Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Βούτσιτς θα κερδίσει τις σερβικές εκλογές της 17ης  Δεκεμβρίου, λέει στην «Εποχή» ο μαρξιστής σέρβος φιλόσοφος και καθηγητής στο Ινστιτούτο Οικονομικών Σπουδών του Βελιγραδίου Αλεξάνταρ Μάτκοβιτς. Συγχρόνως μιλάει για τις αδυναμίες της αντιπολίτευσης, την πλήρη κυριαρχία των ανώτερων τάξεων και τη μετατόπιση του πολιτικού σκηνικού προς τα δεξιά.

 

 

Μιλώντας για την κατάσταση στη Σερβία έχεις αναφερθεί σε μια εικόνα διάλυσης των υποδομών. Να πούμε περισσότερα;

Πράγματι, αν μου ζητήσετε να περιγράψω τη σημερινή και την περσινή Σερβία με μια πρόταση θα ήταν: πλήρης κατάρρευση των δημόσιων υποδομών. Μπορείτε να το δείτε παντού, από τους σιδηροδρόμους μέχρι την ψυχική υγεία. Το 2022 έκλεισε με κάποια μεγάλα σιδηροδρομικά περιστατικά που προκάλεσαν περιβαλλοντικές καταστροφές, όπως βαγόνια τρένων που εκτόξευαν αμμωνία, η οποία προκάλεσε θανάτους στη νότια Σερβία εξαιτίας των μπλε αμμωνιακών σύννεφων που σχηματίσθηκαν σε αρκετές πόλεις. Ήταν κάτι το μυστηριώδες. Στη συνέχεια ήταν οι δύο πυροβολισμοί σε σχολεία στο Βελιγράδι που προκάλεσαν μεγάλη δημόσια αντίδραση, και μετά οι πυροβολισμοί στο Κοσσυφοπέδιο. Ακολούθησε μια καταιγίδα που εξαφάνισε τις περισσότερες από τις καλλιέργειες, λόγω προβλημάτων με αντιχαλαζικούς πυραύλους στην Κροατία και στα σύνορα της Σερβίας. Ύστερα η πανώλη των χοίρων αφάνισε το μεγαλύτερο μέρος της εγχώριας ζωικής παραγωγής στο βόρειο τμήμα της Σερβίας. Η γενέτειρά μου, το Νόβι Σαντ, είχε επίσης μια μεγάλη πετρελαιοκηλίδα πάνω των 20 τόνων στον Δούναβη, που μόλις και μετά βίας τράβηξε την προσοχή των ΜΜΕ μεταξύ άλλων γεγονότων. Οι βασικές υλικές υποδομές, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών υποδομών, όπως τα σχολεία, όπου είχαμε τις πρώτες μαζικές δολοφονίες στην περιοχή, καταρρέουν εντελώς. Όλα αυτά παρακίνησαν τον πληθυσμό να διαμαρτυρηθεί. Όμως το περιθώριο για μια εναλλακτική, ή ακόμα και για την συνειδητοποίηση του τι συμβαίνει, είτε συρρικνώνεται είτε είναι ανύπαρκτο, αφού τα ΜΜΕ αναφέρουν μόνο ότι ενδιαφέρει την κυβέρνηση ή την αντιπολίτευση. Κυριολεκτικά επικρατεί μια ασπρόμαυρη εικόνα.

 

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της σταθερότητας που προσφέρει ο Βούτσιτς στους ψηφοφόρους του;

Η κατάρρευση των υποδομών που προανέφερα έχει δύο, εντελώς αντίθετες, επιπτώσεις. Αρχικά αποσταθεροποιεί την κοινωνία και τον Βούτσιτς μέσα σε αυτήν, αλλά ταυτόχρονα χρησιμεύει μόνο για να ενισχύσει τον ρόλο του στην ηγεσία του SNS (Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα), το οποίο μπορεί να προσφέρει κάποιο είδος σταθερότητας μέσα σε αυτήν την κατάρρευση, είτε μέσω μιας εργασίας, ή μέσω ενός κοινωνικού ρόλου, ή μέσω χρημάτων και μιας εφάπαξ βοήθειας. Το SNS είναι, όχι χωρίς λόγο, το μεγαλύτερο κόμμα στην Ευρώπη, με περισσότερα από 750.000 μέλη σε μια χώρα μόλις επτά εκατομμυρίων. Οι ψηφοφόροι του είναι κυρίως φτωχές και αγροτικές ή εργατικές οικογένειες εκτός Βελιγραδίου, οι οποίες εξαρτώνται από αυτό για δουλειές και εισόδημα ή σταθερότητα. Συνδυάστε το αυτό με τον αυστηρό έλεγχο των ΜΜΕ από την κυβέρνηση και θα έχετε ένα σταθερό δεξιό εκλογικό σώμα. Μόνο μια ενωμένη αντιπολίτευση έχει προβλεφθεί ότι μπορεί να κερδίσει ένα σοβαρό ποσοστό ψήφων, και έτσι μετά τους πυροβολισμούς στα σχολεία στο Βελιγράδι η αντιπολίτευση χρησιμοποίησε αυτό το γεγονός για να δημιουργήσει τον συνασπισμό SPN (Σερβία κατά της βίας).

 

Ποιες είναι οι εκλογικές προοπτικές του SPN και πώς μπορεί να προωθήσει μια εναλλακτική λύση;

Μια ρεαλιστική προσέγγιση μάς λέει ότι πιθανότατα θα κερδίσουν περίπου το 30% των ψήφων. Μερικές μελέτες δείχνουν 40-45%, αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι αυτό το αισιόδοξο σενάριο θα πραγματοποιηθεί. Η αντιπολίτευση είναι αρκετά ανοργάνωτη παρόλο που τώρα βρίσκεται κάτω από έναν «μεγάλο συνασπισμό». Ο Βούτσιτς θα κερδίσει, χωρίς αμφιβολία, αλλά μάλλον θα πρέπει να αντιμετωπίσει ένα μεγαλύτερο αντιπολιτευτικό σώμα από πριν. Αυτό ερμηνεύεται ως «αποδυνάμωσή» του, αλλά είναι αμφίβολο αν αυτό είναι μακροπρόθεσμο ή όχι. Ο Βούτσιτς αποδυναμώθηκε στο όχι και πολύ μακρινό παρελθόν και κατάφερε να επιβιώσει. Για παράδειγμα στις τελευταίες εκλογές, που λόγω των μεγάλων διαμαρτυριών που υπήρχαν κατά της εταιρείας λιθίου Rio Tinto, την οποία υποστήριζε, αποφάσισε να την διαλύσει για να επιβιώσει. Το κόμμα μου, το Πράσινο - Αριστερό Μέτωπο, ιδρύθηκε κατά τη διάρκεια αυτού του κινήματος διαμαρτυρίας και κατάφερε να εισέλθει στο κοινοβούλιο σε μεγαλύτερο ποσοστό από πριν. Ο Βούτσιτς μπόρεσε να επιβιώσει. Άρα πολλά εξαρτώνται από την αντιπολίτευση. Δεν είναι δημοφιλές να επισημαίνεις τα ελαττώματα της αντιπολίτευσης στη Σερβία, ωστόσο είναι κοινό μυστικό ότι αυτή τη στιγμή αποτελείται από ετερόκλητα κόμματα των οποίων το 90% θα ήθελε να κάνει ό,τι κάνει ο Βούτσιτς και με τον τρόπο που αυτός το κάνει. Η διαφθορά είναι ενδημική. Φοβάμαι ότι το μόνο πράγμα που θα σώσει την αντιπολίτευση είναι εάν ένα κόμμα, ή, ας οραματιστούμε, πολλά κόμματα, καταφέρει ως δια μαγείας να καταλήξει σε μια πιο δημοκρατική δομή που θα εμπλέξει τον ευρύτερο πληθυσμό, ή ακόμα και τα δικά του μέλη, και να προτείνει οικονομικές πολιτικές που θα σπάσουν την εξάρτηση δεκαετιών από τις ξένες επενδύσεις και την καταστροφή των εργασιακών δικαιωμάτων που έχουν προκαλέσει τεράστια φτώχεια, η οποία τροφοδοτεί περαιτέρω την εξάρτηση από τον Βούτσιτς και το κυβερνών κόμμα του. Δεν είναι τυχαίο ότι η αντιπολίτευση, που βασίζεται κυρίως στην ανώτερη μεσαία τάξη του Βελιγραδίου και σε ψηφοφόρους των πόλεων, δεν μπορεί να γίνει μαζική. Δεν φταίει εξ ολοκλήρου ο Βούτσιτς για αυτό. Η αντιπολίτευση αρέσκεται να λέει ότι το μόνο πράγμα που εμποδίζει τους υποστηρικτές του Βούτσιτς να στραφούν σε αυτήν είναι το μπλακάουτ των μέσων ενημέρωσης, και επειδή δεν μπορούν να την «ακούσουν» ή να την «δουν». Αλλά δεν είμαι σίγουρος. Υπάρχει ένα άλλο πρόβλημα, και είναι το γεγονός ότι δεν έχουν αλλάξει εδώ και είκοσι χρόνια και δεν προσφέρουν τίποτα στις κατώτερες τάξεις. Πολλά εξαρτώνται από το αν η αντιπολίτευση μπορεί πραγματικά να γίνει αυτό που πραγματικά είναι: μια αντιπολίτευση. Μια αντιπολίτευση που θα προσφέρει νέες μεθόδους, αντί για αλλαγή κουστουμιού. Προς το παρόν δεν είναι σαφές τι θα κάνει μετά τις εκλογές. Θα αντέξει ή θα πέσει ο συνασπισμός; Και σε ποια μορφή;

 

Γιατί το πολιτικό σκηνικό στη Σερβία έχει μετατοπιστεί τόσο πολύ προς τα δεξιά;

Όπως ανάφερα, η αντιπολίτευση δεν έχει αλλάξει πολύ εδώ και είκοσι χρόνια. Οι φιλελεύθεροι του Τζίλας  (σημ: πρώην δήμαρχος Βελιγραδίου) και το κόμμα του, το SSP (Κόμμα της Ελευθερίας και της Δικαιοσύνης), προέρχονται από το πρώην Δημοκρατικό Κόμμα, και επιχειρηματολογούν προς την ίδια κατεύθυνση όσον αφορά την οικονομική και κοινωνική πολιτική. Υποστηρίζουν την επανάληψη της «5ης Οκτωβρίου», την ημέρα που ο Μιλόσεβιτς έπεσε χάρη σε μια «ενωμένη αντιπολίτευση». Αλλά αυτή η ίδια αντιπολίτευση, από τις 5 Οκτωβρίου 2000, είναι, όπως και η σημερινή, αρκετά χαλαρή και ανοργάνωτη. Επαναλαμβάνουν τα ίδια λάθη, όσον αφορά την προσκόλληση σε παλιές αφηγήσεις, και φαίνεται να μην έχουν συνειδητοποιήσει τις νέες προκλήσεις. Έτσι, ένας λόγος είναι ότι τα προγράμματά τους είναι ξεπερασμένα και περιττά, και για αυτό κάθε χρόνο ακολουθεί μια χαμηλή προσέλευση ψηφοφόρων. Ο δεύτερος λόγος είναι η αποσύνθεση της Αριστεράς μετά την οικονομική κρίση και την πανδημία του COVID-19. Άρα, υπάρχει μια στροφή προς τα δεξιά, μια στροφή που είναι σταθερή στις μετασοσιαλιστικές χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Η κύρια δύναμη κατά του κομμουνισμού, οι εθνικιστές, κατάφεραν να παραμείνουν για πάντα στην εξουσία, και ο Βούτσιτς ανήκει σε εκείνη την πολύ έμπειρη κλίκα των ληστών. Ωστόσο, οι άλλοι αντικομμουνιστές, οι ακραίοι φιλελεύθεροι που δεν ήθελαν να έχουν καμία σχέση με την Αριστερά, είναι επίσης σιωπηλά υπεύθυνοι για τη διατάραξη των συνθηκών ανάπτυξης των αριστερών πολιτικών και ιδεών. Αυτό που μας μένει, ως αποτέλεσμα, είναι μια σύγκρουση μεταξύ των ανώτερων τάξεων. Τώρα οι πιο πλούσιοι παίκτες, πρώην επιχειρηματίες από την αντιπολίτευση, είναι η μόνη αντίθεση στους άλλους πλούσιους παίκτες στα δεξιά, με επικεφαλής τον Βούτσιτς. Αυτή είναι όλη η αλήθεια της σερβικής πολιτικής. Έτσι, δεξιά μετατόπιση ναι, αλλά αυτό που είναι ακόμη χειρότερο είναι η πλήρης κυριαρχία των ανώτερων τάξεων με τον Βούτσιτς να είναι ο μόνος που εμπλέκει τις κατώτερες τάξεις με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο εκβιασμού και ελέγχου. Σε αυτό ακριβώς πρέπει να επιτεθεί η αντιπολίτευση, και αυτό ακριβώς είναι που δεν κάνει ποτέ, λόγω των δικών της πλούσιων ηγετών.

 

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, πώς μπορούν οι λαϊκές τάξεις να επηρεάσουν τις πολιτικές εξελίξεις;

Για να συνοψίσω: πρέπει κανείς να επιτεθεί στον τρόπο με τον οποίο οι εργατικές τάξεις και οι αγρότες ενσωματώνονται σε αυτό το πολιτικό παιχνίδι. Προσφέροντάς τους θέσεις εργασίας, εφάπαξ πληρωμές και σταθερότητα, ο Βούτσιτς επωφελείται από τη δυστυχία των άλλων. Δεν μπορώ να το τονίσω αρκετά. Ο μόνος τρόπος για να καταπολεμηθεί είναι να δοθεί στους ανθρώπους βασική κοινωνική ασφάλιση και εκπαίδευση. Αυτό, με τη σειρά του, απαιτεί μια πλήρη αλλαγή στον προσανατολισμό της οικονομίας, αντί να βασίζεται σε τυχαίους ξένους επενδυτές από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Κίνα, που τώρα αναθέτουν ανοιχτά την παραγωγή στη Σερβία, και να δοθούν επιδοτήσεις, γη και ελευθερία για να κάνουν οι άνθρωποι ότι θέλουν. Η αύξηση της κοινωνικής σταθερότητας αποτελεί προϋπόθεση για μακροπρόθεσμες αριστερές πολιτικές. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος από αυτόν. Μόνο σε αυτό το πλαίσιο η δημοκρατική συμμέτοχή των κατώτερων τάξεων, με τα δικά τους συμφέροντα, μπορεί να έχει τουλάχιστον τη δυνατότητα να επηρεάσει την πολιτική. Η αλλαγή του ιστορικού ρολογιού προς τα πίσω δεν είναι δημοφιλής επιλογή για κανέναν, αλλά φοβάμαι ότι η οποιαδήποτε αριστερή κυβέρνηση στο μέλλον θα πρέπει κυριολεκτικά να αναιρέσει πολλά από τα πράγματα που έχουν κάνει όλες οι κυβερνήσεις τα τελευταία 20 χρόνια, και έχουν κάνει μεγάλη ζημιά στους ανθρώπους και στο περιβάλλον. Με λίγα λόγια, τόσο στις κοινωνικές όσο και στις φυσικές υποδομές, που ανέφερα στην αρχή. Η επιστροφή σε αυτό που υποστήριζαν οι Γιουγκοσλάβοι κομμουνιστές πριν από πενήντα χρόνια φαίνεται κυριολεκτικά πιο λογικό από τα απόλυτα σκατά που βρισκόμαστε σήμερα. Αν μιλούσα με τους συντρόφους μου στο κόμμα, αυτό είναι κάτι που θα πρότεινα να το εξετάσουμε σοβαρά.

 

Πρόσφατα άρθρα ( Ευρώπη )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2024 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet