Ως γνωστόν, κανένα δημόσιο πρόβλημα δεν υφίσταται απλά σαν «αντικειμενική» συνθήκη, αλλά κατασκευάζεται ως τέτοιο και προβληματοποιείται, πέραν των γνωστικών κριτηρίων, βάσει κανονιστικών αντιλήψεων (πολιτικο-κοινωνικών πεποιθήσεων, αξιών κτλ), προτείνοντας/αποδίδοντας έτσι γι’ αυτό και τις αντίστοιχες λύσεις, κοινωνικούς ρόλους, ευθύνες κ.ο.κ1. Αυτό είναι καλό να το θυμόμαστε όταν τίθεται στη δημόσια συζήτηση το δημογραφικό ζήτημα και η μείωση των γεννήσεων έναντι των θανάτων στην Ελλάδα, με αποτέλεσμα τη μείωση του ενεργού οικονομικά πληθυσμού (ηλικίας, δηλαδή, 15-65 ετών).

Το δημογραφικό ζήτημα, με άλλα λόγια, τίθεται ως μέγα «εθνικό» πρόβλημα τα τελευταία πολλά χρόνια για λόγους που αφορούν στη λειτουργία του συγκεκριμένου οικονομικού συστήματος (παραγωγικό-καταναλωτικό ισοζύγιο, αναπτυξιακός ρυθμός, ασφαλιστικό σύστημα και τη μεγαλύτερη δυνατή απόσυρση της κρατικής συμμετοχής απ’ αυτό, όπως δήλωσε ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης στο Συνέδριο για το Δημογραφικό, τέλη Μαΐου, κτλ), και κατά κύριο λόγο υπό συγκεκριμένο εθνο-φυλετικό και έμφυλο πρίσμα, αναπαράγοντας διαφόρων ειδών ρατσιστικές, σεξιστικές και ομοφοβικές οπτικές στις προβαλλόμενες «λύσεις» του2.

 

Το συντηρητικό ιδεολογικό πρίσμα

 

Αυτό φάνηκε, για ακόμα μια φορά, και κατά την πρώτη απονομή των «Greek Demographic Awards», πριν λίγες μέρες, από την Hopegenesis στο ίδρυμα Νιάρχος, όπου, για παράδειγμα, το βραβείο «έργο ζωής» έλαβε ο αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος (την απονομή, μάλιστα, έκανε ο τ. πρόεδρος Δημοκρατίας Π. Παυλόπουλος), που έχει εκφράσει θέσεις κατά του δικαιώματος στην άμβλωση και την απολίνωση σαλπίγγων/βασεκτομή, της παρένθετης κύησης, του γάμου ομόφυλων ζευγαριών κτλ. Ενώ το βραβείο νομοθετικής πρωτοβουλίας το έλαβε η Φάνη Πάλλη Πετραλιά για το σχετικό πόρισμα της Βουλής το 1993 (παρότι έχει υπάρξει και πιο πρόσφατο το 2018), το οποίο ήταν ένα αρκετά συντηρητικό κείμενο που έκανε λόγο μεταξύ άλλων, πχ, για τον κίνδυνο της εισόδου «λαθρομεταναστών», αλλά και το πώς θα πρέπει οι γυναίκες που επιθυμούν να κάνουν έκτρωση να «συμβουλεύονται» και να «βοηθιούνται» ενάντια ουσιαστικά στην απόφασή τους.

Το «γεννάτε γιατί χανόμαστε», λοιπόν, τίθεται σαν πρόταγμα πρώτα απ’ όλα, επειδή σ’ αυτό το α’ πληθυντικό πολλοί δεν μπορούν να δουν και μη γηγενείς, που θα μπορούσαν να ενταχθούν και να αποτελέσουν πολίτες της χώρας –την ώρα, μάλιστα, που ο παγκόσμιος πληθυσμός ολοένα και αυξάνεται, σε έναν πλανήτη που δεν μας αντέχει άλλο. Αλλιώς μια άμεση λύση για την αύξηση του ενεργού οικονομικά πληθυσμού της Ελλάδας (και που δεν θα έπαιρνε 20 χρόνια να φανεί) θα αποτελούσε η μετανάστευση ανθρώπων παραγωγικών ηλικιών από άλλες χώρες. Αξίζει δε να σημειωθεί παρενθετικά εδώ πως ούτως ή άλλως το ζήτημα της βιωσιμότητας του παραγωγικού μοντέλου ιδωμένο μόνο υπό όρους γεννητικότητας, πιθανά στο εγγύς μέλλον να καταστεί απαρχαιωμένη αντίληψη, αν λάβουμε υπόψιν την ταχεία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης και τις αλλαγές που θα επιφέρει και σε αυτόν τον τομέα –κάτι που ήδη συζητείται σε διάφορες χώρες, όπως πχ στην Κίνα (χωρίς να υποστηρίζεται ότι θα συντελούσε αναγκαστικά μόνο θετικά –πχ πιθανή εκτόξευση ανεργίας κ.ά.).

Δεύτερον, οι εξαγγελίες της κυβέρνησης για στήριξη των νέων στη δημιουργία οικογένειας αφορούν κυρίως τα ετερόφυλα ζευγάρια, αφού δικαίωμα στην εξωσωματική και στην παρένθετη κύηση έχει δοθεί μόνο σ’ αυτά και στις άγαμες γυναίκες. Ακόμα, δηλαδή, και τα έγγαμα ζευγάρια γυναικών αντιμετωπίζουν γραφειοκρατικά κωλύματα (διαζύγιο, μετά επανένωση, τεκνοθεσία κτλ) για την πρόσβαση στην ιατρικά υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Για τα δε ζευγάρια ανδρών ή τους άγαμους άνδρες ούτε λόγος.

Άλλωστε, η δημιουργία οικογένειας για τον πρωθυπουργό είναι πρωτίστως «γυναικείο» ζήτημα, όπως είπε στο Συνέδριο για το Δημογραφικό, αναπαράγοντας τους πατριαρχικούς κοινωνικούς ρόλους, με τις γυναίκες να θεωρούνται ο κύριος γονέας. Οι δημογραφικές πολιτικές και ρητορικές, όμως, που ρίχνουν σχεδόν αποκλειστικά το βάρος στις γυναίκες, πέραν της όλης σεξιστικής αντίληψης, ή ότι στο τέλος μπορεί να λειτουργήσουν εις βάρος της επαγγελματικής ανέλιξής τους (πχ λόγω μεγάλου χρονικού διαστήματος απουσίας από την εργασία), παραγνωρίζουν και ένα σημαντικό παράγοντα, μεταξύ άλλων, αποτροπής δημιουργίας οικογένειας, ακόμα και για όσα άτομα την επιθυμούν: Ότι το να κάνεις παιδιά σημαίνει πολύ μεγάλη ευθύνη (ισχύει και μάλλον ισχύει αποτρεπτικά για το 65%, σύμφωνα με τη μελέτη της Metron Analysis που παρουσιάστηκε στο Συνέδριο). Ακόμα και από εργαλειακή σκοπιά, δηλαδή, για την αύξηση των γεννήσεων, καλό θα ήταν αυτή η ευθύνη να μοιράζεται, που σημαίνει από αντιστοιχία των γονεϊκών αδειών, μέχρι ενίσχυση της κρατικής μέριμνας για τη φύλαξη των παιδιών κ.ο.κ.

 

Αντιφατικά και ανεπαρκή μέτρα

 

Ο πρώτος λόγος, βέβαια, αποτροπής από τη δημιουργία οικογένειας είναι ο οικονομικός (στην ίδια μελέτη, ισχύει και μάλλον ισχύει για το 73%). Αλλά αυτός δεν πρόκειται να αντιμετωπιστεί με αποσπασματικά μέτρα από την κυβέρνηση, που έρχονται, μάλιστα, κατόπιν «εορτής», όπως πχ το επίδομα γέννησης ή φορολογικά κίνητρα αφού κάποιοι γίνουν γονείς.

Όταν το 72% των ατόμων 18-34 ετών διαμένει στη γονική κατοικία, σύμφωνα με το ψηφιακό δελτίο του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών που δημοσιεύτηκε πριν λίγες μέρες, το να κάνουν παιδί τώρα ή τα επόμενα χρόνια, φαντάζει μάλλον αστείο, ό,τι εκ των υστέρων επίδομα και αν τους δινόταν.

Στις σημαντικές προτεραιότητες ζωής για τους ανθρώπους 18-50 ετών, η απόκτηση παιδιού έρχεται τελευταία, παρότι μόνο το 6% δεν επιθυμεί εν γένει την απόκτηση παιδιών (Metron Analysis), και είναι λογικό, αφού πρόκειται για γενιές που, μέσα σε συνεχή φαινόμενα κρίσης, ακόμα περιμένουν τη ζωή τους να «αρχίσει».

Η κυβέρνηση μπορεί να δηλώνει ότι το δημογραφικό είναι εξέχον ζήτημα στην ατζέντα της, αλλά αυτό έρχεται σε αντίφαση με λογής πολιτικές της: Πχ, με τον κατώτατο μισθό μόλις 715 ευρώ, την ώρα μάλιστα που οι τιμές των καταναλωτικών αγαθών και τα ενοίκια είναι στα ύψη, χωρίς κανένα ουσιαστικό μέτρο περιορισμού τους. Ακόμα και το πρόγραμμα για τη στέγη των νέων αφορά στη λήψη δανείου με ευνοϊκούς όρους για την αγορά σπιτιού, προϋποθέτοντας την ύπαρξη ενός αρχικού κεφαλαίου για τη συμπλήρωση του ποσού αγοράς ή/και την ανακαίνιση του σπιτιού, που οι περισσότεροι δεν διαθέτουν.

Ή με τη θεσμοθέτηση της 6ημερης εργασίας και την κατάργηση ουσιαστικά του 8ωρου, όταν το μειωμένο ωράριο θεωρείται από το 75% ως το πιο παρακινητικό μέτρο που θα μπορούσε να ληφθεί για την απόκτηση οικογένειας (Metron Analysis). Το οποίο, όμως, αν ληφθεί αφού κάποιος γίνει γονέας και κατ’ εξαίρεση μόνο γι’ αυτούς, λαμβάνοντας υπόψιν και πώς λειτουργεί η αγορά εργασίας με την απαίτηση διαρκούς διαθεσιμότητας των εργαζομένων, τον ανταγωνισμό κτλ, μπορεί να αποτύχει, καθώς πιθανά να σημαίνει τη μη δυνατότητα επαγγελματικής ανέλιξης, είτε ακόμα και τον κίνδυνο απόλυσης/μη πρόσληψης ως μη συμφέροντες εργαζόμενοι και εργαζόμενες για τον/την εκάστοτε εργοδότη-ρια. Ζητούμενο είναι οι άνθρωποι εν γένει να διαθέτουν ελεύθερο χρόνο και να μην είναι εξουθενωμένοι, ώστε, μεταξύ άλλων, και όσ@ το επιθυμούν, να μπορούν να κάνουν παιδιά.

Ή όταν η κυβέρνηση, παράλληλα, φέρνει μέτρα για τη λεγόμενη «ενεργό γήρανση» των συνταξιούχων, προκειμένου να ελαφρυνθεί το ασφαλιστικό σύστημα, αλλά που ως αποτέλεσμα θα έχουν, πέραν της εξάντλησης των ίδιων των ηλικιωμένων, όχι μόνο τη μείωση των θέσεων εργασίας για τις (ανα)παραγωγικές ηλικίες, αλλά και τη μόνιμη κατάληψη θέσεων κύρους από ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας και άρα την ολοένα και μεγαλύτερη αναβολή δημιουργίας οικογένειας από τις νεότερες ηλικίες μέχρι να τα «καταφέρουν» στη δουλειά τους.

 

Ολισθηρός δρόμος

 

Η στήριξη, λοιπόν, όσων επιθυμούν να κάνουν οικογένεια (και αυτό θεμιτά δεν θα αφορά ποτέ όλες και όλους) απαιτεί τη δημιουργία ενός ολόκληρου διαφορετικού πλαισίου ζωής, που πηγαίνει πολύ πιο πέρα από δυο – τρία μέτρα επιχορήγησης, και που στο βάθος αγγίζει ακόμα και το υπαρξιακό επίπεδο. Γιατί όταν το 55% δηλώνει ως αποτρεπτικό λόγο για την απόκτηση παιδιών τον φόβο για τον κόσμο που θα γεννηθούν (Metron Analysis) ή το πρώτο συναίσθημα των πολιτών στην Ελλάδα είναι η ανασφάλεια (Διανέοσις, Τι πιστεύουν οι Έλληνες 2024, Β’ μέρος), τότε ακόμα και μια σημαντική αύξηση μισθού μπορεί να μην ήταν αρκετή, αν συνεχίσουν να βλέπουν δυστοπικά το μέλλον.

Σίγουρα, πάντως, η δυνατότητα αυτή δεν θα πρέπει να υποστηρίζεται μόνο για τα ετερόφυλα ζευγάρια Ελλήνων, με τις ευθύνες ανατροφής να βαραίνουν κυρίως τις γυναίκες, αλλά να δίνεται εξίσου και σε μετανάστες και σε ομόφυλα ζευγάρια και μόνους γονείς ανεξαρτήτως φύλου, αλλιώς απλά καλλιεργείται ένα ακόμα εύφορο έδαφος για την ατζέντα της Ακροδεξιάς.

 

 

 

Σημειώσεις:

1. Muller P. & Surel Y. (2002). Η ανάλυση των πολιτικών του κράτους (επιμ. Ψύλλα Μ., μτφ. Παπαδοπούλου Δ.). Αθήνα: Τυπωθήτω.

2. Χαλκιά, Α. (2007). Το άδειο λίκνο της δημοκρατίας. Σεξ, έκτρωση και εθνικισμός στην σύγχρονη Ελλάδα (μτφρ. Μ. Καστανάρα). Αλεξάνδρεια.

 

Τζέλα Αλιπράντη Περισσότερα Άρθρα
Πρόσφατα άρθρα ( Κοινωνία )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2024 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet