Εναλλακτική, πειραματική λογοτεχνία των μικρών εκδοτών και γέφυρα για τη λογοτεχνική ζωή της Ανατολικής Ευρώπης

 

 

 

Η φετινή 25η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου της Λειψίας (Leipziger Buchmesse) καλωσόρισε επίσημα την άνοιξη από 16 μέχρι και 20 Μαρτίου, με σύνθημα «Η Λειψία διαβάζει» και απένειμε τέσσερα βραβεία, το καθένα από τα οποία συνοδευόταν από χρηματικό ποσό ύψους 15.000 ευρώ.

Το βραβείο για το καλύτερο λογοτεχνικό έργο απονεμήθηκε στο «Frohburg» του 75χρονου γερμανού συγγραφέα Guntram Vesper, μια αυτοβιογραφία-κολοσσό 1.008 σελίδων και ταυτόχρονα πανόραμα της γερμανικής περιπέτειας του περασμένου αιώνα, με αφετηρία την ομώνυμη κωμόπολη, 40 χιλιόμετρα νότια της Λειψίας, γενέτειρα του συγγραφέα. Το βραβείο καλύτερης λογοτεχνικής μετάφρασης στην Brigitte Döberts για τη μεταφορά στα γερμανικά του επίσης τιτάνιου έργου του Σέρβου Bora Cosic με τίτλο «Die Tutoren» (=Οι Κηδεμόνες). Τέλος, το βραβείο για το καλύτερο δοκίμιο απονεμήθηκε στον Jürgen Goldstein, καθηγητή φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Koblenz, για την επίσης πολυσέλιδη βιογραφία του Georg Forster, γερμανού εξερευνητή φυσιοδίφη και εθνολόγου του 18ου αιώνα, με τίτλο «Georg Forster Zwischen Freiheit und Naturgewalt» (= Ανάμεσα στην ελευθερία και τη δύναμη της φύσης). Τα επικά έργα ζωής είχαν, καθώς φαίνεται, την τιμητική τους φέτος, διότι και το γνωστό Βραβείο για την Ευρωπαϊκή Συμφιλίωση που απονέμεται κάθε χρονιά πανηγυρικά, στα εγκαίνια της Έκθεσης, στο επιβλητικό Μέγαρο Μουσικής της Λειψίας, έλαβε φέτος ο γερμανός ιστορικός Heinrich August Winkler για το τετράτομο opus magnum του με τίτλο «Η Ιστορία της Δύσης» (die Geschichte des Westens), ένα γενναίο ιστορικό εγχείρημα που προβάλλει τα ανεπτυγμένα κράτη της Δύσης ως την κυρίαρχη παγκόσμια κοινότητα των φιλελεύθερων αξιών της αμερικανικής και γαλλικής επανάστασης που οφείλουμε όλοι – πρώτοι οι ευρωπαϊκοί λαοί – να διαφυλάξουμε, καθώς αποτελεί σημείο αναφοράς για όλον τον κόσμο και όχι μόνο το χριστιανικό. Δυστυχώς, ο Winkler δεν προχωρεί σε συγκεκριμένες προτάσεις, αναφορικά με το μέλλον της παγκόσμιας αυτής κοινωνίας και τα διλήμματα που καλείται να αντιμετωπίσει σήμερα (εμφύλιος στη Συρία, ιμπεριαλιστική πολιτική του Πούτιν, άνοιγμα της Ευρώπης στην Τουρκία).

Μία εκ των δύο σημαντικών εκθέσεων βιβλίου

Η Έκθεση της Λειψίας δεν είναι η γνωστότερη ούτε η μεγαλύτερη έκθεση βιβλίου επί γερμανικού εδάφους: δέχεται σκληρό ανταγωνισμό από την αδελφή της που διοργανώνεται στην Φρανκφούρτη, κάθε Οκτώβριο. Αν και οι δύο εκθέσεις έχουν περίπου την ίδια ηλικία (παράδοση σχεδόν πέντε αιώνων) και παράλληλες πορείες, υπάρχουν ωστόσο ουσιαστικές διαφορές: η Έκθεση της Φρανκφούρτης είναι σημαντικά μεγαλύτερη σε αριθμούς και αποτελεί διεθνούς εμβέλειας εμπορικό γεγονός, σημείο συνάντησης εκδοτών και βιβλιοπωλών από όλον τον κόσμο, που δίνουν ραντεβού στην Γερμανία κυρίως για να διαπραγματευτούν πνευματικά δικαιώματα και αμοιβές χορήγησης αδειών. Ιδιώτες ως αναγνώστες, χωρίς κάποια επαγγελματική ιδιότητα, δεν έχουν πρόσβαση στη Φρανκφούρτη παρά μόνο τις δύο τελευταίες ημέρες της έκθεσης. Η κατά τι νεώτερη Έκθεση της Λειψίας, από το 1632 ξεπέρασε σταθερά την Φρανκφούρτη σε επισκεψιμότητα, κυρίως εξαιτίας της λογοκρισίας που επέβαλε στην πάσης φύσεως διακίνηση του βιβλίου η Αντιμεταρρύθμιση. Ωστόσο, μετά το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και μέχρι τις αρχές του 1990, η Λειψία ακολούθησε την Λαϊκή Δημοκρατίας της Γερμανίας στο δρόμο του υπαρκτού σοσιαλισμού, χάνοντας την προπολεμική διεθνή ακτινοβολία της. Η τελευταία έκθεση της Λειψίας, στο πλαίσιο της Ανατολικής Γερμανίας, έγινε στις αρχές του 1990, λίγους μόνο μήνες μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου, ενώ από την άνοιξη του 1991, αρχικά με χρηματική υποστήριξη από το Ίδρυμα Bertelsmann, έχει καθιερωθεί ως μια πραγματική γιορτή του βιβλίου με επίκεντρο την ανάγνωση και πολλές λογοτεχνικές εκδηλώσεις (παρουσιάσεις, συζητήσεις, αναγνώσεις, σεμινάρια) στους χώρους της Έκθεσης αλλά και έξω απ’ αυτήν σε ολόκληρη την πανέμορφη σαξονική πόλη.

Τιμητική στους ανεξάρτητους εκδότες

Περισσότεροι από 265.000 επισκέπτες φιλοξενήθηκαν φέτος σε πέντε τεράστιους χώρους που σχηματίζουν ένα γιγαντιαίο «πι», 112 τετραγωνικών χιλιομέτρων, μια κατασκευή από γυαλί και μέταλλο, σε απόσταση τριάντα λεπτών με το τραμ από το ιστορικό κέντρο της γενέτειρας του Βάγκνερ. Στους χώρους της έκθεσης, 2.250 εκθέτες – συγγραφείς, ποιητές, μεταφραστές, σεναριογράφοι, εκδότες, δημοσιογράφοι αλλά και επιμέρους ειδικότητες από τον κόσμο του βιβλίου – από 42 χώρες συναντήθηκαν φέτος, διάβασαν τη δουλειά τους και αντάλλαξαν απόψεις γύρω από τη σημερινή πραγματικότητα αλλά και τις μελλοντικές προοπτικές του βιβλίου. Ξεχωριστή υποδοχή έλαβαν φέτος οι print on demand εκδοτικές πρωτοβουλίες και οι λεγόμενοι ανεξάρτητοι συγγραφείς-εκδότες. Άτομα με πολυετή εμπειρία στο χώρο του βιβλίου μοιράστηκαν τα προβλήματα αυτής της νέας μορφής εκδοτικής δραστηριότητας, δέχτηκαν καταιγισμό ερωτήσεων από επίδοξους συναδέλφους αλλά και απλά περίεργους επισκέπτες και πρότειναν τρόπους συνεργασίας. Ορισμένες από τις συζητήσεις πραγματοποιήθηκαν σε πρόχειρα στούντιο κάτω από το φακό των μεγαλύτερων γερμανικών τηλεοπτικών σταθμών, που κατέγραφαν κάθε ημέρα της έκθεσης. Οι περισσότερες συναντήσεις, όμως, στήνονταν βιαστικά, η μία μετά την άλλη, σε μικροσκοπικά πρόχειρα πόντιουμ με τη συμμετοχή ενός επίσης εναλλασσόμενου κοινού από τους περιφερόμενους επισκέπτες της Έκθεσης.

Νέες λογοτεχνικές εφαρμογές

Κύριο θέμα συζήτησης, τόσο στο κυρίως πρόγραμμα όσο και στις παράλληλες εκδηλώσεις, ήταν το προσφυγικό, οι συνέπειες του για τη γερμανική κοινωνία - και την Ευρώπη - η πολιτική που ακολουθεί η κυβέρνηση Μέρκελ καθώς και οι μελλοντικοί χειρισμοί για την επίλυση της κρίσης. Ωστόσο οι 5.000 πρόσφυγες και μετανάστες που φιλοξενούνται στους εκθεσιακούς χώρους και έξω απ’ αυτούς σε μεγάλες λευκές σκηνές και διώροφα κοντέινερς μεταφέρθηκαν την εβδομάδα της Έκθεσης σε γειτονικά κτίρια.
Ολόκληρη η πρώτη από τις πέντε μεγάλες αίθουσες της Έκθεσης (Halle I) ήταν αφιερωμένη στα κόμικς, όπου έβρισκε κανείς ό,τι πιο σύγχρονο έχει να προσφέρει η έντυπη και ηλεκτρονική βιβλιογραφία, με ισχυρή παρουσία από τον αραβικό κόσμο και την Ιαπωνία. Μαθητές από τα σχολεία της πόλης πλαισίωναν τους διάφορους χώρους της αίθουσας ανάλογα μασκαρεμένοι. Οι γερμανοί διοργανωτές δεν κατάφεραν να κρύψουν την αδυναμία τους στους πειραματισμούς και τις καινοτομίες. Σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο με τίτλο Neuland 2.0 δεκατέσσερις νέοι επιχειρηματίες εκδότες εξέθεσαν και παρουσίασαν στο κοινό καινοτόμες νέες ιδέες για όλα τα επαγγέλματα που εμπλέκονται στην αλυσίδα παραγωγής ενός βιβλίου. Για πρώτη φορά προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν οι νέες λογοτεχνικές τεχνολογικές εφαρμογές. Καινοτομία αποτέλεσε στη φετινή Έκθεση και η πρώτη επίσημη συμμετοχή λογοτεχνικών blogs. Όμως, επίσης για πρώτη φορά, δόθηκε, με απόλυτο συντονισμό στα πλαίσιο ενός κοινού φόρουμ, η δυνατότητα σε συγγραφείς από διάφορα μέρη του κόσμου, με την υποστήριξη διερμηνέων, να προβάλουν τη δουλειά τους στο γερμανικό (και όχι μόνο) αναγνωστικό κοινό. Υπήρχαν περίπτερα της Αυστρίας, της Ελβετίας, της Ολλανδίας, Ουγγαρίας, Πολωνίας, των ΗΠΑ των Αραβικών Εμιράτων, του Ισραήλ και κάθε μιας από τις χώρες της ΝΑ Ευρώπης και καθημερινά φόρα (Forum ΝΑ Ευρώπη, Europa 21) και διαλέξεις για τα ιδιαίτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η περιοχή αυτή.

Η Μέκκα της ανάγνωσης

Η Λειψία, ακριβώς επειδή έχει θέσει στο επίκεντρο τον αναγνώστη και δείχνει μικρότερο ενδιαφέρον για την εμπορική διάσταση του βιβλίου, λειτουργεί ως έκθεση μιας πιο εναλλακτικής, πειραματικής λογοτεχνίας των μικρών εκδοτών. Δεν είναι τυχαίο ότι η πλειοψηφία των έργων που παρουσιάζονται ή και βραβεύονται εδώ είναι σχεδόν άγνωστα και πάντως δεν έχουν μεταφραστεί. Ίσως ως απομεινάρι του κομμουνιστικού παρελθόντος της η Έκθεση έχει επιλέξει να εστιάζει περισσότερο στη γνωστή-άγνωστη λογοτεχνία και πολιτιστική ζωή της Ανατολικής Ευρώπης, φιλοδοξεί μάλιστα να είναι η γέφυρα που κάνει τους λογοτέχνες από τις χώρες αυτές και το έργο τους γνωστά σε όλον τον κόσμο. Για πρώτη φορά και κατ’ εξαίρεση δεν υπήρχε φέτος φιλοξενούμενη χώρα. Ανακοινώθηκε ωστόσο ότι φιλοξενούμενη χώρα για το 2017 θα είναι η Λιθουανία και για το 2018 η Ρουμανία.
Η Έκθεση Βιβλίου της Λειψίας έχει αποδειχθεί κατά τις δυόμιση δεκαετίες της μεταψυχροπολεμικής φάσης της ένα σπουδαίο εργαλείο για την οικονομική- εμπορική ανάπτυξη και την ενίσχυση του διεθνούς προφίλ όχι μόνο της πόλης αλλά και ολόκληρου του κρατιδίου της Σαξονίας. Η γενέτειρα του Βάγκνερ των 530.000 κατοίκων ζει για μια ολόκληρη βδομάδα στο ρυθμό της Έκθεσης προσπαθώντας να φανεί αντάξια του τίτλου της Μέκκας της ανάγνωσης. Καταστήματα, ξενοδοχεία, εστιατόρια, καφέ μέσα στις κομψές εμπορικές στοές του ιστορικού κέντρου της πόλης αλλά και πέρα απ’ αυτό δεν φιλοξενούν μόνο συμμετέχοντες και επισκέπτες απ’ όλον τον κόσμο, φιλοξενούν και πολλές από τις εκδηλώσεις της διοργάνωσης (συνεντεύξεις, αναγνώσεις, συζητήσεις) που για κάποιον λόγο δεν χωρούν στον κυρίως εκθεσιακό χώρο. Η πόλη και οι κάτοικοί της, ακόμη κι αυτοί που δεν έχουν καμιά άμεση σχέση με την έκθεση τιμούν, σε μια ατμόσφαιρα πολυγλωσσίας, σε όλο της το μεγαλείο την πρώτη ανοιξιάτικη γιορτή του χρόνου που δεν σταματά παρά μόνο τις μικρές πρωινές ώρες.

Διαχρονικό πολιτικό στίγμα

Παρά την αγάπη των διοργανωτών για το καινούργιο και το εναλλακτικό, η Έκθεση της Λειψίας διατηρεί διαχρονικό το πολιτικό στίγμα της: έργα και θεματικές διακρίνει ένας βαθύς πολιτικός προβληματισμός και συγγραφείς από όλον τον κόσμο, μεταξύ τους και θύματα πολιτικής δίωξης, βρίσκουν εδώ ένα φιλόξενο πόντιουμ πολιτικής έκφρασης. Στην τελετή των φετινών εγκαινίων ο Σύλλογος Γερμανών Βιβλιοπωλών και Εμπόρων Βιβλίων (από τους κυριότερους χορηγούς της Έκθεσης) κάλεσε τους συγγραφείς και εκδότες να δραστηριοποιηθούν περισσότερο προς αυτήν την κατεύθυνση: «Χρειαζόμαστε μια ισορροπία, ένα αντιστάθμισμα σε όλους εκείνους που κυβερνούν χωρίς να προτείνουν λύσεις… εκείνους που υπηρετούν μια κραυγαλέα προπαγάνδα και γι’ αυτό δεν μπορούν να ακούσουν τη σιωπηρή περισυλλογή της κοινωνίας μας.» Στο πλαίσιο της δημόσιας συζήτησης, ιδιαίτερη ένταση προκάλεσαν οι διαμαρτυρίες ορισμένων κύκλων που ζητούσαν με επιστολή να απαγορευτεί η συμμετοχή στην έκθεση του ακροδεξιού περιοδικού «Compact» γνωστού για τις ρατσιστικές απόψεις του (το τελευταίο τεύχος με εξώφυλλο την πολυπράγμονα πρόεδρο του ακροδεξιού κόμματος AfD, Frauke Petry, να δεσπόζει στο τεράστιο μαύρο stand του περιοδικού αποτελούσε σίγουρα παραφωνία με το γενικότερο κλίμα της διοργάνωσης. Τελικά, οι διοργανωτές αρνήθηκαν να συμμορφωθούν επικαλούμενοι την αρχή ελευθερίας της έκφρασης και υποστήριξαν ότι οποιοσδήποτε δεν έχει αποκηρύξει ή δεν αποτελεί απειλή για το Σύνταγμα της χώρας έχει κάθε δικαίωμα να συμμετάσχει στη διοργάνωση. Για το 2017 η Έκθεση θα πραγματοποιηθεί το τετραήμερο από 23 έως και 26 Μαρτίου.

Γιώργος Η. Σπανός
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet