Πριν λίγες μέρες, η Ιταλία, αλλά και ολόκληρη η Ευρώπη, συγκλονίστηκε από τη δολοφονία μιας 22χρονης από τον πρώην σύντροφό της με ειδεχθή τρόπο. Ο γυναικοκτόνος συνελήφθη στη Γερμανία και η πρώτη φράση που ξεστόμισε ήταν: «Ήθελα να αυτοκτονήσω, αλλά δεν βρήκα το θάρρος». Βρήκε, όμως, το «θάρρος» να ασκήσει εξουσία πάνω στο σώμα της Τζούλια και να την σκοτώσει επειδή τον απέρριψε. Η δολοφονία της Τζούλια είναι ένας ακόμη κρίκος στη μακρά αλυσίδα δολοφονιών γυναικών σε ολόκληρη την Ευρώπη. Τουλάχιστον, δύο γυναίκες δολοφονούνται κάθε μέρα από τον σύντροφο ή από μέλος της οικογενείας τους.

 

H ενοποίηση δεδομένων, όμως, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε σχέση με τον αριθμό των γυναικοκτονιών, είναι πολύ δύσκολη, επειδή δεν ταξινομούν όλες οι χώρες με τον ίδιο τρόπο τα εγκλήματα φύλου. Kάποιες φορές, διαχωρίζουν τις δολοφονίες που διαπράττονται εντός του οικογενειακού πυρήνα με αυτές που διαπράττονται σε διαφορετικές περιστάσεις (στον Ποινικό Κώδικα, μόνο η Κύπρος ταξινομεί το αδίκημα ως γυναικοκτονία και όχι μόνο ως δολοφονία). Εκτός των άλλων, δεν είναι πάντα διαθέσιμες ενημερωμένες στατιστικές και, επομένως, το γνωστό δεδομένο των 3.232 περιπτώσεων γυναικών, που δολοφονήθηκαν μεταξύ 2010 και 2021, δεν αναφέρει την κατάσταση οκτώ κρατών μελών (Πολωνία, Βουλγαρία, Ιρλανδία, Δανία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Πορτογαλία και Ρουμανία), και γι’ αυτό διαφοροποιείται από τον αριθμό των 6.593 δολοφονιών που έχουν διαπραχθεί από συγγενείς ή νυν και πρώην συντρόφους που αναφέρει η Eurostat.

To ετήσιο κοινωνικό κόστος της έμφυλης βίας αποτιμάται σε 290 δισεκατομμύρια ευρώ στις χώρες της ΕΕ, σύμφωνα με το Eige (Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε να τεθεί σε ισχύ, σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, η ενοποίηση των κανόνων που ποινικοποιούν μια σειρά αδικημάτων, όπως ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων, η διαδικτυακή βία και ο βιασμός.

 

Η πρόταση που δίχασε Κοινοβούλιο και Συμβούλιο

 

Η πρόταση για τον βιασμό δίχασε το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Τον Ιούνιο του 2023, τα κράτη/μέλη ακύρωσαν το άρθρο 5 της πρότασης της Επιτροπής, σύμφωνα με το οποίο η μη συναινετική σεξουαλική πράξη αποτελεί ποινικό αδίκημα.

Τον επόμενο μήνα, το Κοινοβούλιο καθόρισε τη θέση του, σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, σχετικά με τη συμπερίληψη του βιασμού. Οι συνεισηγητές τόνισαν ότι απαιτείται «όχι μόνο μια παράγραφος που να αφορά τον βιασμό αλλά μια που να ορίζει σαφώς πως “μόνο το ναι σημαίνει ναι”». Κάθε ένα από τα τρία θεσμικά όργανα της ΕΕ παρουσίασε τις νομικές απόψεις του, και μόνο το Συμβούλιο εξέφρασε ανησυχίες ότι η ποινικοποίηση των μη συναινετικών σεξουαλικών πράξεων θα υπερέβαινε τις νομικές αρμοδιότητες της ΕΕ.

Ο βιασμός δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο των αδικημάτων που αναφέρονται στο άρθρο 83 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), για τα οποία η ΕΕ έχει νομική αρμοδιότητα, όπως η διαφθορά, η τρομοκρατία ή η σεξουαλική εκμετάλλευση.

Για την πλειονότητα των χωρών που διαμόρφωσαν την αρχική θέση του Συμβουλίου, ο βιασμός δεν εμπίπτει νομικά στο πεδίο εφαρμογής της σεξουαλικής εκμετάλλευσης.

Ωστόσο, «η Γαλλία δεν είναι αντίθετη στην ιδέα, αλλά πιστεύει ότι δεν υπάρχει νομική βάση γι’ αυτήν. Το ποινικό δίκαιο είναι αρμοδιότητα των κρατών μελών, όχι της ΕΕ, εκτός από την περίπτωση των ευρωεγκλημάτων», εξήγησε στο Euractiv πηγή της ΕΕ που παρακολουθεί το θέμα.

«Συμμεριζόμαστε τη γνώμη της Νομικής Υπηρεσίας του Συμβουλίου σχετικά με την έλλειψη νομικής βάσης», είπε ο εκπρόσωπος της Τσεχίας της Μόνιμης Αντιπροσωπείας στην ΕΕ σε γραπτή απάντηση στο Euractiv.

Εν τω μεταξύ, ο εκπρόσωπος της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Πολωνίας στην ΕΕ ανέφερε ότι «το ευρω-έγκλημα της σεξουαλικής εκμετάλλευσης γυναικών και παιδιών δεν καλύπτει και το έγκλημα του βιασμού, του οποίου η σεξουαλική βία είναι βασικό στοιχείο. Ο ορισμός του βιασμού που προτείνεται στο άρθρο 5 θα δομούσε την έννοια αυτού του εγκλήματος με μια μορφή που θα δημιουργούσε διαδικαστικές, ερμηνευτικές και αποδεικτικές δυσκολίες και, κατά συνέπεια, θα οδηγούσε σε μείωση του επιπέδου προστασίας που εγγυάται στα θύματα ο πολωνικός Ποινικός Κώδικας».

Η Γαλλία εξέφρασε, επίσης, επιφυλάξεις επειδή, εάν ο βιασμός ενσωματωθεί στο ευρωπαϊκό δίκαιο, χώρες όπως η Ουγγαρία θα τον χρησιμοποιήσουν για να ακυρωθεί ολόκληρη η οδηγία από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), με το σκεπτικό ότι η ΕΕ δεν έχει δικαιοδοσία. Αλλά βρίσκεται επίσης σε αντίθεση με τον ορισμό του βιασμού που προτείνεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, και την Επιτροπή που ερμηνεύει τη σεξουαλική επαφή χωρίς συναίνεση ως βιασμό. Στη Γαλλία, ο βιασμός ορίζεται ως σεξουαλική πράξη που διαπράττεται εναντίον ενός ατόμου υπό απειλή, εξαναγκασμό, αιφνιδιασμό ή άσκηση βίας.

Η Γερμανία είναι επίσης κατά της συμπερίληψης του βιασμού στην οδηγία, αλλά η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Γερμανίας στην ΕΕ δεν απάντησε στην έρευνα της Euractiv, σχετικά με το σκεπτικό πίσω από αυτό, μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης.

 

 

Προφάσεις ενώ οι γυναικοκτονίες αυξάνονται

 

Για τους εισηγητές, καθώς και για την Επιτροπή, η θέση των χωρών δεν είναι αρκετά πειστική. «Γνωρίζω ότι υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με την ερμηνεία της νομικής βάσης. Ωστόσο, έχουμε ήδη χρησιμοποιήσει την ίδια ακριβώς νομική βάση για να ποινικοποιήσουμε τις μη συναινετικές σεξουαλικές δραστηριότητες με παιδιά, επομένως δεν υπάρχει κανένα νομικό κώλυμα, δήλωσε η Επίτροπος για την Ισότητα, στις 9 Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια του Συμβουλίου Απασχόλησης, Κοινωνικής Πολιτικής, Υγείας και Καταναλωτών (EPSCO) στο Λουξεμβούργο.

«Και οι δύο κυβερνήσεις στη Γερμανία και στη Γαλλία υποτίθεται ότι έχουν θέσει την υπόθεση των δικαιωμάτων των γυναικών και της ισότητας των φύλων, στην κορυφή της πολιτικής τους ατζέντας. Πρέπει να σταματήσουν να είναι υποκριτές. Τα νομικά επιχειρήματα χρησιμοποιούνται ως δικαιολογία για να κρύψουν την έλλειψη πολιτικής φιλοδοξίας τους», δήλωσε στο Euractiv η Ιρένε Ροζάλες, υπεύθυνη Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Λόμπι Γυναικών.

Περισσότεροι από 70 νομικοί εμπειρογνώμονες, σε όλη την ΕΕ, υπέγραψαν την ανοιχτή επιστολή του Ευρωπαϊκού Λόμπι Γυναικών, παρέχοντας τα νομικά επιχειρήματα που αντικρούουν τη θέση των κρατών μελών.

Η Γερμανική Ένωση Γυναικών Δικηγόρων (DJB), ένα από τα οργανωτικά μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γυναικών Δικηγόρων (EWLA), τάχθηκε, επίσης, υπέρ της συμπερίληψης του βιασμού στην Οδηγία, υπογραμμίζοντας ότι η εναρμόνιση των εγκλημάτων βιασμού και ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων καλύπτονται από τη διάταξη για τη «σεξουαλική εκμετάλλευση γυναικών και παιδιών», του άρθρου 83 της ΣΛΕΕ (Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης).

 

Πολλά βήματα είναι να γίνουν ακόμα

 

Αυτήν τη στιγμή, 16 κράτη μέλη έχουν τροποποιήσει την εθνική τους νομοθεσία, για να αντιμετωπίσουν την έλλειψη συναίνεσης ως το κύριο συστατικό στοιχείο του εγκλήματος, ενώ άλλες χώρες δεν το έχουν συμπεριλάβει ακόμη.

«Κάποιοι, που περιλαμβάνουν τη συναίνεση στη νομοθεσία τους, εξακολουθούν να αντιτίθενται στην εφαρμογή της ως ευρωπαϊκή οδηγία, κάτι που είναι πραγματικά δύσκολο να γίνει κατανοητό», δήλωσε η ιρλανδή ευρωβουλεύτρια των Χριστιανοδημοκρατών, Φράνσις Φιτζέραλντ, συνεισηγήτρια του φακέλου για την Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών (FEMM). «Υποθέτω ότι μια από τις εξηγήσεις τους είναι: “Δεν θέλουμε η ΕΕ να υπερκεράσει τον περίπλοκο τομέα μας σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση του βιασμού, επειδή για πολλά κράτη/μέλη είναι δύσκολο να τον νομοθετήσουν, έτσι αναστέλλουν τη νομοθεσία. Πιστεύουμε ότι αυτό είναι λάθος”».

11 χώρες –Λιθουανία, Βουλγαρία, Τσεχία, Εσθονία, Γαλλία, Ουγγαρία, Ιταλία, Λετονία, Πολωνία, Ρουμανία και Σλοβακία–, σύμφωνα με τη Ροζάλες, βασίζουν τον ορισμό του βιασμού στη βία –μη συναίνεση– ως κύριο στοιχείο του εγκλήματος. Ο συζυγικός βιασμός ή ο βιασμός που συμβαίνει εντός των σχέσεων δεν αντιμετωπίζεται νομικά.

Όμως, αυτό το μοντέλο «μόνο το ναι σημαίνει ναι» βοηθά τους ανθρώπους να καταλάβουν ότι το σεξ, χωρίς ελεύθερη βούληση και χωρίς αμοιβαιότητα, δεν είναι σεξ αλλά βιασμός», τόνισε η Ροζάλες.

Παρότι, τα δεδομένα εμφανίζουν μια συνολικότερη θεσμική προσπάθεια στην Ευρώπη αντιμετώπισης της έμφυλης βίας, τα πολλά βήματα, που πρέπει ακόμα να γίνουν, δεν μπορούν πραγματοποιηθούν χωρίς τη διαρκή συμβολή των αγώνων των κινημάτων.

 

Σοφία Ξυγκάκη, Τόνια Τσίτσοβιτς Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2024 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet