Με αφορμή τη δημόσια συζήτηση για την επικείμενη νομοθέτηση της ισότητας στον γάμο, αναδείχθηκε μεταξύ άλλων και το ζήτημα της παρένθετης κύησης, η οποία, σύμφωνα με τις δηλώσεις του πρωθυπουργού Κ. Μητσοτάκη, δεν θα προβλέπεται ως δυνατότητα για τα ομόφυλα ζευγάρια ανδρών, καθώς «δεν πρόκειται να επιτρέψω οι γυναίκες να γίνουν μηχανές αναπαραγωγής παιδιών κατά παραγγελία» (οι cis γυναίκες ανεξαρτήτως σεξουαλικού προσανατολισμού, ατομικά τουλάχιστον, έχουν αυτή τη δυνατότητα εδώ και 22 χρόνια, ενώ παραμένει θολό νομικά τι προβλέπεται για τα τρανς άτομα).

Ίδια θέση έχει εκφραστεί και από άλλους πολιτικούς χώρους, που αν και υπέρ της ισότητας στον γάμο, για το συγκεκριμένο ζήτημα βάζουν αστερίσκους σ’ αυτή, χρησιμοποιώντας επιχειρήματα που έρχονται σε αντίθεση με την ευρύτερη αντίληψή τους σε ό,τι αφορά τις έννοιες της γονεϊκότητας, αλλά και της έμφυλης ισότητας.

 

Γονεϊκότητα, βιοηθική και υποκρισία

 

Κάπως έτσι, όταν η συζήτηση εστιάζει στο συγκεκριμένο παράδειγμα οικογένειας, ξαφνικά γίνεται λόγος για τη γονεϊκότητα υπό όρους φύσης/σώματος/βιολογίας κτλ, όταν εδώ και χρόνια αυτή νοείται και κατοχυρώνεται νομικά στη βάση της επιθυμίας για ανατροφή παιδιών και όχι απλά της σύλληψης και γέννησής τους. Ως γονείς, δηλαδή, με δικαιώματα και υποχρεώσεις στις περιπτώσεις τεκνοθεσίας δεχόμαστε τους θετούς και όχι τους βιολογικούς. Στις περιπτώσεις εξωσωματικής γονιμοποίησης με δωρεά είτε ωαρίου, είτε σπέρματος, οι δότριες και οι δότες δεν έχουν κανένα δικαίωμα γονεϊκότητας στο παιδί που θα γεννηθεί από τους γαμέτες τους. Στην παρένθετη κύηση για τα ετερόφυλα ζευγάρια και τις άγαμες γυναίκες, η γονεϊκότητα αναγνωρίζεται σε αυτές που ζητούν τη σχετική δικαστική άδεια, όχι στη γυναίκα που κυοφορεί ή στους δότες/τριες σπέρματος ή ωαρίου, αν υφίστανται αυτοί και δεν έχει γίνει με το γενετικό υλικό αυτών που επιθυμούν να αποκτήσουν τέκνα με αυτή τη διαδικασία.

Παράλληλα, εκφράζονται προβληματισμοί όσον αφορά τη βιοηθική της επιστήμης, που σίγουρα είναι χρήσιμοι για μια ευρύτερη συζήτηση, προκειμένου να αποφεύγεται τόσο η Σκύλλα της ευγονικής, όσο και η Χάρυβδη της μη βελτίωσης της ζωής των ανθρώπων, παρά τις δυνατότητες που μας δίνονται επιστημονικά και τεχνολογικά, υπό το επιχείρημα του σεβασμού της «φύσης». Αλλά διόλου τυχαία το ζήτημα εγείρεται τώρα που αφορά την παρένθετη κύηση για τα ομόφυλα ζευγάρια ανδρών. Την ίδια στιγμή, εκτός του ότι δια νόμου στην Ελλάδα δεν είναι δυνατή η «παραγγελία» παιδιών σε ό,τι αφορά το φύλο, τα χαρακτηριστικά τους κτλ, στις εξωσωματικές γονιμοποιήσεις, για παράδειγμα, για την απόκτηση τέκνων από ετερόφυλα ζευγάρια ή άγαμες γυναίκες, όχι με παρένθετη κύηση αλλά με δωρεά σπέρματος ή/και ωαρίου, το ζήτημα της βιοηθικής έχει σταματήσει εδώ και δεκαετίες να απασχολεί τη δημόσια συζήτηση, παρότι οι υποψήφιοι γονείς επιλέγουν τα επιθυμητά χαρακτηριστικά στους δότες και δότριες (π.χ. χρώμα μαλλιών, ματιών, ύψος, χόμπι, μαθησιακό επίπεδο κτλ) – χωρίς βέβαια να σημαίνει ότι καθορίζονται με αυτόν τον τρόπο και τα χαρακτηριστικά που θα έχει το παιδί που θα γεννηθεί.

 

Προστασία ή αυτοδιάθεση;

 

Ένα άλλο κύριο σημείο κριτικής που προβάλλεται για το θέμα, αφορά στην εμπορευματοποίηση και εκμετάλλευση του σώματος. Σημείο που αναδεικνύεται σχεδόν αποκλειστικά όταν πρόκειται για τα γεννητικά και αναπαραγωγικά όργανα των ανθρώπων, υπό το βάρος των ανάλογων ηθικών πανικών για τη σεξουαλικότητα και την αναπαραγωγή, διεκδικώντας διαφόρων ειδών απαγορεύσεις, αντί διεύρυνση/διασφάλιση δικαιωμάτων και δικλείδες ασφαλείας. Αντίθετα, δηλαδή, με ό,τι συμβαίνει για οποιαδήποτε άλλη περίπτωση εμπορευματοποίησης σωματικών και πνευματικών δυνατοτήτων και λειτουργιών προς χάρη επιβίωσης, όπως κάνουμε όλες και όλοι στα πλαίσια του καπιταλιστικού συστήματος.

Και για την ακρίβεια, η συζήτηση γίνεται όταν πρόκειται για τα αναπαραγωγικά και γεννητικά όργανα των γυναικών, με τις κυρίαρχες απόψεις να κατασκευάζουν το σώμα τους σαν πεδίο που χρήζει προστασίας, αντί σεβασμού της ελευθερίας και αυτοδιάθεσης. Έτσι, ο πρωθυπουργός, και οι αντίστοιχες απόψεις, θέλουν να «προστατεύσουν» τις γυναίκες μη γίνουν «αναπαραγωγικές μηχανές» για τους γκέι άνδρες, χωρίς βέβαια να τίθεται ζήτημα όταν διαθέτουν το σώμα τους με τον ακριβώς ίδιο τρόπο σε ετερόφυλα ζευγάρια ή σε άγαμες γυναίκες. Τότε οι ίδιοι επικριτές τονίζουν πως γίνεται για αλτρουιστικούς λόγους, σαν αυτό το συναίσθημα να μπορεί να δημιουργηθεί στις παρένθετες γυναίκες αποκλειστικά και μόνο για άλλες γυναίκες.

Σημειώνεται, βέβαια, πως ενώ ο νόμος στην Ελλάδα απαγορεύει η παρένθετη κύηση να γίνεται για οποιοδήποτε οικονομικό αντάλλαγμα, δεν νοούνται σαν τέτοιο τα 10.000 ευρώ που λαμβάνουν οι παρένθετες ως αποζημίωση για τη σωματική τους καταπόνηση, όπως και η αποζημίωση για απολεσθέντες μισθούς (ή δυνητικούς μισθούς για τις άνεργες), με ανώτατο όριο τα 10.000 ευρώ, και η κάλυψη των ιατρικών τους εξόδων (ΦΕΚ 5524 Β’ 26.10.22).

Για τον λόγο αυτό, κάποιοι και κάποιες, τουλάχιστον πιο συνεπείς ως προς τη θέση τους, αντιτίθενται με τη μέθοδο της παρένθετης κύησης εν γένει, κάνοντας λόγο για εκμετάλλευση και (αυτο)θυματοποίηση γυναικών που βρίσκονται σε ένδεια και προσφέρουν το σώμα τους για να επιβιώσουν, ή/και για τη σύνδεσή τους με το παιδί που γεννάνε και μετά τους το «κλέβουν». Και πάλι, όμως, οι κριτικές αυτές γίνονται επί το πλείστον βάσει των δικών τους φαντασιακών σχημάτων για τη μητρότητα και το γυναικείο σώμα και όχι μαρτυριών των ίδιων των παρένθετων, σαν το βίωμα των γυναικών να είναι πάντα κοινό για όλες, αμφισβητώντας παράλληλα την ικανότητα επιλογής και αυτοδιάθεσης του σώματός τους.

Η πλειοψηφία, όμως, των γυναικών που έγιναν παρένθετες και έχουν μιλήσει δημόσια, περιγράφουν θετικά την εμπειρία τους και με υπερηφάνεια που προσέφεραν τόση χαρά σε κάποιον άλλον συνάνθρωπό τους (ιδίως όταν πρόκειται για συγγενικό τους πρόσωπο). Δεν αναφέρουν κάποιο αίσθημα μητρότητας προς το παιδί που κυοφορούσαν, όχι βέβαια λόγω βιολογίας, αλλά επειδή ήταν πολύ συνειδητοποιημένες για την απόφασή τους, ενώ όσες αναφέρονται και σε χρηματικούς λόγους, αυτοί δεν τίθενται υπό όρους ένδειας, επιβίωσης και μη εναλλακτικής επιλογής, αλλά επιπλέον διευκόλυνσης.1

Άλλωστε, γιατί αλήθεια δεν παρατηρείται ποτέ αντίστοιχη κοινωνική «ανησυχία» για το ανδρικό σώμα και, για παράδειγμα, για τους δότες σπέρματος που, υπό την ίδια λογική, λόγω οικονομικής ανάγκης (λαμβάνουν αποζημίωση 400-700 ευρώ) πέφτουν «θύματα» της αναπαραγωγικής επιθυμίας των γυναικών και μετά δεν έχουν κανένα δικαίωμα πατρότητας επί των παιδιών «τους» που θα γεννηθούν; Η απάντηση είναι μάλλον προφανής: Η κυριότητα των ανδρών επί του σώματός τους και η αυτοδιάθεσή τους τίθεται ως αυτονόητη. Ούτε αμφισβητείται, ούτε υποτιμάται ποτέ η επιλογή τους υπό όρους ακούσιας αυτοθυματοποίησης, όπως συμβαίνει με τις γυναίκες, ενώ ταυτόχρονα η πατρότητα γίνεται αντιληπτή μόνο ως συνειδητή επιλογή, όχι σαν φυσικός προορισμός, ενστικτώδης σωματική λειτουργία, κύριος ρόλος και ουσιώδες γνώρισμα του φύλου τους, σε αντίθεση με τις επικρατούσες σεξιστικές προκαταλήψεις για τη μητρότητα.

Μάλλον, λοιπόν, τέτοιες επιχειρηματολογίες που αποβλέπουν στην «προστασία» των γυναικών, περισσότερο αναπαράγουν πατριαρχικά στερεότυπα/κοινωνικούς ρόλους και τις υποτιμούν, παρά τις απελευθερώνουν.

 

Σημείωση:

1. Ενδεικτικά: Νικόλλα Νερίσα (2015), Η εμπειρία της παρένθετης μητρότητας. Διπλωματική εργασία ΠΜΣ Θεσμοί και Πολιτικές Υγείας, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.

Κάρπαθος: Ζευγάρι απέκτησε παιδί με παρένθετη μητέρα τη γιαγιά (27.12.2019), στο www.lifo.gr/now/greece/karpathos-zeygari-apektise-paidi-me-parentheti-mitera-ti-giagia

Valérie Gauriat. Η παρένθετη μητρότητα και πώς την αντιμετωπίζει η Ευρώπη (25/09/2020), στο gr.euronews.com/my-europe/2020/09/25/i-parentheti-mitrotita-kai-pos-tin-antimetopizei-i-evropi?fbclid=IwAR1rJLUDCJHrYdRmNOMolRxIM2QbU11aUMTpH4uuq4U4uAHp3F8S7QoNtx4

Influencer γέννησε το παιδί αγνώστων που γνώρισε στο Instagram: «Πάντα ανοιχτή σε περιπέτειες» (3.8.2022), στο www.lifo.gr/now/world/influencer-gennise-paidi-agnoston-poy-gnorise-sto-instagram-panta-anoihti-se-peripeteies

Πρόσφατα άρθρα ( Κοινωνία )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2024 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet