Κώστας Ελευθερίου «Κρίση, κομματικό σύστημα, Αριστερά. Κριτικά σημειώματα», Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών, 2024

 

«Η αλληλεπίδραση πολιτικής ανάλυσης και πολιτικής συγκυρίας μπορεί, υπό όρους, να λειτουργήσει ως θεμέλιο ευρυτέρων ερευνητικών εγχειρημάτων ή θεωρητικών επεξεργασιών οι οποίες ως ένα σημείο είναι απαλλαγμένες από το προπατορικό αμάρτημα της πολιτικής επιστήμης: την αδυναμία γείωσης της πολιτικής ανάλυσης στην πραγματική πολιτική. Ως εκ τούτου, μια κριτική πολιτική επιστήμη είναι επί της ουσίας μια επερώτηση της πολιτικής συγκυρίας, μια εν θερμώ αξιοποίηση της θεωρητικής εμπειρίας για την κατανόηση μιας πυκνής και μεταβαλλόμενης πολιτικής συνθήκης και μια πολύτιμη παρακαταθήκη για τη συλλογική αυτοκατανόηση». Το απόσπασμα αυτό από τον Πρόλογο του Κώστα Ελευθερίου καταδεικνύει πόσο απαραίτητη είναι η Πολιτική Επιστήμη για την κατανόηση της ίδιας της πολιτικής, αλλά και πόσο αναγκαία είναι η τριβή του πολιτικού επιστήμονα με την τρέχουσα πολιτική πραγματικότητα ώστε να οξύνει τα αναλυτικά του εργαλεία και τη δυνατότητα εκπόνησης υποθέσεων και, άρα, να μπορεί να είναι χρήσιμος/η και στους πολιτικούς δρώντες.

Το εν λόγω πόνημα συγκεντρώνει συνεντεύξεις και άρθρα του συγγραφέα από την είσοδο της χώρας στα μνημόνια έως τις εκλογές του 2023 και τη διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, υποδηλώνοντας εμμέσως –και πολύ σωστά– ότι ο χρόνος της πολιτικής ανάλυσης και της πολιτικής αποτίμησης είναι ο μέσος χρόνος. Το βιβλίο παρακολουθεί καρέ-καρέ τον κομματικό ανταγωνισμό, με αποτέλεσμα να λειτουργεί τόσο σαν σύνοψη της συγκεκριμένης περιόδου για την οποία ξέρουμε πλέον όλα τα γεγονότα, όσο όμως και ως ακολουθία στιγμών όπου όλα ήταν ενδεχόμενα. Αυτή είναι η μαγεία τέτοιων έργων: Παρακολουθούμε τα γεγονότα, τις ερμηνείες τους, την ενδεχομενικότητά τους, αλλά και το ερμηνευτικό βλέμμα του συγγραφέα που μας τροφοδοτεί με εργαλεία ώστε να οξύνουμε και τη δική μας αναλυτική και ερμηνευτική ικανότητα.

Στο πλαίσιο αυτό, δεν έχει τόσο σημασία ότι ο Κώστας Ελευθερίου έπεσε ουκ ολίγες φορές μέσα στις προβλέψεις του –επίτευγμα διόλου ευκαταφρόνητο–, αλλά ότι αναδείκνυε σταθερά παράγοντες που οι πολιτικοί σταθερά υποτιμούσαν. Ας δώσω μερικά παραδείγματα. Πρώτον, η σημασία του οργανωμένου κόμματος που υποτίμησαν τόσο οι ιθύνοντες του ΠΑΣΟΚ όσο και οι αντίστοιχοι του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, κάτι που καθιστά την καχεξία τους στη διαχρονία και την παρούσα συγκυρία απολύτως κατανοητή. Δεύτερον, η ανάλυση της δυναμικής των πολιτικών κομμάτων ως προϊόν τόσο της ζήτησης (βλ. κοινωνικά αιτήματα) όσο και της προσφοράς (βλ. κομματικές επιλογές), η οποία μας προστατεύει και από τον κοινωνιολογικό αναγωγισμό (κόμματα που απλώς εκφράζουν κοινωνικά αιτήματα) και από τον αντίστροφο αναγωγισμό (όλα είναι θέμα πολιτικών αποφάσεων). Όπως φαίνεται και από τις αναλύσεις του συγγραφέα, το ΠΑΣΟΚ ακόμα αναλύει την κατάρρευσή του χωρίς αναφορές στα κοινωνικά αιτήματα, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ ακόμα αναλύει την δική του κατάρρευση χωρίς επαρκείς αναφορές στις πολιτικές του επιλογές.

Τρίτον, οι διαχωριστικές γραμμές που διαπερνούν το κοινωνικό σώμα και πολιτικοποιούν επιτυχώς ή ανεπιτυχώς τα κόμματα, ευθύνονται για την ανοδική η καθοδική πορεία των κομμάτων. Έτσι, μέσα από τις αναλύσεις του συγγραφέα, παρακολουθούμε τον συσχετισμό μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ να αλλάζει όσο εξασθενεί το αντιμνημονιακό μέτωπο και αναδύεται το αντιΣΥΡΙΖΑ μέτωπο. Ο Κώστας Ελευθερίου «διαβάζει» με ενάργεια τη στρατηγική της ΝΔ που αποσκοπεί στη δημιουργία ενός νικηφόρου μπλοκ μέσα από την εκπροσώπηση του αντιΣΥΡΙΖΑ μετώπου που υπερέβαινε το κόμμα της ΝΔ. Τέταρτον, η μετάλλαξη ενός κόμματος δεν είναι στιγμιαία, αλλά λειτουργεί σωρευτικά. Έτσι, ο συγγραφέας παρακολουθούσε καθ’ όλη την υπό εξέταση περίοδο όλες εκείνες τις διολισθήσεις που αθροιζόμενες κατέστησαν την εκλογή Κασσελάκη εφικτή, καταλήγοντας στο συμπέρασμα πως ο νέος πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ δεν είναι αίτιο της μετάλλαξης αλλά σύμπτωμα μιας προϊούσης διαδικασίας.

Τα κείμενα-παρεμβάσεις του Κώστα Ελευθερίου είναι γραμμένα σε πολύ κατανοητή γλώσσα, οι αναλυτικές του παρατηρήσεις είναι διατυπωμένες με εξαιρετική ακρίβεια, η μέριμνά του για επεξηγηματική πληρότητα είναι εμφανής, αλλά και η κανονιστική του δέσμευση επίσης. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι αυτή η τελευταία δεν επηρεάζει ποτέ την κρίση του, που παραμένει αδέσμευτη και διαυγής – και αυτό είναι που κάνει το πόνημά του χρήσιμο για την ελληνική Αριστερά.

Δημήτρης Παπανικολόπουλος Ο Δημήτρης Παπανικολόπουλος είναι διδάκτορας Πολιτικής Επιστήμης και ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2024 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet