«Ένα για τον δρόμο»

 

 

Μέσα στα σκοτεινά μονοπάτια των εξαρτήσεων οδηγεί η ταινία του Μάρκους Γκόλερ «Ένα για τον δρόμο» (One for the road).Ο Μαρκ είναι ένας επιτυχημένος επαγγελματικά μηχανικός κατασκευών που έχει μια ιδιαίτερη αδυναμία στο αλκοόλ. Καθημερινός θαμώνας των βερολινέζικων μπαρ, ο Μαρκ πίνει, ξενυχτάει και μεθάει χωρίς να θεωρεί πως είναι εξαρτημένος από το πάθος του αλλά πως, απλώς, διασκεδάζει τη ζωή του. Μέχρι το βράδυ που μετά από ένα αλκοτέστ του αφαιρείται το δίπλωμα οδήγησης, το οποίο για να πάρει πίσω πρέπει να περάσει μια σειρά από ψυχολογικά και ιατρικά τεστ. Προηγουμένως όμως θα πρέπει να συμμετέχει σε μια θεραπευτική ομάδα που την αποτελούν κι άλλα άτομα σαν αυτόν. Θεωρώντας τη διαδικασία απλή και βέβαιος πως δεν είναι εξαρτημένος, βάζει ένα στοίχημα με τον Ναντίμ, τον καλύτερό του φίλο, πως δεν θα βάλει αλκοόλ στο στόμα του για ένα μήνα. Τότε θα διαπιστώσει πως δεν είναι τόσο εύκολο. Όταν θα γνωρίσει στην ομάδα που συμμετέχει την Έλενα, μια νεαρή δασκάλα επίσης εξαρτημένη από το αλκοόλ, θα αποφασίσουν να το κόψουν μαζί. Αφού θα περάσουν από μια σειρά δυσκολίες και σκαμπανεβάσματα και αφού φτάσουν στα όρια, ο Μαρκ και η Έλενα θα τολμήσουν να αντικρίσουν κατάματα την πραγματικότητα.

Πολύ αληθινή κι ανθρώπινη ταινία, σκηνοθετημένη με νεύρο και δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στην ισορροπία ανάμεσα στο δράμα και το χιούμορ. Ο Μάρκους Γκόλερ χωρίς ηθικοπλασίες και διδακτισμούς, επισημαίνει τον κίνδυνο που ελλοχεύει πίσω από την καθημερινή, ανεξέλεγκτη κατανάλωση αλκοόλ, ενός προϊόντος που σχεδόν όλοι καταναλώνουμε. Αλλά πέρα από αυτό, ο σκηνοθέτης στέκεται στην άρνηση που συνοδεύει την παραδοχή της εξάρτησης και δυσκολεύει την απεξάρτηση.

Με ρυθμό, ένταση όπου χρειάζεται, και χιούμορ για αποφόρτιση, ο Γκόλερ τα πηγαίνει περίφημα. Δεν χάνει το νήμα, δεν παρεκκλίνει από τον στόχο του, δεν εκβιάζει το συναίσθημα και τη συγκίνηση. Αντίθετα, όσο μπορεί αποδραματοποιεί το δράμα και σε αυτό βοηθάει πολύ η εξαιρετική ερμηνεία του Φρέντερικ Λάου στον ρόλο του Μαρκ. 

 

Μια αφρικανική οδύσσεια

 

 

«Εγώ, καπετάνιος»

 

Η ζωή του Σεϊντού και του ξαδέλφου του Μούσα, στο Ντακάρ, φαίνεται πως κυλά φυσιολογικά. Όμως οι δύο νεαροί Σενεγαλέζοι σχεδιάζουν να φύγουν κρυφά και να αναζητήσουν καλύτερη τύχη στην Ευρώπη. Και όταν καταφέρουν να συγκεντρώσουν τα απαραίτητα χρήματα, θα πάρουν το πρώτο λεωφορείο και θα φύγουν για την Τρίπολη της Λιβύης με σκοπό να περάσουν τη Μεσόγειο και να φτάσουν στην Ιταλία.

Ο Ματέο Γκαρόνε στην ταινία «Εγώ, καπετάνιος» (Io capitano) περιγράφει το ταξίδι των δύο 16χρονων παιδιών προς τη Γη της Επαγγελίας. Ένα μεγάλο ταξίδι με δυσκολίες που δεν μπορούσαν να φανταστούν και στο οποίο θα έρθουν αντιμέτωποι με την απανθρωπιά των διακινητών, θα πέσουν θύματα ληστείας, θα χάσουν ο ένας τον άλλον, θα φυλακιστούν, θα πουληθούν σαν σκλάβοι, θα βασανιστούν, θα τραυματιστούν, θα βρεθούν μια ανάσα από τον θάνατο. Αλλά μέσα σε τούτο το κακό θα γνωρίσουν επίσης την αλληλεγγύη και την αυτοθυσία.

Η οδύσσεια του Σεϊντού και του Μούσα, η οδύσσεια των χιλιάδων μεταναστών και προσφύγων, δίνεται με τρόπο συγκλονιστικό από τον Ματέο Γκαρόνε. Ο ιταλός σκηνοθέτης, ένας από τους πλέον σημαντικούς σκηνοθέτες στην Ευρώπη, αρπάζει το θέμα του από τα μαλλιά. Ωμός ρεαλισμός σε μια ταινία που δεν σε αφήνει ούτε στιγμή να πάρεις ανάσα, καθώς η ένταση κλιμακώνεται δημιουργώντας ένα ανάμεικτο αίσθημα συγκίνησης και οργής.

Ο Σεϊντού και ο Μούσα αποτελούν έναν αριθμό που πολλαπλασιάζεται και οφείλουμε να τον δούμε όχι σαν μαθηματική πράξη αλλά ως όνειδος για την πολιτισμένη ανθρωπότητα. Ο Ματέο Γκαρόνε πετυχαίνει δύο πράγματα. Αφενός να δημιουργήσει μια εξαιρετική και πετυχημένη καλλιτεχνικά ταινία, σε όλα τα επιμέρους πεδία. Δηλαδή σκηνοθεσία, σενάριο, ερμηνείες, φωτογραφία, μοντάζ κ.λπ. Αφετέρου να πάρει θέση για ένα από τα πιο σημαντικά προβλήματα του σύγχρονου κόσμου, για την επίλυση του οποίου η «πολιτισμένη» ανθρωπότητα δεν κάνει τίποτα ουσιαστικό. Γιατί το μεταναστευτικό-προσφυγικό κύμα δεν πρόκειται να αναχαιτιστεί με φράχτες, περιπολίες και ακτοφυλακές. Όσο δεν παίρνονται μέτρα για την άμβλυνση των ανισοτήτων οι άνθρωποι δεν θα σταματήσουν να μετακινούνται διεκδικώντας μια καλύτερη ζωή.

Η ταινία κέρδισε το βραβείο κοινού στο Φεστιβάλ του Σαν Σεμπαστιάν καθώς και τα βραβεία σκηνοθεσίας και πρωτοεμφανιζόμενου ηθοποιού (Σεϊντού Σαρ) στο Φεστιβάλ της Βενετίας.

 

Η ελευθερία είναι θεραπευτική

 

Το σλόγκαν της Μονάδας Επανένταξης του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης, μιας από τις πλέον πρωτοποριακές κάποτε δομές της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στη χώρα μας, ήταν «η ελευθερία είναι θεραπευτική», καθώς πρότεινε ένα μοντέλο στον αντίποδα του περιορισμού και των εγκλεισμού. Με την ίδια λογική αναπτύχθηκαν κι άλλες ψυχιατρικές δομές, όχι μόνον στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, που μάλιστα είχαν προηγηθεί. Μια τέτοια δομή βλέπουμε και στο ντοκιμαντέρ του Νικολάς Φιλιμπέρ «Πάνω στο ποταμόπλοιο» (Sul l’ adamant), ταινία που κέρδισε Χρυσή Άρκτο στο Φεστιβάλ του Βερολίνου.

Η συγκεκριμένη δομή είναι ένα Κέντρο Ημέρας, παράρτημα μιας ψυχιατρικής δομής του Παρισιού, που έχει για έδρα του ένα ποταμόπλοιο αραγμένο στο Σηκουάνα. Εκεί συναντιούνται καθημερινά ασθενείς και προσωπικό και μέσα από συναντήσεις, συζητήσεις και διάφορες -καλλιτεχνικές κυρίως- δραστηριότητες προσπαθούν να δημιουργήσουν τη δική τους συλλογική συνείδηση. Η κοινότητα αυτών των ανθρώπων είναι ο δικός τους κόσμος που δεν κινείται όμως έξω από τον υπόλοιπο κόσμο αλλά εφάπτεται και πηγαίνει παράλληλα με αυτόν.

Ο Φιλιμπέρ παρατηρεί τους ανθρώπους που βρίσκονται επάνω στο ποταμόπλοιο Ανταμάντ, τους δίνει χώρο για να μιλήσουν και να εκφραστούν. Ο ίδιος, ουσιαστικά,  δεν παρεμβαίνει αλλά στέκεται με επιμονή στα πρόσωπα σε μια προσπάθεια να διεισδύσει στον εσωτερικό τους λαβύρινθο.

Το όλο εγχείρημα χρήσει ιδιαίτερης προσοχής  καθώς ο σκηνοθέτης προσεγγίζει ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο θέμα. Το κατά πόσο καταφέρνει να το διεκπεραιώσει χωρίς να προδώσει τους ίδιους τους ανθρώπους που τον εμπιστεύτηκαν είναι κάτι που προσωπικά δυσκολεύομαι να απαντήσω και είναι κάτι που μένει να κριθεί από το κοινό.

 

Στράτος Κερσανίδης strakersan@gmail.com
kersanidis.wordpress.com
Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2024 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet