Φωτογραφία: Νικόλας Κοκοβλής

 

 

 

Ουκ ολίγες φορές το μέγεθος των διαδηλώσεων, ειδικά στο κέντρο της Αθήνας, έχει αποτελέσει αντικείμενο διαφωνιών.

 

Γιατί έχει σημασία

 

Η διακρίβωση του μεγέθους των διαδηλώσεων έχει σημασία γιατί από αυτήν εξαρτάται συχνά η εκτιμώμενη επιτυχία της κινητοποίησης και γιατί αποτελεί συχνά αντικείμενο πολιτικής αντιδικίας. Έχει ιστορικά καταγραφεί η τάση των κυβερνήσεων να υποτιμούν τον αριθμό όσων διαδηλώνουν εναντίον τους, όπως και η τάση των αντιπολιτευόμενων να υπερβάλλουν σε σχέση με αυτόν. Η αστυνομία από τη μια μετράει διαδηλωτές (έχω επικοινωνήσει στο παρελθόν μαζί τους για να πάρω συγκεντρωτικά στοιχεία), από την άλλη είναι το μακρύ χέρι της κυβέρνησης. Υπάρχει, λοιπόν, ένα ζήτημα αξιόπιστων πληροφοριών σε σχέση με το μέγεθος των διαδηλώσεων, με αποτέλεσμα να οργιάζει η εκατέρωθεν προπαγάνδα.

Δεν θέλω, βέβαια, να υποτιμήσω τη δύναμη της προπαγάνδας. Θέλω, όμως, να επιστήσω την προσοχή στον κόσμο του κινήματος σχετικά με δύο κινδύνους. Πρώτον, τα «φουσκωμένα» νούμερα δίνονται για να εμπνεύσουν και να παρακινήσουν. Αν όμως δεν αντιστοιχούν σε πραγματική δυναμική, μπορεί να μην έχουν την προσδοκώμενη συνέχεια, με εξίσου πιθανό αποτέλεσμα την απογοήτευση: «δεν γίνεται τίποτα», «δεν αλλάζουν έτσι τα πράγματα», «κατέβηκαν τόσοι άνθρωποι, και τι έγινε;» Δεύτερον, τέτοιου είδους κινηματική προπαγάνδα μπορεί να κάνει και η Δεξιά, όταν βρεθεί στην αντιπολίτευση. Συγκεντρώσεις «μακεδονομάχων» που ήταν μικρότερες από ή ίσες με αυτές των Αγανακτισμένων παρουσιάζονταν από το δεξιό επικοινωνιακό φάσμα ως συγκεντρώσεις του ενός εκατομμυρίου. Φυσικά, κάτι τέτοιο δεν μπορούσε να γίνει πιστευτό από τους έμπειρους αριστερόστροφους πολίτες, μπορούσε κάλλιστα όμως να γίνει πιστευτό από τους πιο άπειρους δεξιόστροφους. Με λίγα λόγια, οι ανενδοίαστες υπερβολές σε σχέση με το μέγεθος των διαδηλώσεων μπορούν να γυρίσουν μπούμπεραγκ.

 

Μία μέθοδος

 

Ύστερα από τις τεράστιες διαδηλώσεις και συγκεντρώσεις τις τριετίας 2010-2012, τα νούμερα των κινητοποιούμενων έπεσαν ραγδαία. Ως ερευνητής των κοινωνικών κινημάτων θεώρησα ότι πρέπει να αρχίσω να υπολογίζω το μέγεθος των διαδηλώσεων, ώστε να παρακολουθώ τις αυξομειώσεις της κινηματικής δραστηριότητας. Εφόσον όμως δεν υπήρχαν αξιόπιστοι θεσμοί και τρόποι υπολογισμού των διαδηλωτών, θα έπρεπε να το επιχειρήσω μόνος μου.

Φυσικά, οι «εντυπώσεις» ενός ανθρώπου που απλώς σηκώνει το κεφάλι και λέει «πω, πω, κόσμος» και αμέσως λέει ένα νούμερο «από την κούτρα του» δεν αποτελεί διόλου επιστημονική μέθοδο.  Ομοίως, αυτό που λέμε «εκτίμηση», βασισμένη στην έκταση που καταλαμβάνουν οι διαδηλωτές ή στο χρόνο διάρκειας της πορείας, δεν διαθέτει εγκυρότητα, καθώς σημασία έχει η πυκνότητα, η οποία είναι απολύτως άνιση. Στη δεκαετία που μας πέρασε, πολλοί/ες προσπάθησαν να «υπολογίσουν» τις διαδηλώσεις συγκρίνοντάς τις με τις αντίστοιχες του 2010-2012, με αποτέλεσμα να παραπλανηθούν. Η δομή της διαδήλωσης, όπως και η διαδρομή της, παρέμειναν οι ίδιες, ενώ ο αριθμός των μπλοκ ήταν συχνά παρόμοιος. Όλες οι δυνάμεις που κατέβαιναν στις πορείες το 2010-2012, συνέχισαν να κατεβαίνουν, με τη διαφορά ότι πλέον τα μπλοκ είχαν λιγότερο κόσμο και το κενό που άφηναν μεταξύ τους μεγάλωσε.

Αμέσως κατανόησα ότι ο μοναδικός τρόπος να υπολογίσεις τους διαδηλωτές ήταν να τους… μετρήσεις. Αυτό ήγειρε ένα ζήτημα μεθόδου και ένα ζήτημα (χρονικού) κόστους. Έπρεπε να βρω ένα σημείο όπου θα περνούν όλοι οι διαδηλωτές σε χρονικό σημείο όπου θα έχουν προσέλθει όλοι/ες, αλλά δεν θα έχουν ήδη φύγει*, και να κάθομαι με τις ώρες όρθιος να μετράω. Ένα τέτοιο σημείο είναι η Σταδίου πριν την πλατεία Συντάγματος όπου κατευθύνεται παραδοσιακά η πορεία ή η Πλατεία Ελευθερίας στις πορείες του Πολυτεχνείου. Μένοντας σταθερός κάποιος/α μπορεί να τους μετρήσει 10-10 ή 20-20 ανάλογα με την πυκνότητά τους. Είναι εύκολο να εξοικειωθεί το μάτι μέσα στα χρόνια ώστε να διακρίνει με ακρίβεια πόσοι/ες αποτελούν μια δεκάδα ή εικοσάδα. Κι αν δεν… σίγουρα δεν μπορεί να διακρίνει τους 5.000 από τους 10.000, όπως διατείνονται κάποιοι/ες. Η μέτρηση λοιπόν είναι χρονοβόρα, αλλά αξιόπιστη. Η «εκτίμηση» δεν είναι χρονοβόρα, αλλά ούτε και αξιόπιστη. Ο αργός ρυθμός με τον οποίο εναλλάσσονται τα μπλοκ βοηθάει τη μέτρηση. Κάποιες φορές μέτρησα μαζί με άλλα άτομα (για επιβεβαίωση). Καταλήξαμε στα ίδια νούμερα.

Η διάθεση να μετρηθούν με ακρίβεια οι διαδηλωτές κατέληξε συχνά σε αναπάντεχα αποτελέσματα, δυσάρεστα για τους κινητοποιούμενους λόγω της αδημονίας τους να φανεί ότι η κοινωνία κινείται. Το λεγόμενο wishful thinking μετέτρεψε τις κατ’ εμέ 14.000 της 9ης Νοεμβρίου σε πολύ περισσότερους (διάβασα για 40.000 στο Tvxs, 100.000 κάπου αλλού). Πρόκειται για εντυπωσιοθηρία. Όμως και η αστυνομία έδωσε 16.000. Είναι δυνατόν να ήταν λιγότεροι από το νούμερο της αστυνομίας; Ναι. Η αστυνομία μετράει τις συγκεντρώσεις, από τις οποίες όμως έφυγαν αρκετά άτομα, λόγω καθυστέρησης της διαδήλωσης και δακρυγόνων στο Σύνταγμα. Ομοίως, τα 22.000 άτομα που διαδήλωσαν μέχρι την Αμερικανική Πρεσβεία στην επέτειο του Πολυτεχνείου, σύμφωνα με τη δική μου μέτρηση και ενός ακόμα συνεργάτη (οι εκτιμήσεις μας συνέπιπταν σχεδόν στο 100% των μπλοκ), θεωρήθηκαν λίγα από κάποιους φίλους και γνωστούς, όχι στη βάση κάποιας άλλης μέτρησης, αλλά στη βάση μιας «εντύπωσης». Επαναλαμβάνω: μετρήστε κι εσείς μια φορά, μπορεί να εκπλαγείτε.

 

* Προφανώς, κάποιοι/ες που έρχονται στη συγκέντρωση δεν ακολουθούν την πορεία. Είναι δύσκολο να τους/τις υπολογίσεις. Αφενός, είναι δύσκολη η καταμέτρηση των συγκεντρωμένων, γιατί δεν περνούν σε σειρές των λίγων ατόμων. Αφετέρου, δεν έχουν προσέλθει όλοι/ες ακόμα στην κινητοποίηση. Δηλαδή, το peak της πορείας, όσον αφορά τη συμμετοχή, είναι αρκετά μετά αφότου έχει ξεκινήσει.

 

Δημήτρης Παπανικολόπουλος Ο Δημήτρης Παπανικολόπουλος είναι διδάκτορας Πολιτικής Επιστήμης και ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2022 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet