Το πολιτικό δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι είναι η ύψιστη στιγμή συμμετοχής στην αντιπροσωπευτική, κοινοβουλευτική Δημοκρατία. Δικαίωμα το οποίο από τη φύση του έχει θετικό, ενεργητικό χαρακτήρα, ανήκει στην κατηγορία των δικαιωμάτων status activus, σε διάκριση με τις άλλες δύο κατηγορίες δικαιωμάτων, των status negativus για τα ατομικά δικαιώματα (αξίωση του πολίτη για αποχή του κράτους) και των status positivus για τα κοινωνικά δικαιώματα (αξίωση του πολίτη για παρέμβαση του κράτους).

 

Ο έλληνας πολίτης αγαπούσε να ψηφίζει και περισσότερο να θέτει τον εαυτό του στη διάθεση της κρίσης των άλλων, ακόμα και αν δεν υπήρχε περίπτωση να εκλεγεί. Σε αντίθεση με την κουρασμένη και χορτασμένη από ψήφο Κεντρική Ευρώπη, η σύγχρονη Ελλάδα με αιχμή την επιστροφή στη Δημοκρατία από το 1974 και μετά, συμμετείχε σύσσωμα σε κάθε τύπο εκλογών, με τις βουλευτικές να κρατούν τα σκήπτρα, αλλά και τις αυτοδιοικητικές (για λόγους συγγενοκρατίας) και τις ευρωεκλογές (σαν crash test των βουλευτικών).

 

Όμως, οι τελευταίες ευρωεκλογές της 9ης Ιουνίου 2024, εν μέσω πολεμικών συρράξεων, αβάσταχτης για την πλειοψηφία των πληθυσμών ακρίβειας, υψηλής φτώχειας, που αγγίζει σε επίσημα στοιχεία του 2023 το 69% του ελληνικού πληθυσμού που υποβάλει φορολογική δήλωση, απειλής για άνοδο της Άκρας Δεξιάς, κατέγραψαν ένα ποσοστό αποχής ρεκόρ, της τάξης του 60%, με παρουσία στη κάλπη και 50% λόγω επιστολικής ψήφου. Με άλλα λόγια, οι Έλληνες για πρώτη φορά στην μεταπολιτευτική ιστορία απείχαν από τις εκλογές στην πλειοψηφία τους, παρόλο που οι ζοφερές κοινωνικές συνθήκες τους υποχρέωναν επιτακτικά να είναι παρόντες στην κάλπη.

 

Στο κρίσιμο ερώτημα, τι άλλαξε για την πλειοψηφία του ελληνικού πληθυσμού υπάρχουν απαντήσεις που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, περισσότερο ίσως από τους ευρωπαϊκούς λαούς.

Η αποχή από την εκλογική διαδικασία είναι θανατηφόρα ασθένεια για τη Δημοκρατία, όμως δεν αποτελεί την αιτία που απειλεί τη ζωής της. Είναι το σύμπτωμα σοβαρής και μακροχρόνιας κοινωνικής αποδιοργάνωσης, επικίνδυνης ανομίας σε επίπεδο κοινωνίας, ρευστοποίησης μέχρι κατάρρευσης των κρατικών θεσμών, σε συνδυασμό με τη δυσαρέσκεια προς τον πολιτικό κόσμο, με κύρια αναφορά στη ΝΔ, την απογοήτευση από τις κεντροαριστερές πολιτικές, την απαξίωση της οποιασδήποτε πολιτικής πρότασης. Και για να είμαστε σαφείς, ακόμα και στον πιστό κομματικό οπαδό, είναι πλέον ορατή η ομογενοποίηση των ασκούμενων πολιτικών, αφού η συντριπτική πλειοψηφία τους τοποθετείται κάτω από το πέπλο των νεοφιλελεύθερων επιλογών. Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ του Στέφανου Κασσελάκη απέτυχε να κάνει τη διαφορά, το ΠΑΣΟΚ παρουσιάζει πλήρη αδυναμία πειστικών πολιτικών προτάσεων και η βεντάλια των κεντροαριστερών πολιτικών έχει τα ίδια χρώματα. Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ επανειλημμένα υποσχέθηκε «αναγέννηση» και έχασε μόνο σ’ ένα χρόνο 340.000 ψήφους. Δεν μένει από το να πάρει απόφαση ότι οδηγείται σε αδιέξοδο, μιας και όπως φαίνεται οριστικά δεν πιστώνεται τις απώλειες της ΝΔ. Η πολύ υψηλή αποχή δεν είναι πρόσκαιρο φαινόμενο ή μόνο των ευρωεκλογών, εθελοτυφλούμε αν το πιστεύουμε, αλλά ήρθε για να μείνει. Με άλλα λόγια, δεν είναι υπερβολή να μιλάμε για το τέλος του μεταπολιτευτικού πολιτικού συστήματος στην Ελλάδα.

 

Στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, κυρίως Γαλλία, Βέλγιο, Γερμανία, η πίεση που ασκείται στις κοινωνίες μετασχηματίζεται οργανωμένα σε ψήφο προς την Άκρα Δεξιά. Οι χώρες αυτές, με ισχυρούς οργανικούς δεσμούς, που εκφράζονται κυρίως μέσα από τη συμμετοχή στους εργασιακούς και συνδικαλιστικούς θεσμούς, τα ακροδεξιά κόμματα έχουν διεισδύσει πολύ βαθιά στον κόσμο της εργασίας. Κατεβάζουν χιλιάδες στους δρόμους και για μεγάλα χρονικά διαστήματα με εργασιακά αιτήματα, έχουν πείσει, όπως καταγράφεται από τα αποτελέσματα, ότι αποτελούν τη λύση του προβλήματος. Είναι άκρως επικίνδυνοι, γιατί είναι καλά οργανωμένοι οι ακροδεξιοί. Καθώς η εργατική τάξη έχει την ταυτότητα της ευελιξίας στον δευτερογενή και τριτογενή τομέα, η αποδιοργάνωσή της και η απομάκρυνσή της από τα παραδοσιακά στέκια της Αριστεράς εδώ και δεκαετίες, την οδηγεί σήμερα χωρίς αντιστάσεις στην αγκαλιά της Ακροδεξιάς, με πλήρη υιοθέτηση και της ρητορικής της.

 

Στην Ελλάδα δεν συναντάμε πουθενά αυτά τα χαρακτηριστικά. Ο κόσμος της μικρομεσαίας αποδιοργανωμένης από την ακραία ευελιξία οικονομίας, μη έχοντας οργανωμένη εναλλακτική πρόταση, εκφράζει την απόγνωσή του, και κατά συνέπεια την απαξίωσή του στο πολιτικό σύστημα, απέχοντας από τις εκλογές. Μέχρι σήμερα ενισχύει μόνο τα διάσπαρτα ακροδεξιά κόμματα, συχνά με θρησκευτικό περιεχόμενο. Από την άποψη αυτή, η ισχυρή παραδοσιακά «μεγάλη» παράταξη της ΝΔ αλέθει τις ακροδεξιές αποκλίσεις, αλλά το πιθανότερο είναι να φτάνει στο τέλος του και αυτό το αφήγημα. Συγχρόνως, η βαθύτερη αιτία παραμένει η διάρρηξη του κοινωνικού δεσμού που προκαλεί η ανομία, ενός δεσμού που μας κρατούσε δεμένους στο ίδιο άρμα, πιστεύοντας σαν κοινωνία ότι «τα επόμενο εκλεγμένο κόμμα-αρχηγός θα είναι καλύτερο».

 

Αιτιατό αυτής της διάρρηξης δεσμού είναι η διάρρηξη οράματος και έχει άμεση συνέπεια την κάθετη αύξηση της βίας και της εγκληματικότητας, την αύξηση του αντισυστημικού ρατσισμού εναντίον των ασθενέστερων ομάδων και την ηθική αποδοχή κανόνων ζούγκλας. Το χειρότερο είναι ότι το φαινόμενο αυτό δεν αντιμετωπίζεται από κανέναν με κοινωνικούς όρους, παρά μόνο μέσω καταστολής.

 

Η Αριστερά είναι μπροστά σε ένα σοβαρότατο διακύβευμα ζωής ή συνέχισης της αδιέξοδης πορείας της χώρας. Πρέπει να αρθρώσει λόγο, να βρει τρόπους επανασύστασης της σχέσης της με την κοινωνία, έτσι ώστε να πείσει τον κόσμο. Αν όλες οι σοβαρές επιστημονικές αναλύσεις επιβεβαιώνουν τις πολιτικές επιλογές της Νέας Αριστεράς, σε αντίθεση με τα παραπάνω σχήματα που οδηγούν στην αγκαλιά της Άκρας Δεξιάς ως «αντισυστημικής εναλλακτικής λύσης», το εγχείρημα και μόνο να ακουστούν οι προτάσεις της είναι τεράστιο. Ταυτόχρονα, με όλες τις κριτικές που μπορούν να της ασκηθούν, αποτελεί τη μοναδική πειστική πρόταση επαναφοράς μιας συμμετοχικής δημοκρατίας για όλους.

 

Δέσποινα Παπαδοπούλου Η Δέσποινα Παπαδοπούλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου. Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2024 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet