Λουίζ Γκλικ «Χειμωνιάτικες συνταγές από την κοινότητα», μετάφραση: Χάρης Βλαβιανός, εκδόσεις Στερέωμα, 2022

 

Οι «Χειμωνιάτικες συνταγές από την κοινότητα» είναι η νέα και δέκατη τρίτη κατά σειρά ποιητική συλλογή της αμερικανίδας ποιήτριας Λουίζ Γκλικ (1943-) που κυκλοφόρησε πριν λίγες μέρες σε δίγλωσση έκδοση από το Στερέωμα, σε μία μετάφραση πιστή στο ύφος και τον τόνο της νομπελίστριας από τον ποιητή Χάρη Βλαβιανό. Δεκαπέντε αφηγηματικά – σχεδόν κουβεντιαστά – ποιήματα που μοιάζουν με αλληγορικές ιστορίες της ύπαρξης, γεμάτες διαλογικά σημεία και ξαφνικούς σπινθήρες.

 

Επτά χρόνια από το τελευταίο της βιβλίο κι ένα μόνο χρόνο μετά την βράβευσή της με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2020, η Γκλικ έχοντας αποσπάσει ήδη από τα πρώτα της κιόλας βήματα (1968) έως και σήμερα σχεδόν κάθε διάκριση στην ποίηση – από την υποτροφία Γκούγκενχαϊμ ως το βραβείο Πούλιτζερ –, επανέρχεται με ένα εκλεκτό ποιητικό υλικό που μοιάζει να συνοψίζει την ποιητική της διαδρομή και να κρατά δυνατή τη φλόγα της γραφής της. «Τώρα που η αφήγηση είναι δική μου, / προτιμώ να είναι ένας διαλογισμός πάνω στην ύπαρξη», θα γράψει.

Τα βιβλία που εκδίδουν οι συγγραφείς μετά από ένα Νόμπελ αντιμετωπίζονται με μεγάλο ενδιαφέρον από το κοινό και την κριτική. Από αυτή την άποψη οι Χειμωνιάτικες Συνταγές είναι για την Γκλικ ένα κερδισμένο στοίχημα. Στο ομώνυμο με τη συλλογή της ποίημα η Γκλικ διευκρινίζει πως: «Το βιβλίο περιέχει / μόνο συνταγές για τον χειμώνα, όταν η ζωή είναι σκληρή./ Την άνοιξη, / ο καθένας μπορεί να φτιάξει ένα ωραίο φαγητό». Σκέφτομαι πως όλες οι ποιητικές «συνταγές» του βιβλίου είναι κατά κάποιον τρόπο συνταγές επιβίωσης. Είναι οδηγίες διαχείρισης πρώτων υλών από το εξωτερικό και κυρίως το εσώτερο περιβάλλον που προϋποθέτουν μια προετοιμασία. Εν προκειμένω το άναμμα της φωτιάς, τη διατήρηση μιας σταθερής εσωτερικής φλόγας.

Η ιδέα της φωτιάς, άλλωστε, σημειώνει πολλά περάσματα στο βιβλίο και νομίζω πως ίσως να είναι κι αυτή που μας γοητεύει κρυφά. Μια λανθάνουσα φλόγα, λοιπόν, να δηλώνει την αντοχή, τη διάρκεια και τη σοφία μιας λυρικής πραγματίστριας που βιώνει τον χειμώνα της με ό,τι κι αν σημαίνει αυτό, έχοντας εμπιστοσύνη στο προσωπικό της φως.

«Αχ, λέει ονειρεύεσαι πάλι / Κι εγώ τότε λέω χαίρομαι που ονειρεύομαι / η φωτιά είναι ακόμα ζωντανή» γράφει χαρακτηριστικά η εβδομήντα εννιάχρονη Γκλικ στο ποίημα «Τραγούδι». Κι αλλού διαβάζω: «Η ζωή είπε η αδελφή μου, / είναι σαν πυρσός που περνάει τώρα/ από το σώμα στο μυαλό./ Δυστυχώς, συνέχισε, το μυαλό δεν είναι / εκεί για να τον παραλάβει».

Οι αναφορές της ποιήτριας στη φωτιά – άμεσες ή έμμεσες – είναι αρκετές και φέρνουν στο νου – προφανώς φιλτραρισμένα – ακόμη και τραυματικά γεγονότα από τη ζωή της ποιήτριας. Γράφει για παράδειγμα η Γκλικ: «Γέροι και φωτιά, είπε./ Δεν είναι καλό πράγμα. Βάζουν φωτιά στα σπίτια τους», θυμίζοντας τη μεγάλη πυρκαγιά που είχε ξεσπάσει στο σπίτι της και το έκαψε ολοσχερώς μαζί με όλα της τα υπάρχοντα.

Το τραύμα, η ποιητική διάσταση της καθημερινής ζωής και το ψυχικό αποτύπωμά της δεν λείπουν ούτε από αυτό το βιβλίο. Νιάτα, γηρατειά, αποχωρισμοί, χωρικοί που μαζεύουν βρύα, ένα διαβατήριο που επιστρέφει σε φάκελο, παιδικά παιχνίδια στο πίσω κάθισμα, ο δάσκαλος, οι γονείς, τα αδέλφια, η απελπισία και η αλήθεια – που είναι ταυτόσημες για την ποιήτρια – είναι συστατικά των χειμερινών συνταγών της Γκλικ. Συνταγών δοκιμασμένων με μια μεγάλη δόση από την πείρα της ζωής και φυσικά την πείρα της γραφής. Με τα γνώριμα στοιχεία της ποιητικής της να διατηρούνται στο ακέραιο: μινιμαλισμός, πραότητα, αντίληψη, λεπτή ειρωνεία, διεισδυτικός στοχασμός και ψυχολογικό βάθος.

Φυσά ,όμως, ανεπαίσθητα κι ένας ανατολικός άνεμος που αναζωπυρώνει την ποιητική της ύλη. Εδώ μπορούμε να πούμε και να ισχύει πως τις Χειμωνιάτικες Συνταγές τις κρίνει κανείς κι από το εξώφυλλο, μιας και το κοσμεί έργο του Zhu Da (1626-1705), απογόνου της αυτοκρατορικής δυναστείας των Μινγκ. Ο Zhu Da υπήρξε επίσης καλλιγράφος, ποιητής, μοναχός κι ένα πραγματικό αίνιγμα ακόμη και για όσους τον έχουν μελετήσει. Στη Δύση είναι γνωστός με το όνομα Bada Shanren και θεωρείται ο σημαντικότερος καλλιτέχνης της Κίνας του 17ου αιώνα. Ήταν, μάλιστα, επιθυμία της ποιήτριας όλες οι εκδόσεις των Χειμωνιάτικων Συνταγών από χώρα σε χώρα να κυκλοφορήσουν με το ίδιο εξώφυλλο.

Τι να σημαίνει το κείμενο του Bada Shanren πάνω δεξιά και τι να συμβολίζει το μικρό πουλί μέσα σε αυτό το παγερό φόντο του εξωφύλλου; Αφιερώστε ένα λεπτό και ανοίξτε το βιβλίο με τον τρόπο που θα περνούσατε μια πύλη. Κρύο, ακινησία, περισυλλογή. Ποιήματα που γράφτηκαν για να διαβαστούν πολλές φορές, καλώντας μας να ακολουθήσουμε την ροή τους με «εκείνη την αξιοζήλευτη κενότητα όπου μέσα της / τα πάντα ρέουν, όπως το κενό κύπελλο στο Τάο Τε Τσινγκ –», όσο οι νύχτες μικραίνουν και το φως δαμάζει το πυκνό σκοτάδι του χειμώνα μέσα μας.

 

Η σύρτις αποσύρεται μ’ ένα από τα ποιήματα που ξεχώρισε. Κι εδώ ακόμα μια μικρή αλλιώτικη «φωτιά», μια εστία. Γράφει η Γκλικ:

 

Προσπαθήστε να σκεφτείτε, είπε ο δάσκαλος,

μία εικόνα από την παιδική σας ηλικία.

Κουτάλι, είπε ένα αγόρι. Αχ, είπε ο δάσκαλος,

αυτό δεν είναι εικόνα. Είναι,

είπε το αγόρι. Βλέπετε, το κρατάω στο χέρι μου

και στην κυρτή πλευρά εμφανίζεται ένα δωμάτιο

παραμορφωμένο όμως, χρειάζεσαι περισσότερο χρόνο να

 δεις το κέντρο

απ’ ό,τι τα δύο άκρα. Ναι, είπε ο δάσκαλος, έτσι είναι.

Αλλά με την ευρύτερη έννοια, δεν είναι έτσι: αν

 μετακινήσεις το χέρι σου

έστω και ένα εκατοστό, δεν είναι έτσι. Δεν ήσασταν εκεί,

 είπε το αγόρι.

Δεν ξέρετε πως στρώσαμε το τραπέζι.

Αυτό είναι αλήθεια είπε ο δάσκαλος. Δεν ξέρω τίποτα

για την παιδική σου ηλικία. Αλλά αν προσθέσεις τη

 μητέρα σου

στα παραμορφωμένα έπιπλα, θα έχεις μία εικόνα.

Θα ’ναι καλή, είπε το αγόρι, θα ’ναι μία δυνατή εικόνα;

Πολύ δυνατή, είπε ο δάσκαλος.

Πολύ δυνατή και γεμάτη κακά προαισθήματα.

 

Κωνσταντίνα Κορρυβάντη Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2022 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet