εκλογείς δεν αξιολογούν τους υποψηφίους με βάση τις ικανότητες και τα προσόντα τους, αλλά ως εκφραστές ενός πολιτικού σχεδίου. Με τον τρόπο αυτό, η εντολή που δίνεται για παράδειγμα στους βουλευτές, αν και δεν τους δεσμεύει νομικά, καθορίζει ουσιαστικά τη δράση τους: εκλεγμένα με βάση το πρόγραμμα του κόμματος τους, τα μέλη της λαϊκής αντιπροσωπείας οφείλουν να μεριμνούν για την υλοποίησή του είτε στηρίζοντας την κυβέρνηση, για να το μετουσιώσει σε περιεχόμενο της γενικής πολιτικής της χώρας, είτε ελέγχοντάς την και επιδιώκοντας να ενσωματώσουν στοιχεία του στις δημόσιες πολιτικές που υιοθετούνται.

Η δημοκρατική λειτουργία της ψήφου ολοκληρώνεται με την πρόβλεψη της ευθύνης όσων ασκούν εξουσία, με άλλα λόγια όταν θεμέλιο της ικανότητας τους να διευθύνουν τα δημόσια πράγματα είναι η υποχρέωσή τους να λογοδοτούν και να υπάγονται στον έλεγχο αυτών που τους εξέλεξαν. «…εις δημοκρατικήν δε ιδίως τάξιν δεν είναι νοητόν να ασκή τις εξουσίαν ανευθύνως. Εξουσία υπάρχει όπου υπάρχει ευθύνη», υπογράμμιζε ο Α. Μάνεσης, αποκρυσταλλώνοντας τα χαρακτηριστικά καθενός συστήματος που φιλοδοξεί να αναγνωρίζεται ως δημοκρατικό.

Μπορούν να μεταφερθούν αυτές οι αρχές στο εσωτερικό των κομμάτων, ώστε να στηριχθεί η δημοκρατική οργάνωση και λειτουργία τους; Η απομίμηση των κοινοβουλευτικών διαδικασιών σε εσωκομματικό επίπεδο απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, για να μην μετεξελιχθούν αυτές σε όχημα νομιμοποίησης της κομματικής ηγεσίας και των εκλεκτών της. Πραγματικά, τα σύγχρονα κόμματα επηρεάζονται από το περιβάλλον στο οποίο δραστηριοποιούνται και τείνουν να διοικούνται ολιγαρχικά. Σε αυτή την τάση, που δεν αποτελεί βέβαια ελληνική ιδιαιτερότητα, η ανάδειξη των οργάνων του κόμματος από τη βάση του θα μπορούσε να αποτελέσει παράμετρο εκδημοκρατισμού της κομματικής ζωής. Τούτο, όμως, προϋποθέτει ότι οι κομματικές εκλογές διενεργούνται με βάση διαφορετικά σχέδια για την πολιτική κατεύθυνση του κόμματος, για τις επιλογές του στα κρίσιμα κοινωνικοοικονομικά διακυβεύματα, για τη σχέση του με την κοινωνία και με τα συμφέροντα που συγκρούονται εντός της. Προϋποθέτει, επίσης, ότι όσοι αναλαμβάνουν τη διαχείριση της κομματικής εξουσίας θα καλούνται να λογοδοτούν στο σώμα που τους ανέδειξε, θα υπάγονται στον έλεγχό του και θα μπορούν να ανακαλούνται από αυτό σε περίπτωση που έχουν παραβιάσει την εντολή που έλαβαν. Διαφορετικά, η εκλογή συρρικνώνεται σε προσωπικές συγκρούσεις, σε ένα αγώνα επικράτησης των υποψηφίων στα κοινωνικά δίκτυα, σε ένα τελετουργικό χωρίς πολιτικό περιεχόμενο, αλλά με σαφή πολιτική λειτουργία: την ενίσχυση της προσωποποίησης της εξουσίας και την εμπέδωση της δημοκρατίας του καναπέ.

 

Ιφιγένεια Καμτσίδου Η Ιφιγένεια Καμτσίδου είναι αν. καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Περισσότερα Άρθρα
Tags:
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2022 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet