Αλεξί ντε Τοκβίλ «Δύο εβδομάδες στο τελευταίο σύνορο», μετάφραση: Έφη Κορομηλά, επίμετρο: Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος, εκδόσεις Στερέωμα, 2023

 

Το καλοκαίρι του 1831 ο Τοκβίλ ξεκινάει ένα ταξίδι στην Αμερική, που θα εξελιχθεί σε μια περιπλάνηση, όπως λέει ο ίδιος, «ως τα έσχατα όρια του ευρωπαϊκού πολιτισμού». Έχει αναλάβει την επίσημη αποστολή εκ μέρους της Γαλλίας να μελετήσει το σωφρονιστικό σύστημα των ΗΠΑ και κατόπιν να παρουσιάσει τα συμπεράσματά του στη χώρα του.

Ο Αλεξί-Σαρλ-Ανρί Κλερέλ ντε Τοκβίλ είναι γνωστός κυρίως για τα βασικά έργα του «Το παλαιό καθεστώς και η επανάσταση» και «Η δημοκρατία στην Αμερική». Αυτό το δεύτερο έργο ήταν επίσης προϊόν του ίδιου ταξιδιού του Τοκβίλ και άρχισε να δημοσιεύεται το 1835.

Οι Δύο εβδομάδες… γράφτηκαν επιτόπου, στη διάρκεια του ταξιδιού, πάνω στο ατμόπλοιο Superior, ενώ ο Τοκβίλ πήγαινε προς τον βορρά της χώρας. Αυτή η άμεση καταγραφή των εντυπώσεών του, που δεν εκδόθηκε όσο ο συγγραφέας ήταν εν ζωή (δημοσιεύθηκε το 1861), έχει όλη την ισχύ της άμεσης μαρτυρίας, καθώς ο Τοκβίλ προσπαθεί να διεισδύσει στην πραγματικότητα εκείνης της σχετικά νέας χώρας και να ερμηνεύσει αυτά που παρατηρεί γύρω του. Περιπλανιέται στην ερημιά, σε τόπους σχεδόν απάτητους από τους αποίκους, οι οποίοι όμως σιγά σιγά εισβάλλουν στη φύση, φτιάχνοντας χωριά και πόλεις αλλά και μια «εντελώς ατομοκεντρική ζωή», αφήνοντας παντού τα σημάδια του «λαμπρού και πάνοπλου πολιτισμού της Ευρώπης». Ο Τοκβίλ βλέπει ότι «σε λίγα χρόνια αυτά τα αδιαπέραστα δάση θα έχουν πέσει, ο αχός του πολιτισμού και της βιομηχανίας θα σπάσει τη σιωπή» που τύλιγε εκείνα τα απάτητα (από τους λευκούς αποίκους, βέβαια) μέρη.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι πολλές αναφορές του Τοκβίλ στους ιθαγενείς και στα «ινδιάνικα έθνη» που συναντά στον δρόμο του (αν και θα ήθελε να συναντήσει εκείνους τους ιθαγενείς που «είχαν προτιμήσει την πιο άγρια απομόνωση αντί να υποταχθούν σε ό,τι οι λευκοί αποκαλούν απολαύσεις της κοινωνικής ζωής»). Με την εισβολή των αποίκων και του «πολιτισμού», οι «άγριοι» έχουν χάσει όχι μόνο τη γη τους, αλλά και τις κοινωνίες τους, τους κώδικές τους, τον τρόπο ζωής τους, και τώρα ζουν ηττημένοι και παραδομένοι στην εγκατάλειψη, στη φτώχια, στον αλκοολισμό («τα οινοπνευματώδη που τους πουλάμε σε χαμηλές τιμές σκοτώνουν κάθε χρόνο περισσότερους απ’ όσους θα σκότωναν τα όπλα μας»). Έχει ίσως ενδιαφέρον εδώ να διαβάσει κανείς αντιστικτικά τις παρατηρήσεις του Τοκβίλ για τον γαλλικό αποικισμό της Αλγερίας.

Μια μαρτυρία σύντομη αλλά σημαντική, ενός στοχαστή που το έργο του εξακολουθεί πάντα να έχει πολλαπλές και αντιφατικές ή και αλληλοσυγκρουόμενες αναγνώσεις.

 

Κώστας Αθανασίου Περισσότερα Άρθρα
Πρόσφατα άρθρα ( Βιβλίο )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2024 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet