Ένα πολυφωνικό ντοκουμέντο, μια εξομολόγηση της γυναικείας μνήμης από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, το έργο της βραβευμένης με Νόμπελ Λογοτεχνίας (2015) λευκορωσίδας δημοσιογράφου και συγγραφέως Σβετλάνα Αλεξίεβιτς, «Ο πόλεμος δεν έχει πρόσωπο γυναίκας», σε σύλληψη και ερμηνεία Κάτιας Γέρου και Ναταλίας Γεωργοσοπούλου και δραματουργική επεξεργασία Παντελή Μπουκάλα, που παρουσιάζεται στο Θέατρο Φούρνος ολοκληρώνει τις παραστάσεις του την Κυριακή 25 Φεβρουαρίου.

Στην παράσταση, δύο γυναικείες φιγούρες καταθέτουν επί σκηνής ένα σύγχρονο μαρτυρολόγιο για τη συμμετοχή της σοβιετικής γυναίκας στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Η τραγική ιστορία της θηλυκότητας μέσα στα πεδία των μαχών ξετυλίγεται μέσω της αφήγησης μπροστά στα μάτια των θεατών, συνθέτοντας ένα τοπίο μνήμης, που συνδέει το παρόν με το παρελθόν και το πραγματικό με το ονειρικό.

Ο σκηνικός χρόνος, γεμάτος ρωγμές και ρήγματα, δημιουργεί τον τόπο όπου ανασαίνει η ανθρώπινη ψυχή. Μεταξύ έρωτα και πολέμου, μνήμης και ιστορίας, οργής και χιούμορ, οι γυναίκες αυτές επαναδιεκδικούν τις ζωές τους, τα σώματά τους, τα συναισθήματά τους, τους εαυτούς τους. Κατά τη διάρκεια της παράστασης η σκηνή μετατρέπεται σε χώρο εξέγερσης του ανθρώπινου πάθους απέναντι σε κάθε μορφή καταπίεσης.

Με αφορμή το ανέβασμα της παράστασης, η ηθοποιός Κάτια Γέρου μιλά στην Εποχή για το έργο και τις στιγμές που καθόρισαν την ιστορία της θηλυκότητας.

 

 

Ποια η θέση της σοβιετικής γυναίκας στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο;

Aπαντά η ίδια η Αλεξίεβιτς: «Στον Σοβιετικό στρατό πολέμησαν κοντά στο ένα εκατομμύριο γυναίκες. Έκαναν κτήμα τους όλες τις στρατιωτικές ειδικότητες, συμπεριλαμβανομένων και των πλέων “ανδρικών”: μέχρι εκείνη τη στιγμή οι λέξεις “αρματιστής”, “πεζικάριος”, “πυροβολητής” δεν είχαν θηλυκό γένος, διότι τη δουλεία αυτή δεν την είχε κάνει ποτέ γυναίκα.» Δηλαδή, η απόλυτη υπέρβαση, το απόλυτο σπάσιμο των στερεοτύπων. Αυτό σκέφτομαι διαβάζοντας το απόσπασμα της συγγραφέως.

 

Σε αυτό το τοπίο μνήμης, ποιες στιγμές καθόρισαν την ιστορία της θηλυκότητας μέσα στα πεδία των μαχών;

Δύο στοιχεία καθόρισαν την ιστορία της θηλυκότητας μέσα στον πόλεμο: η απίστευτη αντοχή που ούτε οι ίδιες δεν ήξεραν ότι διέθεταν: «κουβαλούσα τραυματίες κάτω από καταιγισμό πυρών δύο και τρεις φορές βαρύτερους από μένα, που ήμουνα 48 κιλά βάρος μπαλαρίνας». Ή κάποια άλλη: «Κουβάλησα 481 τραυματίες, ένα ολόκληρο τάγμα πεζικού».

Προφανώς όλα τα παραπάνω δεν τα έκανε η σωματική τους ρώμη – έφηβες ήταν όταν πήγαν στο μέτωπο, μεταξύ 15-18 χρονών. Το κατάφερε η δύναμη της ψυχής τους, η λαχτάρα τους για την ομορφιά και την κανονικότητα μέσα στο λουτρό αίματος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου.

Κάποια στολίζει την ξιφολόγχη της με ένα μπουκετάκι μενεξέδες και τιμωρείται με τρεις μέρες αγγαρεία, κάποια παντρεύεται τον αγαπημένο της φτιάχνοντας το νυφικό με ιατρικές γάζες που τις μάζευε λίγο λίγο. Κάποιες μιλούν σαν φιλόσοφοι ή σαν ποιήτριες, έχοντας πλήρη γνώση τους τί συμβαίνει, σε τί συμμετέχουν: «Δεν πήγαμε για χάρη του Στάλιν, πήγαμε για το μέλλον των παιδιών μας».

 

Ανάμεσα στις ρωγμές και τα ρήγματα μεταξύ της ιστορίας, της πραγματικότητας και των προσωπικών βιωμάτων, οι δύο γυναίκες καταφέρνουν να εκπληρώσουν τα όνειρα και τις επιθυμίες τους; Ποια είναι αυτά και με τι κόστος το κατορθώνουν;

Οι δύο γυναίκες -που δεν είναι μόνο δύο, είναι πολλές- στις καταιγιστικές τους ιστορίες κατάφεραν να εκπληρώσουν τα όνειρά τους: να πολεμήσουν τον ναζισμό, να ελευθερώσουν την πατρίδα τους απ’ αυτόν τον Αρμαγεδώνα. Και τον κόσμο ολόκληρο να ελευθερώσουν. Το κόστος που πλήρωσαν; Ασύλληπτο! Έχασαν τους άντρες τους, τα παιδιά τους, κάηκαν συγγενείς τους ζωντανοί από τους ναζί! Κάηκαν τα σπίτια τους. Ακρωτηριάστηκαν, βασανίστηκαν από την Γκεστάπο. Η απόλυτη κόλαση!

Απ’ όλα τα φριχτά παραπάνω ένα μόνο μένει: Η δύναμη της ψυχής που στις μέρες μας, σε καιρούς «ειρήνης» -με εισαγωγικά γιατί νιώθω ότι ειρήνη ποτέ δεν υπάρχει, υπάρχει φτώχεια, αδικία, ένας καλπάζων νεοφιλελευθερισμός κ.λπ.- η ψυχή του σύγχρονου ανθρώπου δύσκολα ανθίζει, δύσκολα «δίνει τα ρέστα της». Ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν στο βιβλίο του «Ρευστή αγάπη» λέει: «Η πιο πολύτιμη από τις ανθρώπινες αξίες είναι μια ζωή με αξιοπρέπεια, όχι επιβίωση με κάθε κόστος.» Οι γυναίκες της παράστασης έζησαν με αξιοπρέπεια.

 

Κατά τη διάρκεια της παράστασης η σκηνή μετατρέπεται σε χώρο εξέγερσης του ανθρώπινου πάθους απέναντι σε κάθε μορφή καταπίεσης. Η εξέγερση αυτή τι αποτελέσματα έχει; Μπορεί να επιτευχθεί αναίμακτα;

Ας σκεφτούμε ένα σενάριο επιστημονικής φαντασίας: Τα 8 δισεκατομμύρια άνθρωποι που είμαστε τώρα -αν δεν κάνω λάθος στον αριθμό- να κατέβουμε στους δρόμους και να μείνουμε εκεί για μήνες. Να απαιτήσουμε να καταστραφούν τα πυρηνικά, να σταματήσει το εμπόριο όπλων, να πάψουν οι παλαβοί ηγέτες να επιδιώκουν την αλλαγή συνόρων, τα χρήματα για τους εξοπλισμούς να μην χρειάζονται πια και να δίνονται στην παιδεία, στην υγεία, στην ευζωία των ανθρώπων πανταχόθεν κ.λπ. Τότε η μια και μοναδική μας ζωή θα ήταν παράδεισος! Μπορεί αυτό να συμβεί; Ούτε για αστείο! Δυστυχώς, λέω λοιπόν ότι η δικαιοσύνη δεν μπορεί να επιτευχθεί αναίμακτα.

 

Κατά ποιο τρόπο το έργο συνδιαλέγεται με το σήμερα; Και ποια η θέση της γυναίκας σε σχέση με τις ανισότητες;

Ναι, συνδιαλέγεται με το σήμερα. Παράδειγμα: Μια γυναίκα στην παράστασή μας λέει ότι της ακρωτηρίασαν τα πόδια τέσσερις φορές -λόγω γάγγραινας- χωρίς αναισθητικό. Πριν λίγες μέρες το ίδιο συνέβη σε έναν μικρό παλαιστίνιο.

Πολιτισμός, ποιος πολιτισμός; Ποιοι οι πολιτικοί εκπρόσωποί του; Τι κάνουν όλοι αυτοί εκτός από το να παίρνουν τους παχυλούς μισθούς τους; Γράφει ο Κάρελ Κόσικ: «Κουλτούρα σημαίνει κατοικώ ποιητικά τη γη!» Στην ιστορία του πλανήτη σημαίνει «Κατοικώ αιματηρά τη γη». Τι ντροπή!

Όσο για τα δικαιώματα των γυναικών αυτό που μου έρχεται στον νου είναι το κορίτσι από το Ιράν που δολοφονήθηκε επειδή φαινόντουσαν τα μαλλιά της! Στο «παγκόσμιο χωριό» που ζούμε, για μένα είναι συμπατριώτισσά μου. Δεν έχω κάτι άλλο να πω.

 

Μετάφραση: Ελένη Μπακοπούλου, σύλληψη - ερμηνεία: Κάτια Γέρου, Ναταλία Γεωργοσοπούλου, καλλιτεχνική επιμέλεια: Σάββας Στρούμπος, δραματουργική επεξεργασία: Παντελής Μπουκάλας, μουσική: Λεωνίδας Μαριδάκης, σκηνική εγκατάσταση: Ηλίας Παπανικολάου, κοστούμια: Κατερίνα Σωτηρίου, φωτογραφίες, βίντεο: Δημήτρης Μαόφης, επικοινωνία: Μαριάννα Παπάκη, Νώντας Δουζίνας (ContAct), παραγωγή: Ομάδα θεάτρου Άλας

Το σκηνικό της παράστασης είναι εμπνευσμένο από την εικαστική εγκατάσταση του Κυριάκου Κατζουράκη «Ιερά οδός».

Η παράσταση αφιερώνεται στη μνήμη του.

Ράνια Παπαδοπούλου Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2024 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet