Παρεκκλίσεις για την αύξηση του όγκου κτιρίων στο παράκτιο μέτωπο του Ελληνικού προβλέπονται σε πρόσφατη απόφαση του υφυπουργού Χωροταξίας και Αστικού Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ, Νίκου Ταγαρά. Οι παρεκκλίσεις αυτές έρχονται να προστεθούν στην ήδη πολύ μακριά λίστα νομοθετικών ρυθμίσεων, διατάξεων, τροποποιήσεων, κ.ο.κ., που εδώ και μια δεκαετία οδηγούν το έργο της νέας αστικής ανάπτυξης στον ιδιωτικοποιημένο χώρο του πρώην αεροδρομίου στο Ελληνικό, τη νέα πόλη που υπολογίζεται να έχει 30.000 κατοίκους και 1.000.000 επισκέπτες τον χρόνο.

 

Οι πρόσφατες παρεκκλίσεις βασίζονται σε διατάξεις του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ), έπειτα από την ομόφωνα θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής (ΚΕΣΑ), για τον χαρακτηρισμό ενός νέου παραλιακού mall / εμπορικού συγκροτήματος στον Άγιο Κοσμά ως κτιρίου «ειδικής αρχιτεκτονικής σχεδίασης». Πρόκειται για το συγκρότημα Marina Galleria, που έχει χωροθετηθεί στο νότιο και παραλιακό κομμάτι του «Μητροπολιτικού Πόλου Ελληνικού - Αγίου Κοσμά» (στη «ζώνη ανάπτυξης ΠΜ-Α1»), κοντά στη μαρίνα του Αγίου Κοσμά. Το σχεδίασε το γραφείο του διεθνούς αναγνώρισης ιάπωνα αρχιτέκτονα Kengo Kuma. Ο χαρακτηρισμός του κτιρίου ως «ειδικής αρχιτεκτονικής σχεδίασης» παρέχει την παρέκκλιση περίπου 30% σε επιπλέον ύψος και όγκο από το επιτρεπόμενο, σύμφωνα με τον ΝΟΚ (άρ.13, ν.4067/2012, όπως τροποποιήθηκε με το άρ. 31, ν.4922/2022).

Επιπρόσθετες γνωμοδοτήσεις του ΚΕΣΑ αφορούν στην έγκριση αρχιτεκτονικών μελετών για την ανέγερση πολυτελών συγκροτημάτων κατοικιών στο βόρειο παραλιακό κομμάτι του Αγίου Κοσμά (στη «ζώνη πολεοδόμησης ΠΜ-Π1» στον χώρο του ΕΑΚΝ), με μια σειρά παρεκκλίσεων από την επιτρεπόμενη εκμετάλλευση των οικοπέδων. Οι κατά ΝΟΚ παρεκκλίσεις αναφέρονται, μεταξύ άλλων, στο μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος των κτιρίων, τις περιφράξεις των οικοπέδων, τις επιχωματώσεις, τα κλιμακοστάσια και άλλα αρχιτεκτονικά στοιχεία.

Οι νέες αυτές παρεκκλίσεις αποτελούν μικρό μέρος της συνολικής μεγάλης παρέκκλισης που είναι το έργο του Ελληνικού. Ένας συνεχιζόμενος κατ’ εξαίρεση σχεδιασμός σε όλες τις κλίμακες του χώρου – από τη χωροταξική στην πολεοδομική και μέχρι την αρχιτεκτονική και την οικοδομική. Κύρια στόχευση του σχεδιασμού αυτού είναι η μεγιστοποίηση της εμπορικής εκμετάλλευσης της (δημόσιας) γης με γνώμονα την κερδοσκοπία και μέσω της εξάντλησης κάθε υφιστάμενης διάταξης ή, κατά περίπτωση, της νέας νομοθέτησης που θα μπορούσε να αποφέρει το όποιο μικρότερο ή μεγαλύτερο οικονομικό όφελος.

 

«Τοπόσημα» ως αρχιτεκτονικά προσχήματα

 

Το κτίρια του παραλιακού mall / εμπορικού συγκροτήματος, αξιολογήθηκαν από το ΚΕΣΑ ως «ειδικής αρχιτεκτονικής σχεδίασης». Η γνωμοδότηση καλωσορίζει τη «δημιουργία μιας διεθνώς αναγνωρίσιμης αρχιτεκτονικής σύνθεσης, η οποία διέπεται από το στοιχείο της μοναδικότητας» και «διαθέτει αξιόλογα μορφολογικά, ογκοπλαστικά και αρχιτεκτονικά στοιχεία, αισθητική και σχεδιαστική ποιότητα και αρμονία, με την εφαρμογή πρωτότυπων παραμέτρων σχεδιασμού». Το ΚΕΣΑ έκρινε τα στοιχεία αυτά επαρκή για την ανάδειξή του mall / εμπορικού συγκροτήματος σε «τοπόσημο» και «σημείο αναφοράς για την ευρύτερη περιοχή» αλλά και σε παράγοντα «καθιέρωσης της ευρύτερης περιοχής ως σημαντικού προορισμού αναψυχής».

Το νέο «τοπόσημο απαράμιλλης αρχιτεκτονικής», το παραλιακό mall / εμπορικό συγκρότημα Marina Galleria με την «κυματιστή στέγη εμπνευσμένη από τα πανιά των σκαφών που ανεμίζουν στις ελληνικές θάλασσες» θα αποτελεί, σύμφωνα με τη διαδικτυακή παρουσίαση της Lamda Development τον Ιούλιο του 2022, έναν «νέο υψηλής αισθητικής εμπορικό προορισμό στην Αθηναϊκή Ριβιέρα», έναν «πόλο έλξης για τους έλληνες και ξένους επισκέπτες της χώρας μας», θα «φιλοξενεί κορυφαίους οίκους μόδας», «θα προσφέρει σειρά γαστρονομικών προτάσεων υψηλού επιπέδου από διάσημους chef, αλλά και πληθώρα πολιτιστικών και ψυχαγωγικών εκδηλώσεων». Η Marina Galleria σχεδιάζεται σε λειτουργική σύνδεση με τον ουρανοξύστη («τοπόσημο») του καζίνο και του «ολοκληρωμένου θέρετρου» εκατέρωθεν της λεωφόρου Ποσειδώνος, δίπλα στην προς ανάπλαση μαρίνα του Αγίου Κοσμά και τον ουρανοξύστη πολυτελούς κατοικίας Marina Tower (επίσης «τοπόσημο»), μαζί με τα πολυτελή συγκροτήματα κατοικιών (που αναφέρθηκαν πριν) και δύο «υψηλού επιπέδου» ξενοδοχειακές μονάδες, που θα τα διαχειρίζονται από κοινού «operators διεθνούς φήμης» – όλα αυτά πάνω στο κύμα.

Αυτό που προβάλλει μέσα από γοητευτικές αρχιτεκτονικές αναπαραστάσεις, είναι ένα νέο πρότυπο για το παράκτιο μέτωπο της πόλης. Όχι μόνο για τη νέα ιδιωτική πόλη του Ελληνικού αλλά και για την Αθήνα. Το πρότυπο αυτό συνυφαίνεται με νέους τρόπους κατοίκησης, αναψυχής, εργασίας, κατανάλωσης, καθημερινότητας. Ιδιωτικοποιημένους και κοινωνικά αποδιαφοροποιημένους / ομογενοποιημένους προς τα πάνω. Ο χαρακτηρισμός πολλών νέων κτιρίων στο Ελληνικό ως «τοπόσημα» – μιας έννοιας (landmarks) που προέρχεται από το πεδίο του αστικού σχεδιασμού με αναφορά στην εικόνα και τη νοηματοδότηση της πόλης – λειτουργεί ως αρχιτεκτονικό πρόσχημα για την περαιτέρω περιβαλλοντική και πολεοδομική επιβάρυνση του παράκτιου μετώπου.

 

Θα διασφαλιστεί το 1 χλμ. αδόμητης ελεύθερης παραλίας;

 

Ένα από τα πλέον σημαντικά κεκτημένα της διαπραγμάτευσης της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ με τους επενδυτές για το ήδη δρομολογημένο έργο αστικής ανάπτυξης στο Ελληνικό το 2016, ήταν η διασφάλιση της δημιουργίας «αδόμητου ελεύθερου μετώπου μήκους 1 χλμ.». Η δέσμευση αυτή κατοχυρώθηκε στην «τροποποιητική σύμβαση» της αγοραπωλησίας μεταξύ του ελληνικού Δημοσίου, του ΤΑΙΠΕΔ και των επενδυτών τον Ιούλιο του 2016 (ν.4422/2016). Η σύμβαση έγραφε: «Ειδικά ως προς την Παράκτια Ζώνη, ο Αγοραστής αναλαμβάνει την υποχρέωση να διατηρήσει χαμηλό ποσοστό κάλυψης (…), το οποίο εξασφαλίζει τη δημιουργία αδόμητου ελεύθερου μετώπου μήκους 1 χιλιομέτρου». Η δέσμευση αυτή κωδικοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2018 στο Σχέδιο Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης (ΣΟΑ) του Μητροπολιτικού Πόλου Ελληνικού - Αγίου Κοσμά (35ΑΑΠ/2018).

Οι πρόσφατες εξελίξεις φέρνουν στο προσκήνιο κρίσιμα ερωτήματα για το μέλλον του παράκτιου μετώπου στο Ελληνικό και της προσβασιμότητας σε αυτό.

Πώς θα διασφαλιστεί το 1 χιλιόμετρο αδόμητης ελεύθερης παραλίας σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης εκμετάλλευσης δόμησης και ελεγχόμενης πρόσβασης, περίκλειστων, πολυτελών θυλάκων κατοικίας, τουρισμού/αναψυχής και ακριβού εμπορίου πάνω στην ακτογραμμή;

Θα συνδέεται η νέα παραλία του Ελληνικού - Αγίου Κοσμά με τις όμορες παραλιακές περιοχές του Αλίμου και της Γλυφάδας στην κατεύθυνση ενός ενιαίου περιπάτου για πεζούς και ποδήλατα;

Τι θα κατασκευαστεί σε αυτήν την «αδόμητη έκταση»; Ποιες ερμηνείες και παρεκκλίσεις του νόμου για τους ελεύθερους χώρους θα προωθηθούν / επινοηθούν και ποιες πρακτικές ιδιωτικοποίησης και εμπορευματοποίησης θα ισχύσουν;

Θα διασφαλιστεί, τελικά, το ανεμπόδιστο της κοινής χρήσης του αιγιαλού και της παραλίας και της εύκολης πρόσβασης; Και για ποια κοινωνικά στρώματα;

Όσο προχωράει η εφαρμογή των ειδικών νόμων, διαταγμάτων και παρεκκλίσεων στο Ελληνικό, και όσο ο κατ’ εξαίρεση σχεδιασμός εξειδικεύεται σε αρχιτεκτονικές μελέτες που βαίνουν προς την υλοποίηση, τόσο τα περιθώρια για ένα ανοιχτό παράκτιο μέτωπο μοιάζουν να στενεύουν. Η αρχιτεκτονική αναλαμβάνει, στην περίπτωση αυτή, ένα σκοτεινό ρόλο, που κρύβει τις περιβαλλοντικές και πολεοδομικές επιβαρύνσεις για τον ιδιαίτερα ευαίσθητο παραλιακό χώρο και επιχειρεί να εξαντλήσει κάθε περιθώριο της εκμετάλλευσής του και να επινοήσει νέους τρόπους μεγιστοποίησης του κέρδους. Και αυτό, σε πλήρη αντίθεση με σύγχρονες τάσεις και παγκόσμια αιτήματα που καλούν την αρχιτεκτονική να υπηρετήσει τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανάγκες της εποχής της κλιματικής κρίσης.

 

Λουκάς Τριάντης Ο Λουκάς Τριάντης είναι δρ αρχιτέκτονας – πολεοδόμος, ακαδημαϊκός υπότροφος στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πολυτεχνείου Κρήτης. Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2023 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet