Το συνδικαλιστικό κίνημα βρίσκεται σε συνεχή υποχώρηση τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου και τις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα. Η πτωτική πορεία του συνδικαλιστικού κινήματος συνδέεται άρρηκτα με τη θεσμοποίησή του και την ένταξή του, κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα, στις νεο-κορπορατιστικές δομές κοινωνικού διαλόγου, που στόχευε στην ενίσχυση του ρόλου των συνδικάτων με αντάλλαγμα την κοινωνική ειρήνη. Παρόλο το γεγονός ότι η συνδικαλιστική πυκνότητα έπεφτε για δεκαετίες πριν το ξέσπασμα της κρίσης, οι κορυφές του ελληνικού συνδικαλισμού δεν θορυβήθηκαν, μιας και ο κοινωνικός διάλογος που είχε θεσμοθετηθεί τη δεκαετία του ’90 τους έδινε τη δυνατότητα να καλύπτουν μέσω των συλλογικών διαπραγματεύσεων το σύνολο των εργαζομένων, ενώ υπολόγιζαν πάντα ότι μέσω των διασυνδέσεών τους με τα πολιτικά κόμματα και της απειλής της γενικής απεργίας (που δημιουργεί πολιτικό κόστος) η διαπραγματευτική τους ισχύς θα παρέμενε άθικτη. Το ξέσπασμα της κρίσης, οι πολιτικές αντιμετώπισής της, καθώς και τα αποτελέσματά τους, ωστόσο, απέδειξε ότι έκαναν λάθος. Αφενός, η επιβολή των μνημονιακών πολιτικών της τρόικας και η διατάραξη των παραδοσιακών πολιτικών συμμαχιών λόγω της αλλαγής του κομματικού συστήματος και, αφετέρου, η κατάχρηση του όπλου της γενικής απεργίας οδήγησαν το συνδικαλιστικό κίνημα σε αφλογιστία. Ωστόσο, σημειώνονται προσπάθειες αφενός ανάσχεσης της πτωτικής του πορείας και αφετέρου αναζωογόνησής του.

Η μελέτη των στρατηγικών αναζωογόνησης του συνδικαλιστικού κινήματος στρέφεται γύρω από τις παρακάτω στρατηγικές:

 

1. Οργάνωση νέων μελών, ιδίως επισφαλών, γυναικών και μεταναστών. Καλά παραδείγματα ως προς αυτό μπορούν να θεωρηθούν το Σωματείο Μισθωτών Τεχνικών, που εντάσσει ως μέλη εργαζομένους με ελαστικές σχέσεις εργασίας και «μπλοκάκηδες», καθώς και το Σωματείο Εργαζομένων στην Έρευνα και την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση που αποτελεί μια προσπάθεια να οργανωθούν οι επισφαλώς ή αμισθί εργαζόμενοι στην έρευνα.

 

2. Εσωτερική ενότητα, αλληλεγγύη και κοινωνικοποίηση. Καλό παράδειγμα ως προς αυτό μπορεί να θεωρηθεί το σωματείο της Speedex, όπου οι εργαζόμενοι στηρίζουν το ΔΣ που τους ακούει και διαβουλεύεται μαζί τους, στοιχεία που εκφράζουν το «κοινωνικό κεφάλαιο» του σωματείου, δηλαδή τις σχέσεις εμπιστοσύνης που έχουν καλλιεργηθεί εντός του.

 

3. Εσωτερική δημοκρατία, συμμετοχή των μελών στις αποφάσεις, σεβασμός στις συλλογικές αποφάσεις και έλεγχος των συνδικαλιστικών ηγεσιών. Καλό παράδειγμα ως προς αυτό μπορεί να θεωρηθεί η Συνέλευση Βάσης Εργαζομένων Οδηγών Δικύκλου (ΣΒΕΟΔ), όπου κυρίαρχο όργανο είναι η γενική συνέλευση που πραγματοποιείται σε εβδομαδιαία βάση, το ΔΣ υλοποιεί τις αποφάσεις της συνέλευσης (δεν συνεδριάζει πρακτικά το ίδιο), οι εκλογές γίνονται κάθε χρόνο, ενώ τηρείται η αρχή της εναλλαγής (rotation), ώστε να περνάνε όλοι από το ΔΣ.

 

4. Ανάδειξη μαχητικής ηγεσίας, έτοιμης να αντιμετωπίσει τη νεοφιλελεύθερη επίθεση και ικανής να εγγυηθεί την απογραφειοκρατικοποίηση του συνδικαλισμού, ώστε να μπορέσει να εμπνεύσει περισσότερους εργαζόμενους/ες να εγγραφούν και να συμμετάσχουν στα συνδικάτα. Καλό παράδειγμα ως προς αυτό αποτελεί η ηγεσία της Ένωσης Εργαζομένων Διακίνησης Εμπορευματοκιβωτίων στις προβλήτες του Πειραιά, που δεν δίστασε να προβεί σε πολυήμερη απεργία στις προβλήτες της Cosco, παρόλο το γεγονός ότι αυτή κρίθηκε παράνομη και αντιμετωπίστηκε με τα ΜΑΤ.

 

5. Συμμαχίες και αλληλέγγυα δράση με κοινωνικά κινήματα και άλλες οργανώσεις/ομάδες της κοινωνίας των πολιτών, ώστε να συσσωρευθούν πόροι και ισχύς προκειμένου να αντιμετωπιστούν κοινά προβλήματα. Η επιτυχία της απεργίας στις προβλήτες της Cosco, για παράδειγμα, αλλά και η αντίστοιχη επιτυχία των διανομέων της E-food, τον περασμένο χρόνο, στηρίχθηκαν στην αλληλεγγύη σωματείων και μεγάλου μέρους της κοινωνίας. Ομοίως, πολλά συνδικάτα συμμετέχουν σε κοινές αντιφασιστικές ή φεμινιστικές καμπάνιες μαζί με άλλες οργανώσεις.

 

6. Διεθνιστική αλληλεγγύη που σκοπό έχει την αμοιβαία ενημέρωση σχετικά με τις πρακτικές της εργοδοσίας και των εργαζομένων σε άλλες χώρες, καθώς και την ενίσχυση της διαπραγματευτικής δύναμης απέναντι σε πολυεθνικές εταιρείες και πολυεθνικούς θεσμούς. Η περίπτωση του ΣΒΕΟΔ που πρωτοστατεί στην προσπάθεια δημιουργίας μιας παγκόσμιας ομοσπονδίας ντελίβερι, μέσα από επαφές με συναδέλφους στις άλλες ηπείρους, είναι χαρακτηριστική.

 

7. Τακτικές καινοτομίες, ώστε να ανανεωθεί το ρεπερτόριο δράσης, αλλά και ο τρόπος επικοινωνίας μέσω της συστηματικής χρήσης των νέων ψηφιακών μέσων. Μια τέτοια καινοτομία αποτελεί η μοτοπορεία, που αποδείχτηκε σημαντική για τη νίκη των διανομέων της E-food, αλλά και οι πορείες των καλλιτεχνών, που αποτελούσαν ουσιαστικά performance (αλλά και το βίντεο που τραβήχτηκε στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου ή η δράση αλληλεγγύης στο Group Yorum) και έδιναν έναν ιδιαίτερα επιδραστικό χαρακτήρα στη διαμαρτυρία, καθώς γινόταν αυτομάτως viral κατακλύζοντας το διαδίκτυο και τα social media. Η χρήση των ψηφιακών μέσων, επίσης, έδωσε στον επίσημο συνδικαλισμό κατά τη διάρκεια της πανδημίας τη δυνατότητα να παραμείνει ζωντανός, ενώ κατέστη εφικτή και η οργάνωση εργαζομένων που δούλευαν με τηλεργασία, όπως στην περίπτωση της εταιρείας BEAT.

 

8. Εναλλακτικό σύστημα πεποιθήσεων και ερμηνευτικών σχημάτων, που σκοπό έχουν την αντιπαράθεση με τον νεοφιλελεύθερο λόγο, καθώς και ανάπτυξη ταξικής συνείδησης. Αφενός ο αντι-νεοφιλελευθερισμός των σωματείων με έντονη την παρουσία των νέων που προέρχονται από την κινηματική Αριστερά και Αναρχία και αφετέρου η ταξική συνείδηση όσων συνδέονται με το ΚΚΕ διαμορφώνουν ένα σύστημα πεποιθήσεων που αντιστρατεύεται τον κυρίαρχο λόγο. Σημαντικό είναι όμως και το γεγονός ότι κάποιοι νέοι, αριστερόστροφοι, όπως οι καλλιτέχνες της πρωτοβουλίας Support Art Workers, κατανοούν ότι ο αντιπολιτευτικός λόγος δεν πρέπει να είναι ξύλινος.

 

* Το κείμενο βασίζεται σε έρευνα που θα δημοσιευθεί από το ΙΝΕ/ΓΣΕΕ το επόμενο διάστημα.

Δημήτρης Παπανικολόπουλος Ο Δημήτρης Παπανικολόπουλος είναι διδάκτορας Πολιτικής Επιστήμης και ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2022 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet