Η πρώτη παρέμβαση είναι διαπιστωτική, είναι ο ίδιος ο εκλογικός σεισμός. Φαίνεται έτσι να κλείνει ένας ιστορικός κύκλος που ξεκινά με τον διπλό εκλογικό σεισμό του 2012. Aυτός ο διπλός εκλογικός σεισμός εγγράφει στο εκλογικό τοπίο της Μεταπολίτευσης ορισμένα καινοφανή στοιχεία όπως το ποσοστό της αποχής, την οκτακομματική Βουλή, το διψήφιο ποσοστό ακροδεξιών κομμάτων στη Βουλή, τη μεγάλη απόσταση μεταξύ πρώτου και δεύτερου κόμματος την πληθυντική και ασύντακτη αντιπολίτευση και τη θεσμικά και εκλογικά αποδυναμωμένη αντιπολίτευση.

Πώς φθάσαμε, λοιπόν, στον εκλογικό σεισμό είναι το ερώτημα. Η δεύτερη παρέμβαση αφορά τη τετραετία διακυβέρνησης της ΝΔ και πως κατάφερε να εδραιώσει την πολιτική της κυριαρχία πριν τις εκλογές του 2023. Η ΝΔ κατάφερε να χαράξει το γήπεδο μέσα στο οποίο παίζεται το πολιτικό παιχνίδι και να εγκλωβίσει τους αντιπάλους της εκεί. Αυτό το έκανε με την υιοθέτηση μια τριπλής στρατηγικής. Τη στρατηγική της θεματικής τοποθέτησης ή στρατηγική της ατζέντας, τη στρατηγική της ερμηνευτικής πλαισίωσης και τη στρατηγική της θεματικής ιδιοκτησίας των θεμάτων. Αυτό το σχήμα που θα δείξουμε παρακάτω εμπεδώθηκε στις εκλογές του 23 όπου η ΝΔ κατοχυρώθηκε ως η πλέον αρμόδια, ικανή και αποτελεσματική δύναμη να διαχειριστεί μία σειρά πολιτικών προβλημάτων όπως η ανάπτυξη, η άμυνα, το μεταναστευτικό, η οικονομία.

 

Η ατζέντα της μεταρρύθμισης

 

Η ΝΔ έκανε agenda setting (επιβολή και διατήρηση της ατζέντας) σε όλη τη διάρκεια της 4ετίας. Η ατζέντα που αναπτύσσει είναι τριπλή στρατηγική: μεταρρυθμιστική ατζέντα, ατζέντα τάξης και ασφάλειας, ως ατζέντα ιδεολογικής ηγεμονίας και την ατζέντα της πόλωσης και του πολιτικού στιγματισμού του αντιπάλου.

Η ατζέντα της μεταρρύθμισης επέτρεψε στη ΝΔ να προσεταιριστεί τον χώρο του κέντρου από το οποίο αποκόμισε ιδιαίτερα οφέλη στη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου. Η ατζέντα αυτή αφορούσε την ευρύτατη αναδιάρθρωση, τον μετασχηματισμό του κοινωνικού ιστού σε όλα τα επίπεδα που τον συγκροτούν, εργασιακά, περιβαλλοντικά, εκπαιδευτικά. Αυτό επέτρεψε την εμπέδωση της ΝΔ ως δύναμης μεταρρυθμιστικής και επαρκώς διαχειριστικής. Συμπληρώστε εδώ τον δημοσιονομικό χώρο που έχει η ΝΔ λόγω του ταμείου ανάκαμψης και την επιδοματική πολιτική που θα υποστηρίξει η οποία δεν είναι μεταρρυθμιστική αλλά βοηθά στην κοινωνική γείωση αυτής της μεταρρυθμιστικής λογικής. Στο νέο υπουργικό συμβούλιο της 25ης Ιουνίου 2023, ο Κ. Μητσοτάκης θα θέσει εκ νέου την μεταρρυθμιστική ατζέντα ως το νέο πλαίσιο της πολιτικής του. Θα αναφερθεί στις 120 μεταρρυθμίσεις και τις 959 επιχειρησιακές δράσεις που μάλιστα καταγράφονται και στους μπλε φακέλους (μία ιστορία που φυσικά έγινε και τικ τοκ, ώστε να πολλαπλασιαστούν τα οφέλη του μηνύματος της αποτελεσματικότητας).

Ήδη πριν την πανδημία του κορονοϊού μία σειρά από νομοσχέδια όπως για τα εργασιακά (ο λεγόμενος αναπτυξιακός νόμος), ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ αλλά και μετά την κρίση ο περιβαλλοντικός νόμος, η αλλαγή θεσμικού πλαισίου στις συγκεντρώσεις συντηρούν και αναβαπτίζουν το ιδεολογικό στίγμα της ΝΔ, ως το κόμμα της μετριοπαθούς δεξιάς παράταξης ως η μόνη ικανή δύναμη για ανάπτυξη, επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις. Αυτή είναι μία προγραμματική ατζέντα που πατά στην κλασική διαιρετική τομή αναπτυξιακών –αντιμεταρρυθμιστικών δυνάμεων όπου η Αριστερά καταγγέλλεται ως από-αναπτυξιακή δύναμη λόγω των ιδεολογικών αγκυλώσεών της.

Η ατζέντα της τάξης και της ασφάλειας ήταν το βασικό πλαίσιο αναφοράς που επέτρεπε στη ΝΔ να αναπλαισιώσει μία σειρά από θέματα όπως άσυλο, ρυθμίσεις για τα ΑΕΙ, πορείες, Εξάρχεια, μεταναστευτικό-προσφυγικό τόσο πριν από την κρίση όσο και μετά την κρίση του κορωνοϊού. Είναι χαρακτηριστικό ότι το καθάρισμα από τη βία των πανεπιστημίων (κατάργηση ασύλου, πανεπιστημιακή αστυνομία), ανεξέλεγκτη μετανάστευση και στη συνέχεια η λαθρομετανάστευση (μετεγκατάσταση προσφύγων σε κλειστές δομές της ενδοχώρας, επαναπροωθήσεις), η ανακατάληψη των πόλεων (εκκενώσεις καταλήψεων σε Εξάρχεια και Κουκάκι) πριν την κρίση αλλά και μετά την κρίση λειτούργησαν υπό το δόγμα της τάξης και της ασφάλειας. Στην περίπτωση αυτή επιβάλλεται ένα δόγμα που ενεργοποιεί συντηρητικά και φοβικά αντανακλαστικά ποικίλων εκλογικών στρωμάτων της κοινωνίας.

 

Η στρατηγική της πόλωσης και της θετικής διεξόδου

 

Σε ότι αφορά την ατζέντα της πόλωσης αυτή φυσικά και έχει μεγάλο βάθος ήδη από την ανάληψη της προεδρίας από τον Μητσοτάκη και εμπεδώθηκε και προεκλογικά ως στρατηγική στιγματισμού του αντιπάλου και ηθικής απαξίωσής του (θυμίζω κοτερολογία, πολακισμός υποθέσεις Μιωνή, Καλογρίτσα αλλά και την αναπλαισίωση της υπόθεσης Novartis ως σκευωρίας και όχι ως σκανδάλου, σπίτι στο Σούνιο). Πρόκειται για μία ιδιαίτερα ορατή, μη προγραμματική ατζέντα η οποία επιχειρεί τη διαίρεση μεταξύ καθαρών και διεφθαρμένων δυνάμεων και στοχεύει στον στιγματισμό και τη φθορά του αντιπάλου. Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι αυτή η στρατηγική της ηθικής πόλωσης ενεργοποιείται σε περιόδους που χρειάζεται είτε να αλλάξει η ατζέντα είτε να φθαρεί ο πολιτικός αντίπαλος είτε φυσικά και τα δύο μαζί. Ένα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο εδώ είναι ότι αναπτύχθηκε στα social media και ειδικά στο twitter μία από τα κάτω πολιτική καμπάνια στιγματισμού του ΣΥΡΙΖΑ που έτρεχε σε όλη τη διάρκεια της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ και η οποία συνδιαμόρφωσε το αντιΣΥΡΙΖΑ ρεύμα. Πρέπει εδώ να σημειώσουμε ότι ακόμα και στην μόλις σημερινή ανακοίνωση του Κ. Μητσοτάκη μετά την παραίτηση του Α. Τσίπρα ο πρωθυπουργός θα αναφερθεί ιδιαίτερα αρνητικά στον ΣΥΡΙΖΑ ως ένα κόμμα που «ταυτίστηκε με την τοξικότητα με τον διχαστικό λόγο και την εκκωφαντική αναποτελεσματικότητα» επιχειρώντας έτσι ακόμα την εκτός εκλογικού αγώνα να επιτεθεί και να απαξιώσει τον αντίπαλο.

 Η δεύτερη όψη της στρατηγικής ήταν ότι συστηματικά η ΝΔ επαναπλαισίωσε τα προβληματικά πεδία και τις κρίσεις μέσα από ένα δίπτυχο εισαγόμενων προς της ΝΔ προβλημάτων (βλ. κρίση πανδημίας, ενεργειακή κρίση) και εξατομικευμένης ευθύνης (φταίνε οι νέοι, οι ανεμβολίαστοι, οι διακινητές, ο μοιραίος σταθμάρχης). Για παράδειγμα, στην περίπτωση της πανδημίας το αφήγημα του κυβερνώντος κόμματος στηρίχθηκε στο ότι η πανδημία είναι ένα εξωγενές πρόβλημα που απαιτεί συστράτευση της κοινωνίας και όπου οι ευθύνες επιμερίζονται στους ειδικούς, τους νέους, τις φαρμακευτικές, τους αντιεμβολιαστές, τον ΣΥΡΙΖΑ, και η διαχείριση των λύσεων λαμβάνει χώρα σε ένα πλαίσιο σύγκρισης με την Ευρώπη.

Η τρίτη όψη της στρατηγικής αφορά τη σύνδεση με την απόκτηση της αρμοδιότητας της ΝΔ ως δύναμης ικανά διαχειριστικής σε κρίσιμα προβληματικά σημεία. Η ΝΔ πρόβαλε και στην προεκλογική περίοδο την ατζέντα της με ένα θετικό πρόσημο. Σύμφωνα με την έρευνα του Imed Lab όλες οι ομιλίες του εντοπίζονταν στο θετικό φάσμα, ως προς το συναισθηματικό πρόσημό τους, και ήταν σε υψηλότατο ποσοστό αφιερωμένες στην προβολή της προγραμματικής ατζέντας του κόμματος (σε ποσοστό 85%). Βγαίνοντας ο κόσμος από μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων θέλει να βλέπει μία διέξοδο, και αυτή να είναι θετική. Ένα στοιχείο που δημιουργεί θετικά συναισθήματα μετρά ως το αντίπαλο δέος απέναντι σε ένα βίωμα, το οποίο είναι ισχυρό και πικρό. Πόνταρε, λοιπόν, η ΝΔ σε μια θετική ατζέντα, σε θέματα πολιτικά ωφέλιμα για εκείνη, με τα οποία μπορεί να ταυτιστεί.

Το ενδιαφέρον στοιχείο εδώ είναι ότι η ΝΔ αναπτύσσεται πλέον και στην κεντροαριστερή ατζέντα εστιάζοντας στο τρίπτυχο εργασία-μισθοί, ΕΣΥ, ακρίβεια.

 

Ο έλεγχος της πληροφορίας

 

Η τρίτη παρέμβαση αφορά τη πληροφορία και το μιντιακό περιβάλλον. Η ΝΔ οικοδόμησε ένα μοντέλο διακυβέρνησης συγκεντρωτικό και ιδιαίτερα προσωποπαγές. Το δεύτερο θεμέλιο της στρατηγικής το οποίο αναπτύσσεται σε συνέχεια αυτού του επιτελικού κράτους είναι ένα συγκεντρωτικό μοντέλο διαχείρισης της πληροφορίας (ΕΡΤ, ΑΠΕ, ΕΥΠ, τέθηκε υπό το γραφείο του πρωθυπουργού). Και πάλι εδώ έχουμε μία απόλυτα ελεγχόμενη ροή πληροφορίας, η οποία διαμορφώνεται σε ολιγοπρόσωπες ομάδες και στηρίζει ένα αφήγημα που αναπαράγεται από όλα τα στελέχη. Μια ολιγοπρόσωπη, συντονισμένη αφηγηματικά και μονοθεματική εκστρατεία ενημέρωσης αναπτύχθηκε και σε όλη τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας. Από την πλευρά της επικοινωνίας η συντεταγμένη δράση μικρών ευέλικτων σχημάτων είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική παράμετρος στη διαχείριση των κρίσεων όπου οι πολλές φωνές δημιουργούν θορύβους ενώ μία κεντρική γραμμή μπορεί πιο εύκολα να αναπαραχθεί. Φυσικά και εδώ ερχόμαστε σε ένα πολύ κρίσιμο στοιχείο της σημερινής πραγματικότητας όπου έχουμε μία αναδιάταξη του πολιτικού μιντιακού συστήματος εξουσίας. Είναι προφανές ότι η κυβέρνηση της ΝΔ έχει απέναντί της ένα πολύ φιλικό προς αυτήν σύστημα ΜΜΕ. Το πεδίο της δημοσιότητας είναι ευνοϊκά διακείμενο απέναντί της και αυτό τής επιτρέπει να οικοδομήσει την ατζέντα που της είναι πολιτικά ωφέλιμη και να προωθήσει τις ωφέλιμες προς αυτήν ερμηνείες των πολιτικών προβλημάτων.

 

Η ατζέντα του ΣΥΡΙΖΑ

 

Η τέταρτη παρέμβαση αφορά τον ΣΥΡΙΖΑ. Ο ΣΥΡΙΖΑ άργησε να διατυπώσει μία εναλλακτική προγραμματική πρόταση εξουσίας η οποία θα είχε ένα ξεκάθαρο πολιτικό στίγμα. Δεν κατάφερε να γίνει agenda setter και framer. H ατζέντα του ΣΥΡΙΖΑ δεν κατάφερε να αποκτήσει ένα ξεκάθαρο πολιτικό στίγμα και αιχμές και συνοδευόταν από πληροφοριακό θόρυβο ο οποίος τελικά κατέληξε σε σημασιολογικό θόρυβο. Αν και αυτό το στοιχείο βελτιώθηκε στις δεύτερες εκλογές το εκλογικό σώμα δεν άκουγε πλέον και είχε ήδη αποφασίσει. Η προεκλογική εκστρατεία ειδικά των πρώτων εκλογών (όπου όμως κρίθηκε και το αποτέλεσμα) ήταν λιγότερο προγραμματική, περισσότερο πολωτική με όρους της προηγούμενης δεκαετίας (αξιοποίηση συναισθημάτων οργής και αγανάκτησης) ενώ ενεργοποίησε και το στοιχείο του φόβου (στοιχείο με το οποίο οι εκλογείς δεν θέλουν να ταυτίζονται).

Η πέμπτη παρέμβαση συνδέεται με την παραίτηση του Αλέξη Τσίπρα από την ηγεσία και την επόμενη μέρα. Υπάρχουν δύο στοιχεία εδώ που αξίζει να παρατηρήσουμε. Το πρώτο είναι ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη θα δυσκολευτεί ίσως να διατηρήσει την ηγεμονία στο κέντρο όταν θα πιέζεται σε μία σειρά από ζητήματα (μεταναστευτικό, ελληνοτουρκικά) από τα άκρα δεξιά. Ο χώρος θα διεκδικηθεί από πολλές δυνάμεις διότι στον χώρο αυτό μετατοπίζεται το εκλογικό σώμα σε περιόδους κανονικότητας. Το είδαμε την περίοδο 1993-2009 όταν μετά από μία περίοδο έντονης πόλωσης της δεκαετία του 80 θα μετατοπίσει το κέντρο βάρους στον συγκλίνοντα δικομματισμό, στον μεσαίο χώρο και στον εκσυγχρονισμό. Το δεύτερο στοιχείο είναι ότι πλέον η ΝΔ δεν θα μπορεί εύκολα να ανατρέχει στον ΣΥΡΙΖΑ και να επιρρίπτει ευθύνες διακυβέρνησης. Από εδώ και πέρα θα αναμετριέται με τον εαυτό της, οπότε και τα λάθη της θα μετράνε διπλά.

 

*Το κείμενο αποτελεί μέρος της παρέμβασης της Φ. Κουντούρη στην εκδήλωση του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς με θέμα «Ο εκλογικός κύκλος του 2023: εκλογική συμπεριφορά, κοινωνικές συμμαχίες και κομματικές στρατηγικές», την Πέμπτη 29 Ιουνίου.

 

Φανή Κουντούρη Η Φανή Κουντούρη είναι επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2024 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet